Беларуская энцыклапедыя Т. 18
Выдавец: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі
Памер: 472с.
Мінск 2004
асадах у апараце ЦК Камуніст. партыі Малдавіі (КПМ) і CM Малд. ССР. 1ы сакратар Бендэрскага гаркома КПМ (1985—89), міністр унутр. спраў Малд. ССР (1989—90). Дэп. Вярх. Савета Малд. ССР (1980— 90), парламента Рэспублікі Малдова (з 1998). 3 1994 1ы сакратар ЦК Партыі
камуністаў Рэспублікі Малдова. 3 7.4.2001 прэзідэнт Рэспублікі Малдова. На гэтай пасадзе асн. ўвагу аддае аднаўленню тэр. цэласнасці краіны (гл. Прыднястроўскі канфлікт 1992) дыпламат. сродкамі, умацаванню сувязей Малдовы з Расіяй і інш. краінамі СНД, у т.л. з Беларуссю, павышэнню ўзроўню дабрабьггу насельніцтва.
X Вармус
У Варонін
ВАСІЛЁЎСКІ Ігар Веньямінавіч (н. 21.7.1941, г. Арол, Расія), бел. вучоны ў галіне педыятрыі. Др мед. н. (1992), праф. (1993). Скончыў Мінскі мед. інт (1964) і працаваў у ім. 3 1974 у Бел. мед. акадэміі паслядыпломнай адукацыі (у 1992—95 і з 1999 заг. кафедры, у 1995—98 прарэктар). Гал. спецыяліст Мінва аховы здароўя па дзіцячай алергалогіі (1997). Навук. працы па педыятрыі, алергалогіі, імуналогіі, клінічнай біяхіміі, рэабіліталогіі і інш.
Тв:. Бронхнальная астма у детей: (Практ. руководство). Мн., 1999 (у сааўт.); Справочннк по госпнтальной педнатрян. Мн., 2002 (у сааўт.); Справочннк семейного врача: Педнатрня. 3 нзд. Мн., 2002 (у сааўт.).
ВАСІЛібк Яраслаў Уладзіміравіч (н. 27.9.1934, с. Андрыянкі Падляскага ваяводства, Польшча), бел. вучоны ў галіне жывёлагадоўлі. Др с.г. н., праф.
ВЕРАШЧАГІН 363
(1993). Скончыў Гродзенскі с.г. інт (I960), дзе і працуе (у 1995—96 прарэктар). Навук. працы па пытаннях удасканалення сістэм кармлення с.г. жывёл (амінакіслотнае жыўленне, выкарыстанне біялагічна актыўных рэчываў, нетрадыц. кармоў).
Тв.: Птнцеводство н технологмя пронзводства янц м мяса птнцы. Мн., 1995 (разам з Б.У.Балобіным); Частная зоотехння. Мн., 1999 (у сааўт.); Птнчнй двор: Практ. птнцеводство. Мн., 2003 (разам з М.Ц.Гарачкам).
ВАСКРАСЁНСКІ Сяргей Львовіч (н. 5.4.1951, г. Усурыйск, Расія), бел. вучоны ў галіне акушэрства і гінекалогіі. Др мед. н. (1997), праф. (2000). Скончыў Мінскі мед. інт (1977). 3 1980 у НДІ аховы мацярынства і дзяцінства (кіраўнік аддзела рэпрадукгыўнага здароўя). 3 1998 у Бел. мед. акадэміі паслядыпломнай адукацыі (заг. кафедры). Навук. працы па фізіялогіі і патафізіялогіі родавага працэсу, ацэнцы стану плода, ультрагукавой дыягностыцы ў акушэрстве і гінекалогіі.
Тв:. Роль сократнтельной деятельностн маткм в родовом процессе // Здравоохраненне Беларусн. 1992. № 10; Ультразвуковая днагностмка в родах // Ультразвуковая дяагностмка в акушерстве, гннекологнн н педнатрнн. 1993. № 2; Бномеханмзм родов: днскретноволновая теорня. Мн., 1996.
