• Газеты, часопісы і г.д.
  • Беларуская энцыклапедыя Т. 18

    Беларуская энцыклапедыя Т. 18


    Выдавец: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі
    Памер: 472с.
    Мінск 2004
    973.34 МБ
    Беларуская энцыклапедыя Т. 1
    Беларуская энцыклапедыя Т. 1
    Беларуская энцыклапедыя Т. 8
    Беларуская энцыклапедыя Т. 8
    Беларуская энцыклапедыя Т. 9
    Беларуская энцыклапедыя Т. 9
    Беларуская энцыклапедыя Т. 12
    Беларуская энцыклапедыя Т. 12
    Беларуская энцыклапедыя Т. 13
    Беларуская энцыклапедыя Т. 13
    Беларуская энцыклапедыя Т. 15
    Беларуская энцыклапедыя Т. 15
    Беларуская энцыклапедыя Т. 16
    Беларуская энцыклапедыя Т. 16
    
       Тв.\ Введенйе в сйстему нацйональных счетов. Мн., 1995; Обшая теорйя статйстйКй. Практнкум. Мн., 1996 (у сааўт.); Макроэкономмческая статйстака. Мн., 1996 (разам з І.Я.Цеслюком); Макроэкономйческйе закономерностн цяклообразованйя, стабйлйзацйй й равновесного развйтйя рыночных процессов: Методологйя стат. моделйрованйя й аналнза. Мн., 2000; Моделйрованйе й аналяз малых цйклйческйх колебанйй валового внутреннего продукта // Науч. тр. БГЭУ: Юбйл. вып. Мн., 2003. Т. 1.
    
    
    НбЙРАЙТЭР (Neureiter) Фердынанд (н. 15.6.1928, Рыга), аўстрыйскі перакладчык, папулярызатар бел. культуры. 3 1937 жыве ў Аўстрыі. Скончыў класічную гімназію (1946). Вывучаў англ. і раманскія мовы, у канцы 1950х г. бел., укр., польскую, кашубскую. У 1959—69 у Зальцбургскім нар. вячэрнім унце (чытаў курс лекцый па гісторыі Беларусі). Пераклаў на ням. мову асобныя вершы Я.Купалы, Я.Коласа, М.Багдановіча і інш. Апублікаваў артыкулы пра Беларусь і бел. культуру: «Янка Купала — паэт з Беларусі», «Беларусь — папялушка Еўропы». Выдаў дапаможнік для нямецкамоўных студэнтаў «Беларуская анталогія: Хрэстаматыя па беларускай літаратуры» (1983). Пераклаў з бел. на ням. мову раман Ю.Попкі «Свеціць у тумане» (1985), працу Р.Астроўскага «Беларусь з X па XVI стагоддзе» (1986), прадмову Я.Белавежскага да ням.бел. выдання «Слова аб паходзе Ігаравым» (1987), зб. артыкулаў «Вытокі беларускай нацыі і культуры» (1988).
        Літ:. Соколовскнй В Золушка Европы? Белорусская культура в Австрнн н Швейцарнн // Неман. 1996. № 10. У.Л.Сакалоўскі.
    
    НО МУ ХЁН (н. 6.8.1946, г. Кімхва, Рэспубліка Карэя), дзяржаўны і паліт. дзеяч Рэспублікі Карэя. Скончыў камерцыйную школу ў г. Пусан (1966), Дзярж. магістратуру права ў Сеуле (1977). У 1977 прызначаны суддзёй у г. Тэджон, але неўзабаве пайшоў у адстаўку і заняўся прыватнай адвакацкай практыкай. 3 1981 спецыялізаваўся на справах, звязаных з абаронай правоў чалавека. У 1988—89 чл. Нац. сходу Рэспублікі Карэя. Чл. (з 1997) Дэмакр. партыі • новага тысячагоддзя, яе вярх. савета (з 2000). У 2000—01 міністр па марскіх справах і рыбалоўстве. 3 лют. 2003 прэзідэнт Рэспублікі Карэя.
    В.У.Адзярыха.
    
