• Газеты, часопісы і г.д.
  • Беларуская энцыклапедыя Т. 8

    Беларуская энцыклапедыя Т. 8


    Выдавец: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі
    Памер: 576с.
    Мінск 1999
    1210.73 МБ
    Беларуская энцыклапедыя Т. 1
    Беларуская энцыклапедыя Т. 1
    Беларуская энцыклапедыя Т. 9
    Беларуская энцыклапедыя Т. 9
    Беларуская энцыклапедыя Т. 12
    Беларуская энцыклапедыя Т. 12
    Беларуская энцыклапедыя Т. 13
    Беларуская энцыклапедыя Т. 13
    Беларуская энцыклапедыя Т. 15
    Беларуская энцыклапедыя Т. 15
    Беларуская энцыклапедыя Т. 16
    Беларуская энцыклапедыя Т. 16
    Беларуская энцыклапедыя Т. 18
    Беларуская энцыклапедыя Т. 18
    
    
    К. Кастандзі. Ранняя вясна. 1890.
    
    ная мадэліроўка форм, напружаная выразнасць поз і ракурсаў, якая часта надае яго творам драм. вастрыню, грубаватавыразная прастата і мужнасць вобразаў: фрэскі ў капэле СанТаразіо царквы СанДзакарыя ў Венецыі (1442, з Франчэска да Фаэнцам), «Укрыжаванне з перадстаячымі» ў царкве СантаМарыя дэльі Анджэлі (каля 1443), «Аллакванне Хрыста», «Тайная вячэра», «Укрыжаванне», «Палажэнне ў труну», «Уваскрэсенне», «Партрэты 9 знакамітых людзей» (Дантэ, Дж.Бакачыо, Петраркі і інш.; усе паміж 1445—57, цяпер у манастыры СантАпалонія, пераўтвораным у музей К.) у Фларэнцыі, «Вядомые людзі» (каля 1450—51, з вілы Кардучы ў Леньяйі), партрэт мужчыны (каля 1455) і інш.
    
    
    Андрэа дэль Кастаньё. Сівіла Кумская. Фрэска цыкла «Вядомыя людзі» з вілы Кардучы ў Леньяйі. Фрагмент. Каля 1450—51.
    
      КАСТАНЫНА (Castagnino) Хуан Карлас (18.11.1908, г. МардэльПлата, Аргенціна — 21.4.1972), аргенцінскі мастак; прадстаўнік аргенцінскага «новага рэалізму». Вучыўся ў Вышэйшай нац. маст. школе ў БуэнасАйрэсе (1929— 34). У 1938—40 працаваў у Італіі, Францыі, Іспаніі. Майстар манум. жывапісу, станковай карціны і графікі. Сярод твораў: «Жанчына з Пармы» (1944), «Чала
    
    
    век з ракі» (1948), «Селянін» (1951); размалёўкі «Чалавек — Космас — Надзея» (1959) у «Парыжскай галерэі», «Вуліца прачынаецца» (1961) у галерэі «Абеліск» у БуэнасАйрэсе і інш.
    
    КАСТАР, аБлізнят, зорка 1,6 візуальнай зорнай велічыні. Свяцільнасць у 34 разы большая за сонечную, адлегласць ад Сонца 14 пк. Уяўляе сабой сістэму 4 зорак. Названы імем аднаго з двух братоўблізнят у стараж.грэч. міфалогіі.
    
    КАСТАЎЕ, возера ў Віцебскім рне, у бас. р. Зах. Дзвіна, за 28 км на ПнУ ад Віцебска. ГІл. 0,65 км², даўж. 3,2 км, найб. шыр. 340 м, найб. глыб. 4,8 м, даўж. берагавой лініі каля 7 хм. Пл. вадазбору 5 км². Схілы катлавіны выш. да 15 м, пясчаныя, параслі лесам, участкі на У і 3 у верхняй ч. разараныя. Берагі зліваюцца са схіламі, на У і 3 часткова забалочаныя, сплавінныя. Дно да глыб. 1—1,5 м пясчанае, ніжэй выслана сапрапелем. Упадаюць 3 ручаі, на Пд выцякае ручай у Зах. Дзвіну. Зарастае слаба.
    