ВАЦЯКбЎ Іван Фаміч (24.5.1914, в. Сатышава МарыінскаПасадскага рна, Чувашыя — 22.11.2002), бел. вучоны ў галіне будаўніцтва і інж. геалогіі. Др тэхн. н. (1986), праф. (1989). Ганаровы чыгуначнік (1958). Скончыў Ленінградскі інт чыг. транспаргу (1940). 3 1947 гал. інжынер, нач. дарпраекта Літоўскай, з 1956 — Балтыйскай чыгункі (Рыга). У 1962—2001 у Бел. унце транспарту (з 1964 дэкан фта, у 1975—80 заг. кафедры). Навук. працы па механіцы грунтоў, тэорыі і практыцы прагназіравання асядання падмуркаў будынкаў і збудаванняў у складаных грунтавых умовах. Аўтар навуч. дапаможнікаў для ВНУ.
Тв.: Практнческме методы расчета основанйй по деформацням. Гомель, 1973; Задача нелннейной консолндацня грунтовой массы // Докл. АН БССР. 1984. Т.28, № 7; Механмка грунтов, основаняя сооруженнй. Гомель, 1993.
«ВІДЫ», навуковая інфармацыйнааналітычная газета Нац. АН Беларусі. Выдаецца ў Мінску, з кастр. 1979 пад назвай «За передовую науку», з 1990 — «Навіны Акадэміі навук Беларусі», з 1997 — сучасная назва. Выходзіць на бел. і рус. мовах 2 разы на месяц. Асвятляе пытанні навук.тэхн. сферы рэспублікі, працэсы рэфармавання навукі.
У.В.Бяляўскі.
ВЕЙЦ Веньямін Ісакавіч (5.1.1905, г. Чачэрск Гомельскай вобл. — 28.1.1961), расійскі вучоны ў галіне энергетыкі. Чл.кар. AH СССР (1933). Скончыў 1ы Маскоўскі унт (1924) і Маскоўскае вышэйшае тэхн. вучылішча (1925). Працаваў у розных ВНУ. 3 1932 у Энергетычным інце AH СССР. Навук. працы па
даследаванні энергет. рэсурсаў і іх выкарыстанні, па стварэнні адзінай энергет. сістэмы. Распрацаваў асновы энергет. статыстыкі (1925—30). Дзярж. прэмія СССР 1942.
ВЕЛІКАПбЛБСКАЕ ВАЯВбДСТВА (Wojewodztwo Wielkopolskie), адм.тэр. адзінка на 3 Польшчы, у межах гіст. вобл. Велікапольшча. Пл. 29,6 тыс. км². Нас. 3,35 млн. чал. (1999), гарадскога 57%. Адм. цэнтр — г. Познань. Буйныя гарады: Каліш, Конін, Піла, Гнезна, Лешна, ОстраўВелькапольскі. Размешчана ў цэнтр. ч. Велікапольскага Паазер’я, на Пд — паўн. ч. Велікапольскай нізіны. Клімат умераны, пераходны ад марскога да кантынентальнага. Сярэдняя тра студз. ад 1,5 °C да 2 °C, ліп. 18—19 °с, ападкаў 550 мм за год. Гал. рака Варта з прытокамі Нотаць, Просна і Обра. Глебы падзолістыя, бурыя, чарназёмы, у далінах рэк алювіяльныя. Пад лесам 23% тэр. (хвоя, дуб, вольха, бяроза). Велікапольскі нац. парк. Гаспадарка індустр.аграрнага тыпу. Здабыча бурага вугалю, прыроднага газу, каменнай солі. Прамсць: машынабудаванне, харч. (цукр., мукамольная, мясная), электраэнергетыка, металургія (вытвсць алюмінію), дрэваапр., у т.л. мэблевая, лёгкая (швейная, гарбарнаабугковая), вытвсць буд. матэрыялаў. В.в. — развіты с.г. рэгіён («жытніца Польшчы»), Вырошчваюць жыта, пшаніцу, ячмень, бульбу, цукр. буракі, кармавыя культуры. Ваяводства займае 1е месца ў краіне па вытвсці свініны, ялавічыны, бараніны. Суднаходства па р. Варта і Нотаць.
