• Газеты, часопісы і г.д.
  • Беларуская энцыклапедыя Т. 18

    Беларуская энцыклапедыя Т. 18


    Выдавец: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі
    Памер: 472с.
    Мінск 2004
    973.34 МБ
    Беларуская энцыклапедыя Т. 1
    Беларуская энцыклапедыя Т. 1
    Беларуская энцыклапедыя Т. 8
    Беларуская энцыклапедыя Т. 8
    Беларуская энцыклапедыя Т. 9
    Беларуская энцыклапедыя Т. 9
    Беларуская энцыклапедыя Т. 12
    Беларуская энцыклапедыя Т. 12
    Беларуская энцыклапедыя Т. 13
    Беларуская энцыклапедыя Т. 13
    Беларуская энцыклапедыя Т. 15
    Беларуская энцыклапедыя Т. 15
    Беларуская энцыклапедыя Т. 16
    Беларуская энцыклапедыя Т. 16
    ых абласцей» (1998), «400 фраз кітайскай мовы» (2000) і інш. А.Я.Міхневіч.
    
    ГАРКУНбВА Надзея Генадзеўна (н. 6.10.1958, г Віцебск), бел. рэжысёр дакумент. кіно. Скончыла Бел. тэатр,маст. інт (1984). 3 1984 працавала на Бел. тэлебачанні, з 1998 — у творчым аб’яднанні «Тэлефільм». Зняла фільмы: дакумент «Доктар Падгайскі» (1994); дакумент.маст. паэтыкаметафарычныя «Мой пачатак» (1998, прыз Міжнар. Еўразійскага тэлефоруму ў Маскве), «Несыграная роля» (1999, прыз Міжнар. кінафестывалю тэлевізійных рэгіянальных тэлекампаній «Уся Расія», Масква), «Зорнае неба Віцебска» (2000), «На фоне стагоддзя» (2001) і інш. В.Ф.Нячай.
    
    
    370 ГАРНО
    
    ГАРНб (Garneau) Марк (н. 23.2.1949, г. КвебекСіці, Канада), першы касманаўт Канады. Др тэхн. н. Капітан 1га рангу. Скончыў Каралеўскі ваен. каледж (г. Кінгстан, Канада; 1970), Імперскі каледж навукі і тэхналогіі (Лондан, 1973). 3 1974 у ВМФ Канады. 3 1984 у Касм. цэнтры імя Л.Джонсана (НАСА). Здзейсніў (як спецыяліст палёту) 3 палёты ў складзе экіпажаў касм. караблёў (KK): 5—13.10.1984 на КК «Чэленджэр», 19—29.5.1996 і 1—11.12.2000 на КК «Індэвар». У космасе правёў 29 сут. 3 2002 прэзідэнт Канадскага касм. агенЦТВа. У. С.Ларыёнаў.
    
    ГАРбХАЎ Вадзім Андрэевіч (н. 23.9.1934, с. Касагорава Кемераўскай вобл., Расія), бел. вучоны ў галіне прэцызійнага машына і прыладабудавання. Др тэхн. н. (1988), праф. (1984). Акад. Бел. інж. акадэміі (2001). Скончыў Алтайскі політэхн. інт (1960). У 1960—12 на прыладабуд. здзе ў Барнауле. 3 1980 у Віцебскім тэхнал. інце лёгкай прамсці, з 1990 у Бел. унце інфарматыкі і радыёэлектронікі. Навук. працы па тэхналогіях аддзелкі паверхняў прэцызійных дэталей машын і прылад. Распрацаваў шэраг спосабаў утварэння рэгулярных мікрарэльефаў паверхняў для паляпшэння эксплуатац. уласцівасцей дэталей і злучэнняў. Аўтар падручнікаў і навуч. дапаможнікаў па тэхналогіі машынабудавання і тэхнал. аснасткі для ВНУ.
       Тв:. Чнстовая обработка тнтановых сплавов. М., 1975; Обработка деталей пластмческнм деформмрованнем. Кнев, 1978; Технологня обработкн матерналов. Мн., 2000; Проектнрованне технологнческой оснасткн: Учеб. Мн., 1997; Основы технологнн машнностроення. Мн., 1997 (разам з Я.І.Махарынскім).
    