    КАСТЛЁР (Kastler) Альфрэд (3.5.1902, г. Гебвілер, Францыя — 7.1.1984), французскі фізік. Чл. Парыжскай АН (1964). Скончыў Вышэйшую нармальную школу ў Парыжы (1926). У 1931 — 41 ва унтах Бардо і КлермонФерана, у 1941—68 у Вышэйшай нармальнай школе. Навук. працы па огггыцы, атамнай спекграскапіі і квантавай элекгроніцы. Даследаваў (разам з інш.) узбуджаныя станы атамаў, адкрыў метад ап
    
    
    А. Кастлер.              Ф Кастра Рус.
    
    тьгчнай пампоўкі (1952). Працы К. ляглі ў аснову стварэння мазераў і лазераў. Нобелеўская прэмія 1966.
    
    КАСТРА РУС (Castro Ruz) Фідэль (н. 13.8.1926, г. Маяры, Куба), кубінскі ваен., паліт. і дзярж. дзеяч. Др права (1949). Камандантэ рэвалюцыі. Скончыў Гаванскі унт (1949). 3 пач. 1950х г. чл. і адзін з лідэраў левага крыла Партыі кубінскага народа («артадоксаў»). У час ваен. дыктатуры Ф.Батысты ўзначаліў няўдалы ўзбр. напад на казармы Манкада ў г. Сант’ягадэКуба (1953); асуджаны на 15 гадоў. Вызвалены паводле амністыі (1955), эмігрыраваў у ЗІІІА, Мексіку. 2.12.1956 на чале атрада з 82 чал. высадзіўся на Кубу і разгарнуў партыз. вайну, якая перарасла ў Кубінскую рэвалюцыю 1959 і прывяла да падзення дыктатуры Батысты. 3 1959 галоўнакамавдуючы Рэв. ўзбр. сіламі, прэм’ерміністр Рэв. ўрада Кубы (з 1976), старшыня Дзярж. савета і CM Кубы. У 1962—65 1ы сакратар Нац. кіраўніптва Адзінай партыі сацыяліст. рэвалюцыі Кубы, пасля перайменавання партыі ў Камуніст. партыю Кубы (1965) 1ы сакратар яе ЦК. У 1979—82 старшыня Руху недалучэння.
      Тв.: Рус. пер — Йзбр. пронзв., 1952—1986 rr. М., 1986.
      Ліш.: Szulc Т. Fidel: A critical portrait. New York, 1986.
    
    КАСТРАВІЦКІ Вільгельм Апалінарый, гл. Апалінэр Пём.
    
    КАСТРАВІЦКІ Казімір Карлавіч, гл. Каганец Карусь.
    
    КАСТРАМА, горад у Расіі, цэнтр Кастрамской вобл., на р. Волга. Засн. ў 12 ст. 286 тыс. ж. (1997). Рачны порт. Чыг. станцыя. Аэрапорт. Буйны цэнтр тэкст. (пераважна льняной), а таксама машынабуд. (экскаватары, тэкст. машыны, аўтам. лініі, палімернае машынабудаванне, дрэваапр. станкі, фарбавальнааддзелачнае абсталяванне і інш.), дрэваапр. (мэбля), харч., хім., абутковай і швейнай прамсці; вытвсць буд. матэрыялаў. Інстытуты: тэхнал., с.г., педагагічны; фт С.Пецярбурскага гандл.эканам. інта.
      Унікальны па кампазіцыйнай цэласнасці ансамбль цэнтра К. (канец 18 — пач. 19 ст.) узнік на месцы старога цэнтра — скапаных земляных і драўляных умацаванняў крамля і Новага горада паводле генплана 1781—84. Сярод помнікаў: сабор Богаяўленскага манастыра (1559—65, размалёўкі 1672), Іпацьеўскі манастыр (16—47 ст.; у ім знойдзены Іпацьеўскі летапіс), з каменнымі сценамі, вежамі, Троіцкім саборам (1650—52; размалёўкі 1685, мастак Г.Кінешамцаў і інш.), са звані
    
