• Газеты, часопісы і г.д.
  • Беларуская энцыклапедыя Т. 8

    Беларуская энцыклапедыя Т. 8


    Выдавец: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі
    Памер: 576с.
    Мінск 1999
    1210.73 МБ
    Беларуская энцыклапедыя Т. 1
    Беларуская энцыклапедыя Т. 1
    Беларуская энцыклапедыя Т. 9
    Беларуская энцыклапедыя Т. 9
    Беларуская энцыклапедыя Т. 12
    Беларуская энцыклапедыя Т. 12
    Беларуская энцыклапедыя Т. 13
    Беларуская энцыклапедыя Т. 13
    Беларуская энцыклапедыя Т. 15
    Беларуская энцыклапедыя Т. 15
    Беларуская энцыклапедыя Т. 16
    Беларуская энцыклапедыя Т. 16
    Беларуская энцыклапедыя Т. 18
    Беларуская энцыклапедыя Т. 18
      Літ.\ Сказання о начале славянской пнсьменностн. М., 1981; Бернштейн С.Б. Констанпінфнлософ н Мефодай. М., 1984; йстрнн В.А. 1100 лет славянской азбукн. 2 нзд. М., 1988. Г.П. Тварановіч.
    
    КІРЫЛА КАЖАМЯКА, К у р ы л a Кажамяка, Мікіта К а ж a мяка, вобраз чарадзейных усх.слав. казак і паданняў; асілак, пераможца змея. У казках пра К. К. зліліся матывы міжнар. казачнага сюжэта і мясц. падання Кіеўскай Русі, якое сустракаецца ў «Аповесці мінулых гадоў», «Ніканаўскім летапісе» і інш. Паводле гэтага падання, юяы Кажамяка, які можа разарваць сырамятную шкуру, вырваць у OuKa на бягу кавалак шкуры, перамагае волатапечанега і вырашае перамогу на карысць Русі. У заключным эпізодзе некаторых казак пра К. К. асілак запрог змея ў вялікі плуг і ўзараў глыбокую баразну (аж да самага мора). Сюжэт пра К. К. мае шмат агульнага з польск. паданнем пра змеяборца Крака і з сербскай эпічнай песняй пра змеяборца Дойчына Л.Р. Бараг.
    
    КІРЬІЛА ТЎРАЎСКІ (каля 1113, г.п. Тураў Жыткавіцкага рна Гомельскай вобл. — пасля 1190), бел. і ўсх.слав. царкоўны дзеяч, пісьменнік, багаслоў. Паходзіў з заможнай сям’і. Атрымаў класічную для таго часу адукацыю. Прыблізна з 1123 у Нікольскім манастыры: манах, іераманах, у 1144—48 настаяцель. Потым стаў пустэльнікам. 3 1161 тураўскі епіскап. Займаўся ўладкаваннем епархіі, прапаведніцкай, экзегетычнай і царк., паліт. і літ. дзейнасцю. Магчыма, ужо ў пач. 13 ст. К.Т. ўшаноўваўся як святы (звесткі пра яго афіц. кананізацыю не выяўлены). Вывучаў грэчаскую мову і візантыйскую лру. Стаўшы тураўскім епіскапам, праславіўся як майстар аратарскай прозы,
    
    
    прапаведнік, галоўны клопат якога — духоўнасць суайчыннікаў адпаведна этычных і эст. ідэалаў эпохі. Аўгар пропаведзей, малітваў, павучанняў, прытчаў, канонаў (захавалася каля 70 твораў), створаных на ўзор антычнай і візант. аратарскай прозы. Сярод іх «Сказанне пра чьш чарнарызца», «Слова пра паходжанне манаскага жыцця», малітоўны сядмічны цыкл (32 малітвысповедзі), урачыстыя і дыдактычныя пропаведзі (10 казанняў на святы Велікоднага цыкла, «Слова на Богаяўленне», «Слова на Пяцідзесятніцу», «Слова пра тое, каб не забываць сваіх настаўнікаў» і інш.), павучанні (аб зыходзе душы, аб страху Божым, аб мудрасці, аб карыснасці чытання кніг), прытчы аб чалавечай душы і целе (аб кульгавым і сляпым), пасланніпрытчы да кіевапячэрскага ігумена Васіля (пра нямудрага papa і пра схіму), 3 Вял. каноны (На ўспенне княгіні Вольгі, Малітоўны, Пакаяльны) і інш. У асобных творах за
    
    
    Кірыла Тураўскі. Мастак І.Пратасеня.
    