    ГАРбХАЎ Валерый Міхайлавіч (н. 2.8.1947, г. Шуя Іванаўскай вобл., Расія), бел. вучоны ў галіне матэрыялазнаўства. Др тэхн. н. (1997). Скончыў БДУ (1969). 3 1969 у Інце цепла і масаабмену, з 1972 у Фіз.тэхн. інце АН Беларусі. 3 1976 у НДІ парашковай металургіі (з 1995 заг. лабараторыі). Навук. працы па парашковай металургіі і кампазіцыйных матэрыялах. Распрацаваў навук. асновы механікі незваротнага дэфармавання парашковых матэрыялаў у працэсах апрацоўкі.
       Тв:. Обьемная штамповка порошковых матерналов. Мн., 1993 (у сааўт.); Состоянне н перспектнвы теорнм прессованмя металлнческнх порошков // 40 лет порошковой металлургмн в Республнке Беларусь. Мн., 2000.
    М. П. Савік.
    
    ГАРФІНКЕЛЬ Ізраіль Шмеравіч (н. 11.2.1910, Варшава), бел. вучоныэканаміст. Др эканам. н. (1969), праф. (1969). Засл. работнік вышэйшай школы БССР (1980). Скончыў Бел. с.г. акадэмію (1931). 3 1936 дэкан, заг. кафедры Пермскага с.г. інта, у 1942—43 нач. палітаддзела ў Пермскай вобл. 3 1945 у Бел. с.r. акадэміі (заг. кафедры,
    
    
    у 1948—63 дэкан). Навук. працы па праблемах арганізацыі с.г. вытвсці.
       7в.: Обоснованме севооборотов в колхозах БССР. 2 нзд. Мн., 1958; Планнрованне структуры пронзводства в колхозах. Мн., 1965; Практнкум по экономнке, органнзацнн н планнрованню сельскохозяйственного пронзводства. Мн., 1982; Экономнка предпрнятнй н отраслей АПК. Мн., 2002; Органнзацня пронзводства на сельскохозяйственных предпрнятмях. Мн., 1997.
    
    ГАЎРЫЛАЎ Ігар Уладзіміравіч (17.5.1928, в. Рубяжэвічы Стаўбцоўскага рна Мінскай вобл. — 19.10.1982), савецкі астраном. Др фіз.матэм. н. (1976). Скончыў Вільнюскі унт (1952). 3 1954 у Гал. астр. абсерваторыі АН Украіны (з 1976 заг. аддзела). Навук. працы па астраметрыі і селенадэзіі. Пад яго кіраўніцтвам і пры непасрэдным удзеле складзены першыя ў СССР высокадакладныя селенадэзічныя каталогі пунктаў бачнага боку Месяца, якія адыгралі значную ролю пры вывучэнні Месяца з дапамогай касм. апаратаў. Выканаў цыкл даследаванняў па вызначэнні параметраў геам. фігуры Месяца. Дзярж. прэмія Украіны 1983 (пасмяротна). Яго імем названы кратэр на адваротным баку Месяца.
       Тв:. Фнгура н размеры Луны по астрономнческнм наблюденням. Кнев, 1969; Сводная снстема селенодезнческнх коордннат 4900 точек лунной поверхностн. Клев, 1977 (разам з В.С.Кіслюком, А.С.Думай); Селенодёзнческне нсследованпя в СССР: Бнблногр. указ., 1928—1975. Кнев, 1978 (разам з І.СДаўгалеўскай). М.М.Касцюковіч.
    
    ГАЎСМАН Фёдар Аскаравіч (20.10.1868, Гродзенская вобл. — 1944), бел. вучоны ў галіне тэрапіі. Акад. АН Беларусі (1933). Др мед. н. (1912), праф. (1924). Засл. дз. нав. Беларусі (1931). Скончыў Юр’еўскі (Тартускі) унт (1894). 3 1918 у Маскоўскім унце. 3 1924 заг. кафедры мед. фта БДУ (з 1930 Мінскі мед. інт). Навук. працы па пальпацыі кішачнастраўнікавага тракту. Прапанаваў метад дыягностыкі скрытых захворванняў нырачных лаханак, рэакцыю на урабілін і інш.
       Тв.: Основы метода пальпацмн. М., 1912; Этнолопія н леченне цмнгн. М., 1917.
      Літ.: Вопросы нсторнн меднцнны н здравоохранення. Мн.. 1968.
    
