• Газеты, часопісы і г.д.
  • Беларуская энцыклапедыя Т. 8

    Беларуская энцыклапедыя Т. 8


    Выдавец: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі
    Памер: 576с.
    Мінск 1999
    1210.73 МБ
    Беларуская энцыклапедыя Т. 1
    Беларуская энцыклапедыя Т. 1
    Беларуская энцыклапедыя Т. 9
    Беларуская энцыклапедыя Т. 9
    Беларуская энцыклапедыя Т. 12
    Беларуская энцыклапедыя Т. 12
    Беларуская энцыклапедыя Т. 13
    Беларуская энцыклапедыя Т. 13
    Беларуская энцыклапедыя Т. 15
    Беларуская энцыклапедыя Т. 15
    Беларуская энцыклапедыя Т. 16
    Беларуская энцыклапедыя Т. 16
    Беларуская энцыклапедыя Т. 18
    Беларуская энцыклапедыя Т. 18
    
    
    пачалі сістэматычна будаваць пасля Крэўскай уніі 1385, найб. шырока — пасля Брэсцкай уніі 1596.
      Унуграная прастора К. падзяляецца на 3 традыц. для хрысц. храма часткі: бабінец (прытвор, нартэкс), цэнтр. частку і прэсбітэрый (алтарную частку). У адрозненне ад правасл. храма (царквы) у К. алтаром наз. не частка прасторы, а ўзвышанае ахвярнае месца з распяццем, абразом або статуяй святога. Гал., часта шматфігурны, алгар размяшчаецца ў прэсбітэрыі (звычайна аддзелены ад цэнтр. часткі невысокай агароджай). У К. Moxa быць некалькі дадатковых бакавых алтароў у цэнтр. частцы; там таксама знаходзяцца кафедра для ксяндза, спавядальня, лаўкі для вернікаў. На сценах жывапісныя або скульпт. сцэны з крыжовага шляху Ісуса Хрыста (стацыі), дадатковыя абразы, эпітафіі і помнікі фувдатарам (іх туг часта хавалі), месца для хароў, арган і інш. Пры прэсбітэрыі размяшчаюцца сакрысція і часам касцельная бка. Інтэр’ер К. звычайна багата ўпрыгожаны. Вял. К. будавалі з крыптай.
      Першыя мураваныя К. (15 ст.) мелі рысы готыкі (Ішкалдскі Троіцкі касцёл, Уселюбскі касцёл). У 16 ст. будавалі К. трохчасткавай кампазіцыі з адной магугнай вежай пры ўваходзе (Гнезнаўскі касцёл Міхаіла архангела). Першы К. у стылі барока — Нясвіжскі касцёл езуітаў. Найб. пашыраны тып К. ў 17—18 ст. — базіліка з 2вежавым фасадам (Міхалішскі касцёл аўгусцінцаў, Княжыцкі касцёл і кляштар дамініканцаў). Шматлікія каталіцкія ордэны манаскія ў Гродне, Слоніме, Пінску, Оршы, Міяску, Полацку, Віцебску і інш. стваралі ансамблі будынкаў кляштара і К. з выразнай барочнай пластыкай гал. фасадаў. Архітэктура драўляных К. імггавала формы мураваных храмаў. 3 пач. 19 ст. К. будавалі ў стылях класіцызму і несапраўднай готыкі (Мінскі Чырвоны касцёл, Сар’еўскі касцёл, Відзаўскі Троіцкі касцёл і інш.).
      2)    Тэрмін для абазначэння рымскакаталіцкай царквы як рэліг. аргцыі ў Польшчы. Т.В.Габрусь (архітэктура). КАСЦЁНКАЎСКАБбРШАЎСКІ РАЁН, археалагічныя помнікі каменнага веку, размешчаныя ў сярэднім цячэнні р. Дон у раёне г. Варонеж. Назва ад помнікаў каля в. Касцёнкі і Боршава. 24 помнікі эпохі верхняга палеаліту. На іх выяўлены 4 пахаванні неаантрапаў, якія адрозніваюцца асаблівасцямі пахавальнага абраду і магільных пабудоў, жылыя комплексы (вял. родавыя дамы); знойдзена шмат прылад працы з крэменю і косці, упрыгожанняў з косці, іклаў маманта, каралаў, белемніту, мергелю, зубоў жывёлы і ракавін, вырабы дробнай пластыкі, у т.л. антрапаморфныя і зааморфныя фігуркі. Помнікі згрунтаваны ў розныя археал. культуры: стралецкую верхнепалеалітычную, спіцынскую, гарадцоўскую, тэльманскую, касцёнкаўскааўдзееўскую касцёнкаўскавілендорфскага адзінства.
    КАСЦІСТЫЯ РЫБЫ (Teleostei), надатрад прамянёвапёрых рыб. Каля 40 атр., 420 сям., каля 20 тыс. сучасных відаў. Жывуць амаль ва ўсіх марскіх і прэсных вадаёмах. Вядомы з сярэдняга трыясу (каля 215 млн. гадоў назад), з верхняга мелу (каля 80 млн. гадоў назад), дамінуюць сярод рыб (больш за 90% усіх віДаў).
      Даўж. ад 7 мм (некат. бычкі) да 5 м (мечрыба, тунцы, самы). Шкілет касцявы, пазванкі амфіцэльныя (дваякаўвагнугыя), луска кас
    