    кранаў надзённыя маральнаэтычныя праблемы, важныя пытанні грамадскапаліт. жыцця Стараж. Русі. Арыгінальны, выключнай вобразнавыяўленчай сілы талент К.Т. найб. выявіўся ў «словах» з нагоды розных свят, дзе праз традыц. біблейскі змест выяўляецца захапленне чалавека прыгажосцю прыроды, радасцю жыцця, яго імкненне да духоўнай дасканаласці і ідэалу. Дзякуючы багатай паэт. фразеалогіі, сінтаксічнаму паралелізму, агульнаму рытмічнаму ладу некаторыя творы нагадваюць вершы ў прозе. Алегорыі, сімвалы, рытарычныя звароты, разгорнутыя параўнанні надаюць ім глыбокі лірызм, эмацыянальнасць, узнёсласць. Вытанчаная царк.слав. мова, спалучаная з жывым нар.паэт. словам, сведчыць пра высо
    
    
    286              кірыла
    
    кую кніжную культуру, літ. майстэрства і смеласць аўтара. На працягу многіх стагоддзяў творы К.Т. карысталіся вял. папулярнасцю на ўсх.слав. землях. Яны перапісваліся да 19 ст., змяшчаліся ў розных зборнікаханталогіях. Першая грунтоўная публікацыя яго твораў зроблена рус. вучоным К. Калайдовічам у 1821. Найб. поўнае выданне твораў К.Т. на Беларусі ажыццявіў А.Мельнікаў у сваёй кн. «Кірыл, епіскап Тураўскі» (1997). У 1984 К.Т. ўключаны ў Сабор бел. святых, 28 крас. (с. ст.) — Дзень яго памяці. У Тураве пастаўлены помнік К.Т.
      Ліпі:. Мельннков А.А. Путь непечален: йст. сввдетельства о святостн Белой Русн. Мн., 1992; Я г о ж. Кірыл, епіскап Тураўскі: Жыццё, спадчына, светапогляд. Мн., 1997; Л а б ы н ц а ў 10. «Напой росою благодатн...»: Малітоўная паэзія Кірылы Тураўскага. Мн., 1992.
                  А.А.Мельнікаў, В.А.Чамярыцкі.
    КІРЬІЛАБЕЛАЗЁРСКІ МАНАСТЬІР, помнік рускага дойлідства 15—17 ст. Размешчаны ў г. Кірылаў Валагодскай вобл. (Расія) на беразе воз. Сіверскае. Засн. ў 1397 як мужчынскі. Комплекс складаецца з ансамбляў б. Успенскага і
    
    
    КірылаБелазерскі манастыр.
    
    
    Іванаўскага манастыроў («Стары горад»), «Новага горада» і крэпасці Астрог (не захавалася) паміж імі. Манастыр абкружаны крапаснымі сценамі (16 ст., будаўнікі К. Сяркоў, С. Шам) з манум. вежамі, аздобленымі ўзорамі з цэглы. На тэр. манастыра Успенскі сабор (1497—98, дойлід Прохар Растоўскі; у інтэр’еры 5ярусны іканастас 15—18 ст., фрэскі 1641), цэрквы Увядзенская (1519), надбрамная са «Святой брамай» (1523), Архангела Гаўрыіла (1531—34), Вял. бальнічныя палаты (канец 16 — пач. 17 ст.) і інш. 3 1924 музейзапаведнік.
      Ліш:. Варюхнчев АГ. Слово о іраде Кнрнллове. [3 нзд.] Архангельск, 1990.
    