    
    ГАЯВАЯ Алена Антонаўна (н. 24.7.1970, Мінск), бел. артыстка балета. Засл. арт. Беларусі (2000). Скончыла Мінскае харэаграфічнае вучылішча (1988). 3 1988 артыстка танц. групы Бел. харэаграфічнага ансамбля «Харошкі». Для Г. характэрны пачуццё ансамбля, артыстызм, умелае спалучэнне нар. пачатку з сучаснай рытмікай.
    
    ГЁЛІС Людміла Рыгораўна (н. 4.4.1942, г. Пінск Брэсцкай вобл.), бел. вучоны ў галіне кардыялогіі. Др мед. н. (1999). Скончыла Мінскі дзярж. мед. інт (1968). 3 1997 у НДІ кардыялогіі (з 2001 рэсп. навуковапрактычны цэнтр «Кардыялогія»), у 2000 заг. аддзела, з 2001 гал. навук. супрацоўнік. Навук. працы
    
    
    па клінікаінстр. дыягностыцы і лячэнні нестабільнай стэнакардыі.
       7в.: Путн повышення качества днагностмкн п эффектнвностм лечення больных нестабкльной стенокардней // Актуальные вопросы карднологнн. Мн., 1997; Антнтромбнческая терапня нестабнльной стенокарднн // Мед. новостн. 1998. № 6 (38); Нестабнльная стенокардня н безболевая ншемня мнокарда // Рецепт. 1998. № 2; Руководство по карднологнн. Мн., 2003 (у сааўт.).
    
    
    ГЕНЕРАЛЬНЫ ІПТАБ У з б р о е ных Сіл Рэспублікі Б е л a р у с ь, цэнтральны орган ваеннага кіравання, які ажыццяўляе аператыўнае кіраванне Узбр. Сіламі, арганізуе ўзаемадзеянне і каардынуе дзейнасць Ўзбр. Сіл, унутр. войск МУС, пагран. войск, органаў дзярж. бяспекі і інш. вайск. фарміраванняў, створаных у адпаведнасці з заканадаўствам Рэспублікі Беларусь, па выкананні задач у галіне абароны краіны. У выпадку ваен. пагрозы і ў ваен. час Г.ш. паводле даручэння Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь — галоўнакамандуючага Узбр. Сіламі забяспечвае стратэг. кіраванне ваен. арганізацыяй дзяржавы.
      Штаб Беларускай ваеннай акругі 13.3.1992 пераўтвораны ў штаб Мінва абароны, 21.3.1993 — у Гал. штаб Узбр. Сіл Рэспублікі Беларусь; на яго базе 21.12.2001 сфарміраваны Г.ш Узбр. Сіл. Узначальваецца нач. Ген. штаба Узбр. Сіл — 1м нам. міністра абароны Рэспублікі Беларусь. Г.ш. арганізацыйна ўваходзіць у склад Мінва абароны Рэспублікі Беларусь і складаецца з гал. упраўленняў, упраўленняў і інш. структурных падраздзяленняў.
      Асн. задачы Г.ш.: ажыццяўленне стратэг. планавання па выкарыстанні, кіраванні, узаемадзеянні Узбр. Сіл, інш. войск і вайск. фарміраванняў для ўзбр. абароны Рэспублікі Беларусь; арганізацыя і правядзенне мерапрыемстваў па падтрыманні баявой і мабілізацыйнай гатоўнасці, ажыццяўленне кіравання стратэг. разгортвання Узбр. Сіл, інш. войск і вайск. фарміраванняў; арганізацыя і правядзенне мерапрыемстваў аператыўнай і мабілізацыйнай падрыхтоўкі Узбр. Сіл, каардынацыя аператыўнай і мабілізацыйнай падрыхтоўкі інш. войск і вайск. фарміраванняў; планаванне і арганізацыя ўсіх відаў стратэг. забеспячэння выкарыстання Узбр. Сіл, інш. войск і вайск. фарміраванняў, а таксама скрытнага кіравання войскамі, службы войск і забеспячэння бяспекі ваен. службы; каардынацыя дзейнасці дзярж. органаў па правядзенні мерапрыемстваў падрыхтоўкі грамадзян да ваен. службы,
    