    
    436 ноўлс
    
    НОЎЛС (Knowles) Уільям Стэндыш (н. 1.6.1917, г. Таўнтан, ЗША), амерыканскі хімік. Скончыў Гарвардскі (1939) і Калумбійскі (1942) унты. У 1942—86 у кампаніі «Мансанта» (г. СентЛуіс). Навук. працы па арган. хіміі. Сінтэзаваў аптычна актыўны металаарган. каталізатар, з дапамогай якога ўпершыню
    
    
    
    ажыццявіў хіральна каталізавальную рэакцыю асім. гідрыравання (1968). На яе аснове разам з інш. стварыў высокапрадукцыйную прамысл. тэхналогію сінтэзу амінакіслаты LДОФА (дыоксіфенілаланіну), якая выкарыстоўваецца для лячэння паркінсанізму. Нобелеўская прэмія 2001 (з К.Б.Шарплесам, Р.Наёры; гл. Дадатак). М.М.Касцюковіч.
    
    НЬібМАН (Newman) Джэймс Хансен (н. 16.10.1956, Федэратыўныя Штаты Мікранезіі), касманаўт ЗША. Др філасофіі ў галіне фізікі (1984). Скончыў унт У.М.Райса (г. Х’юстан, 1982). 3 1985 у Касм. цэнтры імя Л.Джонсана НАСА, з 1991 у атрадзе касманаўтаў НАСА. 3 2002 дырэктар пілатуемых праграм НАСА у Расіі, прадстаўнік НАСА пры Расійскім авіяцыйнакасмічным агенцтве і інш. касм. аргцыях Расіі. Здзейсніў (як спецыяліст) 4 палёты ў складзе экіпажаў касм. караблёў (KK): 12—22.9.1993 на КК «Дыскаверы», 7— 18.9.1995 і 4—15.12.1998 на КК «Індэвар», 1—12.3.2002 на КК «Калумбія». У космасе правёў 43,4 сут, у т.л. 43,2 гадз у адкрытым космасе (6 выхадаў). Залаты медаль НАСА «За выключныя заслугі».
    М. М. Касцюковіч.
    
    НібСЛАЙНфбЛЬХАРД (NussleinVolhard) Хрысціяна (н. 20.10.1942, г. Магдэбург, Германія), нямецкі вучоны ў галіне генетыкі. Др філасофіі (1973). Скончыла унт Гётэ (1964, г. ФранкфуртнаМайне) і Цюбінгенскі унт (1968). 3 1969 у Інце Макса Планка (г. Цюбінген). Навук. працы па даследаванні генет. механізмаў рэгуляцыі ранняга эмбрыянальнага развіцця. Нобелеўская прэмія 1995 (з Э.Вішаўсам і Э.Льюісам; гл. Дадатак). В.Ф.Ермакоў.
    
    НЯВЫГЛАС Генадзь Мікалаевіч (н. 11.2.1954, в. Парахонск Пінскага рна Брэсцкай вобл.), дзяржаўны дзеяч Беларусі. Ген.лейт. (2001). Скончыў Маск.
    
    
      вышэйшае пагранічнае каманднае вучылішча (1975), Вышэйшую школу КДБ СССР (1989). 3 1975 на пасадах аператыўнага і кіруючага складу Усх. пагранічнай акругі КДБ СССР і пагранічных войскаў Беларусі. 3 1997 нам. старшыні Дзярж. кта пагранічных войск Рэспублікі Беларусь, з 2000 нач. службы бяспекі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь. 3 вер. 2001 дзярж. сакратар Савета бяспекі Рэспублікі Беларусь.
    
    
    
    Г.М.Нявыглас
    
    НЯДЗВІІЦКІ Антон Пятровіч (30.1.1902, в. Улукі Слаўгарадскага рна Магілёўскай вобл. — 18.1.1992), таджыкскі геолаг. Акад. АН Тадж. ССР (1953). Скончыў Ленінградскі горны інт (1934). 3 1932 працаваў у Геал. камітэце (удзельнічаў у работах ТаджыкскаПамірскай экспедыцыі AH СССР), з 1938 у Таджыкскім геал. упраўленні (з 1947 гал. геолаг); у 1953—57 віцэпрэзідэнт АН Тадж. ССР, у 1957—72 у Савеце Міністраў Тадж. ССР. Навук. даследаванні прысвечаны заканамернасцям распаўсюджвання полі і рэдкаметалічных радовішчаў у Сярэдняй Азіі. Першаадкрывальнік аднаго з найбуйнейшых у Сярэдняй Азіі сурмянартутнага радовішча. Старшыня Тадж. аддзела Геагр. тва СССР.
    