    КАСЦЮКАВЕЦ         161
    
    цявая—цыклоідная (гладкая) або кгэноідаая (з шыпікамі), у некат. яе няма. Брушныя плаўнікі абдамінальныя (на бруху), таракальныя (на грудзях) або ютулярныя (на горле). Хваставы плаўнік звычайна гомацэркальны (раўналопасцевы). У плаўніхах калючкі (у вышэйшых К.р ). Плавальны пузыр (бывае недаразвіты) закрыты або праз канал можа быць звязаны са страваводам. Ёсць цыбуліна аорты, артэрыяльны конус захоўваецца толькі ў найб. стараж. форм. Раздзельнаполыя, некат. гермафрадыты (напр., марскія акуні). Апладненне звычайна вонкавае. Некат. К.р. жывародныя (напр., галамянка, гамбузія). Расліннаедныя і драпежнікі, ёсць паразіты (напр., некат. вугры, сомікі). Да К.р. належаць амаль усе асн. нрамысл. рыбы.
    
    КАСЦЮК Міхаіл Паўлавіч (н. 26.3.1940, в. Масцішча Навагрудскага рна Гродзенскай вобл.), бел. гісторык. Акад. Нац. АН Беларусі (1996, чл.кар. з 1989). Др гіст. н. (1980), праф. (1987). Правадз. чл. Цэнтр.Еўрап. акадэміі навук і мастацтва (1998). Скончыў Гродзенскі пед. інт (1963). 3 1969 у Інце гісторыі АН БССР У 1975—81 у Інце
    
    са Беларускай ССР» (1985), «Нарысаў гісторыі Беларусі» (ч. 1—2, 1994—95).
      7’«.: йдейнополнтнческое воспнганне крестьяпства. Мн., 1979; Трудовой вклад крестьянства в победу н упроченне соцмалнзма: На матерналах ЬССР. Мн., 1986; Соцналнстнческме ценностм труженнков села: Нсторня, современность, перспектнвы. Мн., 1989; «Czynnik polski» w stalinowskiej polityce represyjnej lat 30. na Bialorusi // PolskaBiaiorus. 1918—1945. Warszawa, 1994; Сгаліншчына i Беларусь // Бел. гіст. часоп. 1995. № 1—2; Обшее н особенное в проведеннн совегской нацлональной полнтнкн в Белорусской ССР // Россня в XX в.: Пробл. нац. отношеннй. М„ 1997.
    