    
    КАСТРЫЦА 155
    
    цай (1603—05; цяпер у манастыры філіял музеязапаведніка з помнікамі драўлянага дойлідства), цэрквы Ушэсця на Дзебры (1652). Іаана Багаслова (1681—87). У стылі класіцызму пабудаваны комплекс гандл. радоў (1770—1830я г.), пажарная каланча (1825— 28, арх. П.Фурсаў), будынак Дваранскага сходу (1838, арх. Праве). У 1977 узведзены гасцінічнатурысцкі комплекс «Волга» (арх. Р.Нікіцін, П.Шчарбінін).
    КАСТРАМА Аляксандр Якаўлевіч (14.10.1921, в. Першае Мая Рэчыцкага рна Гомельскай вобл. — 13.2.1993), поўны кавалер ордэна Славы. 3 1940 працаваў на чыгунцы ў Магілёве. У Вял. Айч. вайну партызанпадрыўнік, з ліст. 1943 на фронце, кулямётчык. Вызначыўся ў 1943 у баі каля г.п. Парычы Гомельскай вобл., у 1944 пры фарсіраванні воднага рубяжа і ў баях на плацдарме ў Полыпчы, у 1945 у баях ва Усх. Прусіі. Пасля вайны працаваў на радзіме.
    КАСТРАМІЦКІ Сяргей Міхайлавіч (н. 26.11.1954, г. Харкаў, Украіна), бел. вучоны ў галіне радыёлакацыі. Др тэхн. н., праф. (1993). Скончыў Мінскае вышэйшае інж. зенітнае ракетнае вучылішча ППА (1977), дзе і працаваў з 1979. 3 1995 у Ваеннай акадэміі Беларусі. Навук. працы па антэнных сістэмах з апрацоўкай сігналаў, антэнных сістэмах радыёлакатараў спец. прызначэння, агульнай радыёлакацыі.
    КАСГРАМСКАЯ ВбБЛАСЦЬ Размешчана ў цэнтры еўрап. ч. Расійскай Федэрацыі. Утворана 13.8.1944. Пл. 60,1 тыс. км , нас. 795 тыс. чал. (1997), гарадскога 66%. Цэнтр — г. Кастрама. Найб. гарады: Буй, Нерахта, Шар’я, Мантурава, Галіч, Нея.
      Прырода. Паверхня — хвалістая раўніна. На 3 вобласці Кастрамская нізіна (выш. 80—100 м). 3 Пд на Пн распасціраецца Галіцкае ўзв. (выш. да 292 м), на ПнУ адгор’і Паўн. Увалаў (выш. да 227 м). Карысныя выкапні: торф, гліны, буд. пяскі, гаручыя сланцы, фасфарыты. Крыніцы мінер. вод, лек. гразі. Клімат умерана кантынентальны. Сярэдняя тра студз. ад 12 °C да 14 °C, ліп. 18—19 °C. Гадавая колькасць ападкаў 550—600 мм. Гал. рака — Волга з прытокамі Кастрама, Унжа, Вятлуга. Буйныя азёры — Галіцкае і Чухламскае. Глебы пераважна дзярновападзолістыя, тарфянабалотныя, у поймах рэк алювіяльныя. Пад лесам каля 60% тэрыторыі (хвоя, елка. бяроза, асіна,
    
    Гандлёвыя рады ў Кастраме.
    
    вольха). Жывёльны свет: буры мядзведзь, воўк, рысь, лось, ліс, вавёрка, куніца, акліматызаваная андатра.
      Гаспадарка. Гал. галіны прамсці — лёгкая (пераважна льняная), маш.буд., харч., лясная і дрэваапр., энергетыка, хімічная. Ільняная прамсць працуе на мясц. сыравіне. Вытвсць ільновалакна, тканін, швейных і трыкат. вырабаў у гарадах Кастрама, Нерахта, Буй, скур і
    
    
    