    нямкбвіч Мікалай Аляксеевіч (н. 11.8.1952, в. Маяк Слуцкага рна Мінскай вобл.), бел. фізік. Др фіз.матэм. н. (1998). Скончыў БДУ (1974). 3 1974 у Інце фізікі Нац. АН Беларусі (з 1997 гал. навук. супрацоўнік). Навук. працы па даследаванні і распрацоўцы лазераў на фарбавальніках з электрахім. кіраваннем частатой генерыруемага святла. Выявіў дынамічнае пашырэнне электронных спектраў фарбавальнікаў у чыстых і бінарных вадкіх растваральніках. Зарэгістраваў шэраг новых спектраскапічных эфектаў. Прэмія Ленінскага камсамола 1984.
       Te:. Topics in fluorescence spectroscopy. Vol. 2. Principles. New York, 1991 (разам з А.М.Рубінавым, У.І.Томіным); Механнзм внутрнмолекулярного переноса протона н электрона в 4амннопронзводных 3гвдрокснфлавона (у сааўт.) // Журн. прнкладной спектроскопнн. 2002. Т. 69, № 3; Dipole moments of 4’aminoflavonols determined using electrooptical absorption measurements or molecular StarkefTect spectroscopy (разам з B Баўманам, В.Р.Піваваранкам) // Joum. Photochem. Photobiol. A: Chemistry. 2002. Vol. 153.
    
    НЯТЫЛЬКІН Анатоль Іванавіч (6.1.1941, в. КругавецКалініна Добрушскага рна
    
    
    Гомельскай вобл. —27.1.2002), бел. грамадскі дзеяч, педагог. Скончыў Гродзенскі (1967) і Ленінградскі (1975) пед. інты. Ініцыятар стварэння ў 1991 культ.асв. Цэнтра бел. тва інвалідаў па зроку, друкавання лры па сістэме Брайля, аддзялення тыфлапедагогікі дэфекталагічнага фта ў Бел. пед. унце. Аўтар навук. прац па праблемах сац. і прац. рэабілітацыі інвалідаў па зроку. 3 1997 1ы віцэпрэзідэнт параалімпійскага кта Беларусі. Адзін з заснавальнікаў у 1993 і кіраўнікоў Рэсп. партыі працы і справядлівасці. Дэп. Вярх. Савета Рэспублікі Беларусь у 1990—95, з 2000 дэп. Палаты прадстаўнікоў Нац. сходу Рэспублікі Беларусь.
    
    НЯФАГІНА Галіна Львоўна (н. 4.7.1952, г. Пінск Брэсцкай вобл.), бел. літаратуразнавец. Др філал. н. (1999), праф. (2001). Скончыла БДУ (1975), з 1978 працуе ў ім. Даследуе стылёвыя плыні рус. прозы і драматургіі 20 ст., а таксама бел. лру. Аўтар кн. «Маральнафіласофскія праблемы прозы 70х—80х гадоў» (1989, з Дз Фёдаравым), «Руская проза друтой паловы 80х — пачатку 90х гадоў XX стагоддзя», «Дынаміка стылёвых плыняў у рускай прозе 1980— 1990х гадоў» (абедзве 1998), «Паэтыка рускай мадэрнісцкай прозы (тыпалогія стыляў пачатку і канца XX стагоддзя)» (1999), «Руская проза канца XX стагоддзя» (2003), навуч. дапаможнікаў і інш.
    
    НЯХАЕНКА Уладзімір Мікалаевіч (н. 13.1.1957, Мінск), бел. піяніст, педагог. Засл. дз. маст. Беларусі (2000). Скончыў Маскоўскую кансерваторыю (1981). 3 1984 выкладае ў Бел. акадэміі музыкі (з 1992 дэкан, з 2002 праф.). Аўтар навук.метадычных прац па фартэпіянным выкананні і педагогіцы. Сярод вучняў К.Красніцкі, Т.Лях, В.Нетук, С.СмірНОў і ІНШ. Н.В.Сазановіч.
    