    КАСЦЮК Платон Рыгоравіч (н. 20.8.1924, Кіеў), украінскі вучоны ў галіне фізіялогіі, нейра і элекграфізіялогіі. Акад. АН Украіны (1969), акад. Расійскай АН (1974; чл.кар. 1966). Чл. Герм. акадэмй даследчыкаў прыроды «Леапальдзіна» (1966). Герой Сац. Працы (1984). Скончыў кіеўскія унт (1946) і мед. ікт (1949). 3 1958 у Інце фізія
    
    н. (1994). Скончыў БДУ (1974) і працуе ў ім. Навук. працы па даследаванні свабоднарадыкальных механізмаў патагенезу пры ўздзеянні на арганізм хім. і фіз. фактараў навакольнага асяроддзя, малекулярнай фармакалогіі прыродных і сінт. антыаксідантаў.
       Тв.: Protective effect of natural flavonoids on rat peritoneal macrophages injury caused by asbestos fibers (y сааўт.) // Free Radical Biology and Medicine. 1996. Vol. 21, № 4; Antiradical and chelating effects in flavonoid protection against silicainduced cell injury (разам з АІ.Патаповіч) // Archives of Biochemistry and Biophysics. 1998. Vol. 355, № 1.
    
    КАСЦЮКАВЕЦ Ларыса Піліпаўна (н. 15.2.1939, Мінск), бел. музыказнавец, фалькларыст, медыявіст. Канд. мастацтвазнаўства (1978). Скончыла Бел. кансерваторыю (1966). 3 1965 выкладае ў Бел. акадэміі музыкі. Даследуе кантавую культуру Беларусі, бел. нар. песню
    
    Касцёл у г. Ліманова (Польшча). 1918.
    
    Касцёл Сымона і Алены (Чырвоны) у Мінску.
    
    гісторыі партыі пры ЦК КПБ. 3 1981 нам. дырэкгара, з 1989 дырэкгар Інта гісторыі Нац. АН Беларусі. Даследуе сац.эканам. і грамадскапаліт. праблемы гісторыі Беларусі пераважна сав. перыяду, пытанні ўсталявання і функцыянавання сав. сістэмы кіравання грамадствам і інш. Адзін з аўгараў 4га тома 5томнай «Гісторыі Беларускай ССР» (1975), гал. рэдакгар і адзін з аўтараў 2га т. 4томнай «Гісторыі рабочага кла
    
    логіі імя А.А.Багамольца АН Украіны (з 1966 дырэктар). Навук. працы па вывучэнні клетачных механізмаў дзейнасці нерв. сістэмы. Упершныю ў СССР выкарыстаў мікраэлектроды для даследавання дзейнасці нерв. клетак. Дзярж. прэмія СССР 1983.
       Тв.: Ммкроэлектродная технлка. Кнев, 1960.
    
    КАСЦЮК Уладзімір Андрэевіч (н. 11.3.1952, Мінск), бел. біяхімік. Др хім.
    
    (пераважна яе стылістыку і натаванне), стараж.рус. і бел. знаменны спеў. Прапагандуе канты ў жывым гучанні. Аўтар вучэбнаметадычных прац, радыё і тэлеперадач на фалькл. тэмы, складальнік зб. «Беларускія канты» (1992), дапаможніка «Беларускія народныя абрады» (1994).
      Тв:. Кантовая культура в Белорусснн. Мн., 1975; К нсторнм рукопксного сборннка // Вопросы теорнм н нсторіш музыкн. Мн., 1976; Нз нсторнн древнерусского знаменного
    
    6. Зак. 404.
    
