• Газеты, часопісы і г.д.
  • Беларуская энцыклапедыя Т. 8

    Беларуская энцыклапедыя Т. 8


    Выдавец: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі
    Памер: 576с.
    Мінск 1999
    1210.73 МБ
    Беларуская энцыклапедыя Т. 1
    Беларуская энцыклапедыя Т. 1
    Беларуская энцыклапедыя Т. 9
    Беларуская энцыклапедыя Т. 9
    Беларуская энцыклапедыя Т. 12
    Беларуская энцыклапедыя Т. 12
    Беларуская энцыклапедыя Т. 13
    Беларуская энцыклапедыя Т. 13
    Беларуская энцыклапедыя Т. 15
    Беларуская энцыклапедыя Т. 15
    Беларуская энцыклапедыя Т. 16
    Беларуская энцыклапедыя Т. 16
    Беларуская энцыклапедыя Т. 18
    Беларуская энцыклапедыя Т. 18
      Гаспадарка. Асн. галіны прамсці (па аб’ёме прадукцыі, што вырабляецца): хім. і нафтахім. (27,7%), буд. матэрыялаў (25,8%), харч. (13,5%), энергетыка (12,7%), машынабудаванне і металаапрацоўка (8,3%). Развіты гарнарудная, лёгкая, дрэваапр., мукамольнакрупяная прамсць. Хім. і нафтахім. прадпрыемствы размешчаны ў г. Чэркеск (хім. ВА, зд гумаватэхн. вырабаў). Вытвсць буд. матэрыялаў (цэмент, жалезабетонныя вырабы, цэгла, вапна, чарапіца) у Чэркеску, Карачаеўску, УсцьДжэгуце і станіцы Зелянчукскай. Харч. прамсць (цукр. зд у ЭркенШахары, мяса і хлебакамбінаты, кансервавы і масласыраварныя зды ў Чэркеску, Карачаеўску). Гарнарудная прамсць прадстаўлена Урупскім медным горнаабагачальным камбінатам. Здабываюць каменны вугаль (50 тыс. т, 1995). Вытвсць электраэнергіі 30 млн. кВтгадз (1995).
    
    КАРАЧЫ              61
    
    Асн. цэнтры машынабудавання і металаапрацоўкі ў Чэркеску (зды халадзільнага абсталявання і нізкавольтнай апаратуры) і Карачаеўску (інстр. зд). Ёсць абутковая, швейная і мэблевая вытвсць. У сельскай гаспадарцы пераважае жывёлагадоўля мясамалочнага кірунку і авечкагадоўля (танкарунная і паўтанкарунная). Гадуюць буйн. par. жывёлу, свіней, коз, птушак. Пагалоўе (тыс. галоў, 1995) буйн. par. жывёлы — 165,8, свіней — 14,1. Конегадоўля. Пчалярства. Вьггвсць (1995) мяса 23 тыс. т, малака 146 тыс. т, воўны 1480 т. С.г. ўгоддзі займаюць каля 663 тыс. га, у т. л. пад ворывам каля 25%, пад пашай каля 50%. Вырошчваюць збожжавыя (пшаніца, кукуруза), тэхн. (цукр. буракі, сланечнік), кармавыя (кукуруза на сілас, травы), агароднінабахчавыя культуры, бульбу. Пладаводства. Збор (тыс. т, 1995): збожжа 160, сланечніку 11, цукр. буракоў 194, бульбы 154. Развіта арашэнне (Вял. Стаўрапольскі канал). Чыгунка Нявіннамыск — Усць Джэгута. Па тэр. К.Ч. праходзяць аўтадарогі: ВаеннаСухумская (Чэркеск — Сухумі), Чэркеск — Стаўрапаль, Чэркеск — Пяцігорск. Даўж. аўтадарог з цвёрдым пакрыццём 2730 км. Курорты: Тэберда, кліматычныя курортныя мясцовасці Архыз, Дамбай; горны турызм, альпінізм.
      Літ.: Алексеева Е.П. Древняя н средневековая нстормя КарачаевоЧеркесмн М 1971.
    КАРАЧЎН, у старажытных павер’ях беларусаў і інш. слав. народаў фантаст. істота, што ўвасабляла зіму і смерць. Часам К. называлі зімовы сонцаварот і звязанае з ім свята, пазней стаў увасабленнем толькі смерці. На Беларусі К. лічылі злым духам, які скарачаў жыццё, выклікаў сутаргі, раптоўную смерць у маладым узросце. Павер’і пра К. захоўваліся да пач. 20 ст.
    КАРАЧЎН Уладзімір Рыгоравіч (14.3.1914, в. Кухцічы Уздзенскага рна Мінскай вобл. — 25.6.1998), Герой Сав. Саюза (1946). Скончыў Мінскі трансп.эканам. тэхнікум (1933), Сталінградскае ваен. авіяц. вучылііпча лётчыкаў (1939).
    