    
    ГІСТОРЫЯ             371
    
    іх воінскім уліку, прызыву на ваен. службу; распрацоўка тэорый стратэгіі і аператыўнага майстэрства, форм і спосабаў выкарыстання Узбр. Сіл, інш. войск і вайск. фарміраванняў у аперацыях.
       Начальнікі: штаба Мінва абароны і Гал. штаба Узбр. Сіл М.П.Чуркін (гл. Дадатак; 1992—94); Гал. штаба Узбр. Сіл П.С.Мальцаў (1994—95), А.П. Чумакоў (1995—97), М.Ф.Аазлоў (гл. Дадатак; 1997—2001), Гал. штаба і Г.ш. Узбр. Сіл Рэспублікі Беларусь С.П./удулёў (гл. Дадатак; з 2001). С.П.Гурулёў.
    
    ГЁРБЕРСКІ Вікенцій Данілавіч (1783, г. Гродна — 1826), прафесар тэрапеўт. клінікі Віленскага унта. Даследаванню хвароб грудной клеткі метадам аўскультацыі (выслухвання) з дапамогай стэтаскопа навучаўся ў заснавальніка гэтага метаду франц. медыка Р.Т.Г.Лаэнэка (Парыж). 3 1823 укараняў гэты метад у клініках Беларусі. Навук. дзейнасць Г. прысвечана даследаванням паталогіі ўнутр. органаў і дыягностыцы. Вучань Г. — Ф.Рымкевіч выдаў працу «О прнмененнн стетоскопа», 1824), якая з’явілася першай у Расіі працай пра выслухванне сэрца і лёгкіх. А.Г.Эльяшэвіч.
    
    
    ГЁРМАН Ізраіль Рыгоравіч (15.9.1910, г. Рэчыца Гомельскай вобл. — 29.5.1974), бел. муз. педагог, цымбаліст. Засл. настаўнік Беларусі (1955). Скончыў муз. тэхнікум у Мінску (1930), Бел. кансерваторыю (1937, кл. В.Залатарова). У 1928—37 цымбаліст ансамбля нар. інструментаў пад кіраўніцтвам І.Жыновіча, адначасова з 1929 дырэктар першых у Мінску муз. школ, у т.л. ў 1936—72 сярэдняй спецыяльнай пры Бел. кансерваторыі. Пад яго кіраўніцтвам былі адкрыты таксама філіялы шматлікіх дзіцячых муз. школ пры розных установах рэспублікі.
    У.П.Перлін, Т.С.Асновіч.
    
    ГЁРНХАРТ (Gernhardt) Майкл (н. 4.5.1956, г. Мансфілд, ЗША), касманаўт ЗША. Магістр навук па біятэхніцы (1983), др філасофіі (1991). 3 1992 у атрадзе касманаўтаў НАСА. Здзейсніў (як спецыяліст палёту) 4 палёты ў складзе экіпажаў касм. караблёў (KK): 7—18.9.1995 на КК «Індэвар», 4—8.4.1997 і 1—17.7.1997 на КК «Калумбія», 12— 25.7.2001 на КК «Атлантыс» (па праграме работ з Міжнар. касм. станцыяй). У космасе правёў 43,3 суг. Залаты медаль НАСА «За касмічны палёт» (4).
    У. СЛарыёнаў.
    
    ГЕРбЙ БЕЛАРЎСІ (працяг адпаведнага арт. ў т. 5). У 2001 званне Г.Б. прысвоена б. старшыні Гродзенскага абл. выканкома АА.Дубко, старшыні праўлення калект. прадпрыемства агракамбіната «Сноў» Нясвіжскага рна МА.Карчміту (гл. Дадатак), старшыні с.г. калект. прадпрыемства «Кастрычнік» Гродзенскага рна В.І.Крамко, ген. дырэктару вытв. аб’яднання «Бел. аўтазавод» («БелАЗ») ПД.Марыеву (гл. Дадатак).
    
    
    ГЁРІПУН Аляксандр Льв