    бРДААляксавдр Мікалаевіч (н. 12.1.1947, в. Журавельнікі Навагрудскага рна Гродзенскай вобл ), бел. вучоны ў галіне механізацыі сельскай гаспадаркі. Др тэхн. н. (1998). Скончыў БПІ (1967). 3 1972 у Цэнтр. НДІ механізацыі і электрыфікацыі сельскай гаспадаркі (Мінск), з 1985 у Рэсп. міжгаліновым інце павышэння кваліфікацыі. 3 1988 у Бел. агр. тэхн. унце (з 1999 заг. кафедры). Навук. працы па механіцы глеб і агратэхн. праходнасці машын. Распрацаваў эколагаэнергет. канцэпцыю хадавых сістэм трактароў і с.г. машын, рэкамендацыі па фарміраванні машыннатрактарных агрэгатаў са зніжаным уздзеяннем на глебу.
       Тв:. Перспектавные мобнльные энергетнческне средства для сельскохозяйственного пропзводства. Мн., 1982 (у сааўт.); Математнческая модель уплотнення почвы // Матерналы междунар. научнотехн. конф «Моделнрованяе н прогнознрованне аграрных энергосберегаюшнх процессов». Мн., 1998. Ч. 2.
    Л.В.Бароўка.
    
    6СІПАЎ Аляксей Іванавіч (н. 29.10.951, г. Жлобін Гомельскай вобл ), бел. філо
    
    
    паляшчук          437
    
    саф. Др філас. н. (1991), праф. (1993). Скончыў БДУ (1974). 3 1974 у Інце філасофіі і права АН Беларусі. У 1979—98 на кафедры філасофіі АН Беларусі. 3 1998 заг. кафедры Інта філасофіі Нац. АН Беларусі. 3 2002 заг. кафедры філасофіі Інта падрыхтоўкі навук. кадраў Нац. АН Беларусі. Навук. працы па праблемах метадалогіі сучаснай навукі, філасофіі культуры і рэлігіі, духоўнасці, гісторыі хрысціянства і новых рэліг. рухаў на Беларусі.
       Тв:. Пространство н время как категорнн мнровоззренмя м регуляторы практнческой деятельностй. Мн., 1989; Фнлософскомнровоззренческне основання научного познанйя // Соцйальнофйлософскйе проблемы промзводства н прнменення научных знаннй. Мн., 1992; Традмцнонные веронсповеданяя м новые релмгнозные двнження в Беларусн. Мн., 2000 (у сааўт.); Хрмстнанство в Беларусн: нстормя н современность. Мн., 2000 (у сааўт); Духовность. Траднцмя. Патрнотнзм. Мн„ 2001.
    
    ПАДАЛКА Леанід Пракопавіч (н. 16.4.1937, г. Кіраваград, Украіна), бел. вучоныэканаміст. Др эканам. н. (1984), праф. (1985). Скончыў БШ (1959). У 1959—63 працаваў інжынерамэнергетыкам трэста «Энергамантаж», з 1967 у Бел. нац. тэхн. унце (у 1977—94 заг. кафедры). Навук. працы па праблемах кіравання эканомікай электраэнергетычных сістэм.
       Тв:. Крмтермн й методы оптнмального управленмя электроэнергетнческой снстемой. Мн., 1979; Экономнка электроэнергетнческнх смстем. Мн., 1985; Основы управлення энергетнческнм пронзводством. Л.; М.. 1985.
    
    ПАДЎГАЎ Уладзімір Яўгенавіч (н. 4.7.1963, Мінск), бел. вучоны ў галіне генетыкі раслін. Др біял. н. (2003). Скончыў Гомельскі унт (1985). 3 1986 у Інце лесу Нац. АН Беларусі (з 2002 заг. лабараторыі). Навук. працы па вывучэнні этапаў відаўтваральнага працэсу, удакладненні ўнутры і міжвідавой сістэматыкі хвойных раслін і ацэнкі папуляцыйнагенет. рэсурсаў елкі