    на аэрадромах і 2 у паветр. баі, шмат інш. тэхнікі і жывой сілы праціўніка. Да 1957 у Сав. Арміі, падпалкоўнік.
    КАРАЧЎН Юрый Аляксандравіч (27.12.1931, Мінск — 11.6.1997), бел. графік, мастацтвазнавец. Засл. дз. маст. Беларусі (1992). Скончыў Мінскае маст. вучылішча (1952), Маск. паліграф. інт (1965). Працаваў гал. мастаком выдва «Ураджай» (1964—69), нач. аддзела ў Мінве культуры Беларусі (1972—75). 3 1977 дырэктар Нац. маст. музея Беларусі. Работы ў станковай («Хвоі», 1965; «Ружовая сядзіба», 1969; «Жнівень», 1980; «Сакавік», 1982, і інш.) і кніжнай графіцы, паліграф. дызайне. Аўтарскладальнік альбомаў «Янка Купала ў творчасці мастакоў» і «Якуб Колас у творчасці мастакоў» (1982).
        Тв.: Евгеннй Зайцев. Мн., 1988; Музей В.К. БялыніцкагаБірулі. Мн., 1988.
    М.М. Паграноўскі.
    
    
    Ю.Карачун. Сакавік. 1982.
    
    КАРАЧЫ, горад на Пд Пакістана, на ўзбярэжжы Аравійскага м. Адм. ц. прав. Сшд. 9,7 млн. ж. з прыгарадамі (1997). Гал. эканам. (выпускаецца каля 50% прамысл. прадукцыі краіны), фін. (месцазнаходжанне гал. айчынных і замежных банкаў), гандл. і трансп. цэнтр; марскі порт, праз які праходзіць больш за 70% знешнегандл. абароту Пакістана, база марскога рыбалоўства. Міжнар. аэрапорт. У раёне К. першая ў краіне экспартнавытв. зона свабоднага гандлю. АЭС. Прамсць: тэкст., маш.буд.
    