    КАСТРАМСКАЯ ВОБЛАСЦЬ
    Маштаб 1:8 000 000
    
    абутку ў г. Галіч. Прадпрыемствы па вьггвсці рачных суднаў, станкоў, экскаватараў, абсталявання для дрэваапр., тэкст., хім., харч. прамсці ў Кастраме, Галічы, Нерахце, Мантураве. Цэнтры лесапілавання, дрэваапрацоўкі, вытвсці мэблі, паперы — Кастрама, Буй, Шар’я, Макар’еў, Мантурава, Галіч. Развіта харч. прамсць (малочная, сыраробная, мясная, макаронная і інш.). У Буі і Кастраме зды па вьггвсці сінт. смол і пластмас. Вытвсць электраэнсргіі 9,3 млрд. кВтгадз (1996). Кастрамская ДРЭС (Валгарэчанск) — адна з буйнейшых у Расіі. Стараж. цэнтр ювелірнага нар. промыслу — КраснаенаВолзе. Асн. галіны сельскай гаспадаркі — малочнамясная жывёлагадоўля (кастрамская парода буйн. par. жывёлы) і льнаводства. Авечкаі'адоўля, птушкагадоўля. Пад с.г. ўгоддзямі 1040 тыс. га, у т.л. пад ворывам каля 700 тыс. га. Пасевы збожжавых (жыта, пшаніца, ячмень, авёс), лёну, кармавых культур. Вырошчваюць бульбу, агародніну. Даўж. чыгункі 646 км, аўтадарог з цвёрдым пакрыццём 6,3 тыс. км (1996). Па тэр. К.в. праходзяць чыгункі Яраслаўль—Кастрама—Галіч, Волагда—Галіч—Мантурава—Кіраў,
    
    
    
    аўтадарогі Яраслаўль—Кастрама— Макар’еў—Мантурава, Кастрама— Іванава. Суднаходства па Волзе, у нізоўях рэк Кастрама, Унжа, Вятлуга. Курорт Салігаліч. С.І.Сідор.
    
    КАСТРАМСКАЯ ПАРбДА буйной рагатай жывёлы, парода малочнамяснога кірунку, выведзеная ў 1945 у Кастрамской вобл. скрыжаваннем мясц. жывёлы з альгаўскай і швіцкай пародамі. Гадуюць у Іванаўскай, Кастрамской, Уладзімірскай, Яраслаўскай абл. (Расія), на Беларусі — у асн. у Віцебскай і Магілёўскай абл.
       Жывёлы моцнай канстытуцыі, з добра развітой мускулатурай. Галава невялікая, тулава крыху выцягнугае, на высокіх нагах, выш. ў карку да 130 см, спіна роўная. Масць шэрая і бурая розных адценняў. Надой малака за год 4000—5000 кг (рэкардысткі — да 14 200 кг), тлустасць 3,8—4,1%. Жывая маса кароў 550—650, быкоў 800—950 кг. Мясныя якасці добрыя.
    
    КАСТРАЦЫЯ (лац. castratio лягчанне), штучнае выдаленне палавых залоз у жывёл і чалавека. У чалавека пры некат. хваробах палавых залоз (туберкулёз, злаякасныя пухліны) робяць хірург. К. ці выключаюць палавую функцыю гарманальным або прамянёвым метадам. У ж ы в ё л праводзяць хірург. К. з эканам. ці лек. мэтамі. Пасля яе палягчаецца групавое ўтрыманне жывёлы, яны лепш адкормліваюцца, мяса больш пажыўнае. Ураслін К. — выдаленне няспелых пыльнікаў з двухполай кветкі з мэтай прадухілення самаапладнення.
    
    КАСТРОЎ Ярміл Іванавіч (1755, с. Сінягор’е Кіраўскай вобл., Расія — 20.12.1796), рускі паэт і перакладчык. Вучыўся ў Вяцкай семінарыі, з 1775 — у Славянагрэкалац. акадэміі, скончыў Маскоўскі унт (1779). 3 1782 служыў у Маскве. Друкаваць вершы пачаў у 1773. Пад уплывам М.В.Ламаносава пісаў оды ў духу класіцызму. Перакладаў паэму «Такгыка» Вальтэра, раман «Метамарфозы» («Залаты асёл»; 1780—81) Алулея, «Песні Асіяна» (1792, з франц.), упершыню шасцістопным ямбам «Іліяду» Гамера (песні 1—6, 1787; песні 7—9, выд. 1811). Асобныя творы К. на бел. мову перакладаў Э.Валасевіч.