    КІРЫЛАВА Ірына Аляксееўна (н. 6.5.1949, Мінск), бел. вучоны ў галіне мед. генетыкі і эмбрыяпаталогіі. Др
    
    
    мед. н. (1994). Скончыла Мінскі мед. інт (1972). 3 1989 у НДІ спадчынных і прыроджаных захворванняў. Навук. працы па пытаннях паталаг. анатоміі. заган развіцця і іх частаты да і пасля аварыі на Чарнобыльскай АЭС, распрацоўцы метадаў прэнатальнай ультрагукавой дыягностыкі плода.
       Te.: Monitoring of congenital malformations in Belarus after the Chernobyl accident (y caаЎт) // The Chernobyl papers. Washington, 1993. Vol. 1; Патоморфологнческне н cohoграфнческме параллелн прм пороках развнтня плода в первом трнместре беременностм (у сааўт.) // Проблемы репродукцнп. 1995 № 2.
    
    КІРЫЛАВА Фаіна Міхайлаўна (н. 29.9.1931, г. Зуеўка Кіраўскай вобл., Расія), бел. матэматык. Чл.кар. Нац. АН Беларусі (1996), др фіз.матэм. н. (1968), праф. (1972). Скончыла Уральскі дзярж. унт (1954, г. Екацярынбург). 3 1967 у Інце матэматыкі Нац. АН Беларусі. Навук. працы па аптымальным кіраванні, канструктыўных метадах аптымізацыі і іх дастасаванні. Распрацавала матэм. апарат даследавання сістэм са спазненнем на кіруемасць і назіральнасць, прынцып квазімаксімуму для дыскрэтных сістэм, універсальную форму неабходных умоў аптымальнасці для шырокага класа сістэм кіравання, кан
    
    
    структыўную тэорыю экстрэмальных задач, праграмныя сродкі для ЭВМ. Прэмія Савета Міністраў СССР 1986.
      Тв:. Особые оптнмальные управлення. М., 1973 (разам з Р. Габасавым); Конструктнвные методы оптнмнзацнн. Ч. 1—5. Мн., 1984—98 (у сааўг.).
    
    КІРЬІЛАМЯФбдЗІЕЎСКАЕ ТАВА
    
    РЫСТВА, тайная паліт. аргцыя ўкр. інтэлігенцыі ў Кіеве ў студз. 1846 — сак. 1847. Заснавальнікі: М.І. Гулак, М.І. Кастамараў, В.М. Белазерскі. Названа ў гонар слав. асветнікаў святых Кіршы і Мяфодзія. Налічвала некалькі дзесяткаў членаў, сярод якіх П.А. Куліш і Т.Р. Шаўчэнка. Праграма тва, выкладзеная ў Статуце і «Законе божым», ітрадугледжвала ліквідацыю прыгонніцтва і рас. манархіі, стварэнне на тэр. Усх., Паўд.Усх. Еўропы і Расіі федэра
    
    
    тыўнага саюза 17 слав. рэспублік («штатаў», у іх ліку і Беларусь) са сталіцай у Кіеве, што планавалася дасягнуць ненасільнымі дзеяннямі праз пашырэнне асветы і хрысц. выхаванне моладзі. Разгромлена паліцыяй. Найб. цяжка пакараны Шаўчэнка (аддадзены ў салдаты), Гулак, Кастамараў, Куліш і А.А. Наўроцкі (зняволены); астатнія члены сасланы.
       Літ:. Зайончковскнй П.А. КнрнллоМефодпевское обіцество (1846—1847). М., 1959; КлрнлоМефодіівське товарпство. Т. 1—3. Кмів, 1990.
    КІРЫЛАЎ Герман Іларыёнавіч (н. 15.12.1937, г.п. Шаркаўшчына Віцебскай вобл.), бел. пісьменнік. Скончыў БДУ (1959). Працаваў на Віцебшчыне ў перыяд. друку, з 1976 уласны карэспандэнт абл. газ. «Віцебскі рабочы» ў Полацку. Друкуецца з 1974. У творах — роздум сучасніка над складанымі праблемамі жыцця, тэма Вял. Айч. вайны: раман «Пах жыта» (1989), аповесць «Сонца тваіх вачэй» (1981), апавяданні «Без крыўды ў сэрцы», «Татава пілотка», «Адажыо» і інш. Аўтар п’есы «У ноч напрадвесні» (1974), нарысаў, гумарэсак.
       Тв.: Падлётак: Апавяданні. Мн., 1983. КІРЫЛАЎ Мікалай Сцяпанавіч (н. 10.3.1930, в. Пашкова Весьягонскага
    