ВЁЛЬТМАН (Veltman) Марцін Юсцін Годфрыд (н. 27.6.1931, Ваалвейк, Нідэрланды), галандскі фізіктэарэтык. Чл. Каралеўскай Нідэрл. АН (1981). Замежны чл. Нац. АН ЗША (2000). Др філасофіі (1963). Скончыў Утрэхцкі унт (1956). 3 1961 у Еўрап. цэнтры ядз. даследаванняў (Жэнева, Швейцарыя), з 1966 праф. Утрэхцкага унта. У 1981 —
96 праф. Мічыганскага унта (ЗША). Навук. працы па фізіцы элементарньіх часціц, тэорыі калібровачных палёў, квантавай тэорыі гравітацыі, камп’ютэрнай алгебры. Стварыў камп’ютэрную сістэму сімвальных вылічэнняў у кван
М.Вельтман.
тавай тэорыі поля (1963). Распрацаваў матэм. працэдуру ўстаранення бесканечнасцей у калібровачных тэорыях, прадказаў некат. эфекты электраслабых узаемадзеянняў, атрымаў ацэнкі масы прамежкавых вектарных базонаў. Нобелеўская прэмія 1999 (з Г.Хофтам).
Тв:. Рус. пер. — Бозон Хнггса // В мнре наукн. 1987. Вып. 1; От слабых взанмодействнй к гравятацян // Успехн фнз. наук. 2000. Т. 170, № 11. М.М.Касцюковіч.
ВЕРАНЬКб Уладзімір Адольфавіч (н. 5.12.1951, в. Яйны Пастаўскага рна Віцебскай вобл.), бел. вучоны ў галіне матэрыялазнаўства. Др тэхн. н. (1998), праф. (1999). Скончыў Бел. політэхн. інт (1975). 3 1977 у Бел. нац. тэхн. унце. Навук. працы па праблемах трываласці і надзейнасці дарожнабуд. матэрыялаў, структуры і ўласцівасцей кампазіцыйных буд. матэрыялаў, эфектыўных тэхналогій у дарожным будве. Адзін з аўтараў і навук. рэдактараў энцыклапедыі «Аўтамабільныя дарогі Беларусі» (2002).
Тв:. Дорожные компознтные матермалы: структура н механнческяе свойства. Мн., 1993; Надежность дорожных одежд. Мн., 2002; Новые матерналы в дорожном стронтельстве. Мн., 2003.
ВЕРАШЧАГІН Міхаіл Мікалаевіч (н. 11.11.1950, г. Асіповічы Магілёўскай вобл ), бел. вучоны ў галіне матэрыялазнаўства. Др тэхн. н. (1993), праф. (1995). Чл. НьюЙоркскай АН (1995), акад. Бел. інж. акадэміі (1999). Скончыў БПІ (1973). 3 1979 у Гомельскім тэхн. унце імя П.В.Сухога (у 1993—96 заг. кафедры апрацоўкі матэрыялаў ціскам). Навук. працы па тэхналогіі атрымання і апрацоўцы аморфных і дробнакрышт. матэрыялаў, метадах апрацоўкі матэрыялаў ціскам.
Тв '. йсследованне особенностей структурообразовання нзносостойкнх аморфнзнрованных покрытнй самофлюсуюшмхся сплавов на основе железа (разам з Г.Г.Гаранскім) // Тренне м нзнос. 1997. Т. 18, № 6; Взанмосвязь структуры н механмческнх свойств аморфных сплавов (разам з Г.Г.Гаранскім, А.С.Галубцовай) // йзв. РАН. Расплавы. 1999. № 4.
4. /7. Чарнякова.