      (суднабудаванне, эл.тэхн., зборка матацыклаў і матаролераў), металаапр., хім., нафтахім., дрэваапр., папяровая, гумаватэхн., цэм., шкляная, швейная, гарбарнаабутковая, харчасмакавая, у т. л. рыбаперапрацоўчая, тьггунёвая. Акадэмія КваідіАзам. 3 унты. Нац. музей.
        Засн. ў пач. 18 ст. інд. купцамі на месцы рыбацкаіа пасёлка. У 1843 захоплены англічанамі, стаў адм. ц. прав. Сінд, ваеннамарской базай Вялікабрьгганіі. У 1947—59 сталіца Пакістана.
        Стары горад з вузкімі вуліцамі, 1—2павярховымі дамамі, кірмашамі, майстэрнямі рамеснікаў. Дзелавы цэнтр К. — гал. вуліцы Бандэррод 1 Маклеадрод з пабудовамі пераважна 19—20 ст.: палац Фрырхол (1865, цяпер Нац. музей; неаготыка), будынак Вярх. суда (пач. 20 ст.; неакласіка), унт (засн. ў 1951, франц. арх. М. Экашар і інш ), маст. цэнтр (1960), дзяржбанк (праект 1954, італьян. арх. Дж.Л. Рычы, А. Каюм; пабудаваны ў 1961), атэль «Інтэркантыненталь» (1962, арх. У. Таблер, 3. Патхан), маўзалей М.А Джыны. За р. Лаяры прамысл. раён Сінд (забудоўваецца з 1947), rap. парк.
    КА^АЧЫ (Сапассі), сям’я італьян. мастакоў Балонскай школы жывапісу канца 16 — пач. 17 ст. Прадстаўнікі акадэмізму. Нарадзіліся ў Балонні. Л а д а в і ка (хрышчаны 21.4.1555 — 13.11.1619). Вучыўся ў Балонні ў П. Фантаны (каля 1570—80), там і працаваў. Творчасці ўласцівы простая і строгая кампазіцыя, рэзкая святлоценявая мадэліроўка («Абарачэнне Паўла», 1587; «Мадонна Барджэліні», 1588; «Мадонна Скальцы»; «Бічаванне Хрыста»; «Мадонна са св. Францыскам і Іосіфам», 1591; «Пропаведзь Іаана Хрысціцеля», 1592; «Ператварэнне», каля 1595 — 97). A г а с ц і на (15.8.1557 — 22.3.1602), стрыечны брат Ладавіка. Вучыўся ў Балонні ў Фантаны. Працаваў у Балонні, Рыме і Парме. Рабіў гравюры па карцінах Я. Тынтарэта, П. Веранезе, Карэджа. Сярод жывапісных твораў: «Прычашчэнне св. Іераніма», «Узнясенне Марыі» (абодва паміж 1591—93) і інш. А н і бале (3.11.1560 — 15.8.1609), брат Агасціна, стрыечны брат і вучань Ладавіка. Да 1595 працаваў у Балонні, по
    
    У.Р.Карачун.
    
    У Чырв. Арміі з 1936. У Вял. Айч. вайну з крас. 1943 на Паўд., 4м Укр., 3, 1 і 2м Прыбалт., Ленінградскім франтах. Камандзір авіяэскадрыллі штурмавікоў, капітан. К. зрабіў 133 баявыя вылеты на разведку і бамбардзіроўку войск праціўніка, знішчыў 27 танкаў, 112 аўтамашын з грузам і жывой сілай, 3 самалёты
    
    Л.Карачы.
    Бічаванне Хрыста.
    
    62            КАРАЧЫЁЛІ
    
    тым у Рыме. Рабіў алтарныя карціны, у балонскі перыяд у натуралістычнай манеры пісаў партрэты і жанравыя карціны, рамант. пейзажы. У рымскі перыяд творчасць больш строгая і ўрачыстая, што адпавядала канцэпцыі «прыгожага ідэала», якая ўвасобілася ў тэатрзлізаваным адлюстраванні героікі вял. падзей з жыцця людзей і багоў. Сярод твораў. «Крама мясніка», «Бабовая поліўка», «Аплакванне Хрыста» (сярэдзіна 1580х г.), «Венера і Адоніс» (1588—89), аўтапаргрэт (1590я г.), «Узнясенне Марыі» (1592), «Міласэрнасць св. Роха» (1595), «Уцёкі ў Егіпет» (каля 1603—04), «Святыя жонкі ля труны ўваскрэслага Хрыста» (каля 1605), «Партрэт Джавані Габрыэлі з лютняй».
       Сумесныя работы К.: фрэскі ў палацах Фава (1580—85) і Маньяні (1588— 90) у Балонні і Фарнезе (1597—1604), у Рыме і інш. Каля 1585 у Балояні заснавалі «Акадэмію тых, хто стаў на правільны шлях».
    
    
    Анібале Карачы Венера і Адоніс. 1588—89.
    