    
    М Кірылаў. Партрэт акадэміка медыцыны І.М.Грышына. 1998.
    
    
    рна Цвярской вобл., Расія), бел. мастак. Засл. дз. маст. Беларусі (1991). Скончыў Вышэйшае маст.прамысл. вучылішча імя Мухінай у Ленінградзе (1959). Працуе ў галіне комплекснага маст. праектавання, а таксама ў жывапісе, акварэлі, графіцы. Аўтар праектаў маст. афармлення экспазіцый Бел. музея гісторыі Вял. Айч. вайны (1964), ВДНГ БССР (1972, 1977; цяпер Рэсп. выставачны цэнтр) і інш. Стварыў адметныя дакладнасцю харакгарыстыкі, кампазіцыйнай завершанасцю партрэты: «Мантажнік» (1971), разьбяра па дрэве С.Гуткоўскага (1976), фотамастака М.Шарая (1995), дра навук
    
    
    кірыліца             287
    
    Л.Я.Мінько (1997), акадэміка медыцьшы І.М.Грышына, кінарэжысёра Ю.Азаронка (абодва 1998) і інш. Аўтар серый пейзажаў «Па Залатым кальцы» (1963), «Па Сібіры» (1971), «Па Беларусі» (1982) і інш., прасякнутых замілаваннем да прыроды і людзей.
    Г.А. Фатыхава.
    КІРЫЛАЎ Уладзімір Андрэевіч (н. 13.2.1948, г. Маладзечна Мінскай вобл ), бел. вучоныбіяфізік. Др біял. н. (1991). Скончыў БДУ (1971). 3 1980 у НДІ эпідэміялогіі і мікрабіялогй, з 1988 у Н.д. клінічным інце радыяцыйнай медыцыны і эндакрыналогіі. Навук. працы па вывучэнні структуры мембран клетак, іх узаемадзеянні з вірусамі, распрацоўцы метадаў ацэнкі і дыягностыкі індывідуальных набраных доз радыяцыі, захворванняў шчытападобнай залозы.
       Тв:. Участне Na⁺/H⁺  обмена м днффузнн молочной кнслоты в кнслотозавнснмом процессе раздевання вмруса грнппа (у сааўг.) // Докл. AH СССР. 1989. Т. 309, № 2; Кармометрнческяй аналнз патологаческмх нзмененнй фоллнкулярных клеток шнтовндной железы (разам з Ю.П.Юшчанкам, Я.П.Дзямідчыкам) // Архнв патологнм. 1994. Т. 56, № 3.
    КІРЫЛАЎ Уладзімір Іванавіч (н. 28.10.1939, г. Севастопаль, Украіна),
    
    П.Кірылін. 0, аблокі. 1995.
    
    бел. вучоны ў галіне тэлекамунікацый. Др тэхн. н. (1993), праф. (1994). Скончыў Ленінградскі эл.тэхн. інт (1963). 3 1966 у Бел. дзярж. унце інфарматыкі і радыёэлекгронікі. Навук. працы па павышэнні эфектыўнасці шматканальных сістэм тэлекамунікацый. Распрацаваў новыя метады параметрычнай аптымізацыі, дыягностыкі, кантролю, вымярэння асн. параметраў якасці тэлекамунікацыйных сістэм.