364 ВЕРАШЧАГІНА
ВЕРАІПЧАГІНА (Г у р к о) Аляксандра Уладзіміраўна (н. 7.10.1961, Мінск), бел. этнолаг. Др гіст. н. (2003). Скончыла БДУ (1983). 3 1987 працавала ў Бел. дзярж. музеі гісторыі рэлігіі, з 1995 у Інце мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору Hau. AH Беларусі. Даследуе пытанні канфесіянальнай гісторыі і канфесіянальнай структуры Беларусі, вывучае генезіс, эвалюцыю і рэгіянальныя асаблівасці хрысціянскіх свят і рэлігійныя традыцыі на Беларусі. Адзін з аўтараў калектыўнай працы «Беларусь на мяжы тысячагоддзяў» (2002), «Беларусы» (т. 6, 2002). Аўтар дапаможніка для педагогаў «Праваслаўныя святы на Беларусі» (2001).
Тв.: Гісторыя канфесій на Беларусі ў другой палове XX ст. Мн., 1999 (разам з А.В.Гурко).
ВЁРХАСЬ Уладзімір Паўлавіч (н. 2.7.1928, г. Жытомір, Украіна), бел. гісторык. Др гіст. н. (1979), праф. (1980). Скончыў Цэнтр. камсамольскую школу пры ЦК ВЛКСМ (1954), Маскоўскі унт (1957), Акадэмію грамадскіх навук пры ЦК КПСС (1965). 3 1949 на камсамольскай, парт. і пед. рабоце. 3 1966 старшы выкладчык, заг. кафедры, з 1996 заг. музея Гродзенскага с.г. інта (з 2000 Гродзенскі аграрны унт). Даследуе гісторыю Кастр. рэвалюцыі, дзейнасць ваен. аргцыі пры ЦК РСДРП(б), Чырв. гвардыі ў 1917—18, падпольных парт. і камсамольскіх аргцый Гродзеншчыны ў Вял. Айч. вайну. Адзін з укладальнікаў збкаў «У прынёманскіх лясах» (1975), «Світанак над Нёманам» (1982), гіст,дакумент. хронікі «Памяць: Гродзенскі раён» (1993), «Гродзенскі дзяржаўны аграрны універсітэт: 1951—2001» (2001).
Тв:. В борьбе закаленные. Мн., 1970; Это было в Скнделе. 3 язд. Мн., 1973 (разам з А.Л.Гарэлікам); Красная гвардня в Октябрьской революцнн. М., 1976; В годы суровых нспытаннй. Гродно, 2003.
ВЕРХНЕВІЛЁЙСКІ, гідралагічны заказнік рэсп. значэння ў Докшыцкім рне Віцебскай вобл. Засн. ў 1996 для стабілізацыі гідралаг. рэжыму р. Вілія і яе прытокаў, аднаўлення унікальных прыроднарасл. балотных комплексаў. Пл. 753 га. Ландшафт вытворнай пласкахвалістай водналедавіковай раўніны з азёрамі, камамі, астанцамі марэны. Вытокі р. Вілія забалочаныя, у даліне вылучаюцца плоская пойма і першая надпоймавая тэраса. Глебы дзярновападзолістыя, дзярноваглеяватыя забалочаныя, тарфянабалотныя і поймавыя. Лясная расліннасць на правабярэжжы — хвойнікі з бярозай павіслай і асінай, на левабярэжжы — ельнікі і яловашыракалістыя лясы, уздоўж рэчышча — вольха чорная. У флоры каля 300 відаў, з іх у Чырв. кнізе ўвярэднік лясны, ладдзян трохнадрэзаны, купальнік горны, лінея паўночная і інш. У фауне бабёр, дзік, лось, воўк, заяц, ліс і інш. П.І.Лабанок.
ВІКЕФР^ЙБЕРГА (VikeFreiberga) Вайра (н. 1.12.1937, Рыга), дзяржаўны і паліт. дзеяч Латвіі. Чл.кар. Канадскай і Латвійскай АН, др філалогіі па эксперым. псіхалогіі (1965). 3 1940х г. жыла ў Г