    КАРАЧЫЁЛІ (Сагассіоіі) Луі Антуан (1721, Парыж — 29.5.1803), французскі літаратар. Паходзіў з італьян. роду, аселага ў Францыі. 3 1739 чл. каталіцкай кангрэгацыі аратарыянцаў. Падарожнічаў па Італіі і Германіі. У 1754—61 у Рэчы Паспалітай, выхавацель сыноў кароннага гетмана польскага Вацлава Жавускага. Аўтар твораў «Лісты, адрасаваныя знакамітай нябожчыцы, што нядаўна памерла ў Польшчы» (1770, 1771), «Полыпча, якая яна была, якая ёсць і якая будзе» (1775), «Жыццё графа Вацлава Жавускага, вялікага генерала і першага сенатара Полынчы» (1782), у якіх даў звесткі па гісторыі Рэчы Паспалітай, апісаў свае асабістыя ўражанні ад падарожжаў па краіне, сустрэч з вядомымі дзярж. дзеячамі.
    КАРАЯН (Karajan) Герберт фон (5.4.1908, г. Зальцбург, Аўстрыя — 16.7.1989), аўстрыйскі дырыжор. Вучыў
    
    
    ся ў «Моцартэумс» ў Зальцбуріу і Векскай акадэміі музыкі і сцэн. мастацтва ў Ф. Шалька. Дэбютаваў у 1927. У 1941—44 кіраўнік Берлінскай дзярж. капэлы. 3 1947 дырыжор (з 1949 і дырэкгар) Тва сяброў музыкі ў Вене. 3 1955 гал. дырыжор Берлінскага філарманічнага аркестра, адначасова ў 1956—64 муз. кіраўнік Венскай дзярж. оперы. Буйнейшы сгмф і оперны дырыжор, выступаў у буйнейшых трах свету. У інтэрпрэтацыях сімф. і опернай музыкі дасягнуў выдатнага маст. ўзроўню. Здзейсніў шэраг значных оперяых
    
    
    пастановак (у т. л. «Барыс Гадуноў» М. Мусаргскага, 1965; «Містэрыя канца часу» К. Орфа, 1973). Дырыжор і пастаноўшчык фільмаў «Паяцы», «Кармэн», «Дзевятая сімфонія Л. Бетховена». Прэмія Міжнар. муз. савета пры ЮНЕСКА 1983. У 1969 заснаваў Фоад Герберта Караяна з рэгулярнымі міжнар. конкурсамі маладых дырыжораў і аркестраў. У 1983 ЮНЕСКА зацверджаны Міжнар. прыз імя К. за заслугі ў галіне развіцця муз. мастацгва.
      Літ.: Робннсон П. Караян: Пер. с англ. М., 1981.
    КАРБА... [ад лац. carbo (carbonis) вугаль], першая састаўная частка слоў, якая паказвае на прыналежнасць да злучэнняў вугляроду (карбону), напр., карбанаты, карбіды.
    
    КАРБААНГІДРАЗА, фермент класа ліяз, які каталізуе абарачальнае ўгварэкне вугальнай кты з двухвокісу вугляроду і вады. Металапратэід (мае атам цынку), малекулярная маса каля 30 000. Выяўлена ў жьгвёл, чалавека, раслін, бактэрый. Знаходзіцца ў эрытрацытах, клетках нырак, слізістай абалонцы страўніка, сятчатцы вока і інш. Рэгулюе кіслотнашчолачную раўнавагу ў тканках і біял. вадкасцях. Адыгрывае важную ролю ў хуткім звязванні ці вызваленні вуглякіслага газу СОг (напр., пры дыханні, сакрэцыі кіслага страўнікавага соку, пры падкісленні мачы ў нырках, утварэнні шкарлупіны яйца ў яйцаводах птушак і інш.). Інгібітары К. ўжываюцца пры лячэнні некат. сардэчнасасудзістых і інш. хвароб.
    
    КАРБА36.Л, дыбензапірол, д ы феніленімін, гетэрацыклічнае араматычнае злучэнне. Бясколерныя крышталі, Іпл 247—248 °C. He раствараецца ў вадзе, растварасцца ў бензоле, ацэтоне, эфіры, этаноле. Вылучаюць з антрацэкавага масла, якое атрымлгва