    162 КАСЦЮКЕВІЧ
    
    пення // Вопросы музыкознання. Мн., 1981; Ананчыцкія спявачкі // Беларусь. 1983. № 1; Об одном тнпе купальскнх пессн // Памятн К.Квшкн. М., 1983; Народные песнн на стнхн Янкн Купалы // Вопросы культуры н нскусства Белорусснн. Мн., 1983. Вып. 2.
    КАСЦЮКЁВІЧ Мікалай Ігнатавіч (9.5.1904, в. Варкавічы Слуцкага рна Мінскай вобл. — 9.12.1978), бел. вучоны ў галіне метэаралогіі. Др с.г. н. (1961), праф. (1962). Скончыў БСГА (1928). 3 1957 у Бел. тэхнал. інце. Навук. працы па гідралагічнай ролі лясоў, лясной метэаралогіі, ахове прыроды.
       Тв.: Роль леса в воздействнн на клнмат н мнкроклммат // Вопросы лесного хозяйства, лесной н хнмнческой промышленностн. Мн., 1967; Атмосферный воздух н охрана его от загрязнення (разам з АХШклярам) // Охрана прнроды. Мн., 1969; Лесная метеорологня. 2 нзд. Мн., 1975.
    КАСЦЮКбВА Вольга Іванаўна (н. 28.1.1954, Мінск), бел. матэматык. Др фіз.матэм. н. (1991). Скончыла БДУ (1976). 3 1980 у Інце матэматыкі Нац. АН Беларусі. Навук. працы па тэорыі аіггымальнага кіравання. Распрацавала адаптыўны метад лінейнага і квадратычнага праграмавання; канструктыўныя метады пабудовы кіравання тыпу адваротнай сувязі; апорныя метады рашэння нелінейных задач аптымальнага кіравання.
       Тв.: Конструктнвные методы оптнмнзацнн. Ч. 3—4. Мн., 1986—87 (у сааўг.); Нсследованне решенлй семейства лмнейных задач оптнмального управлення, завнсявднх от параметра // Днфференцнальные уравнення. 1998. Т. 34, № 2.
    КАСЦЮКбВІЦКІ КРАЯЗНАЎЧЫ МУЗЁЙ. Засн. ў 1973 у г. Касцюковічы Магілёўскай вобл. Адкрыты ў 1975. Mae 3 экспазіц. залы (пл. экспазіцыі 335 м²), больш за 9 тыс. экспанатаў асн. фонду (1998). Сярод матэрыялаў археал. знаходкі (прылады працы 3—1га тыс. да н.э., косці шарсцістага насарога, зуб маманта), нумізматычныя калекцыі 17—20 ст., старадрукі (мінеі 1754 і 1799), матэрыялы пра абарону Касцюковіч у 1941, дакументы і асабістыя рэчы ўдзельнікаў Вял. Айч. вайны, нар. паэта Беларусі А.Куляшова, пісьменнікаў В.Хомчанкі, І.Чыгрынава, А.Русецкага, А.Твардоўскага, А.Фадзеева, творы жывапісу бел. мастака А.Бархаткова, прадметы побыту, узоры прыкладнога мастацтва, матэрыялы пра вёскі, пакінутыя ў забруджанай зоне пасля Чарнобыльскай катастрофы.
    КАСЦЮКОВІЦКІ РАЁН На У Магілёўскай вобл. Беларусі. Утвораны 17.7.1924. Пл. 1,5 тыс. км². Нас. 32,7 тыс. чал. (1998), гарадскога 53,2%. Сярэдняя шчыльн. 22 чал. на 1 км². Цэнтр — г. Касцюковічы\ 143 сельскія нас. пункты, 7 сельсаветаў: Баронькаўскі, Беладубраўскі, Бялынкавіцкі, Дзямідавіцкі, Забычанскі, Пралетарскі, Сялецкі. Зах. і паўд.зах. ч. раёна пасля аварыі на Чарнобыльскай АЭС увахо
    
    дзяць у зону радыяцыйнага кантролю, адселены 28 нас. пункгаў.
        Раён у межах паўд.ўсх. ч. АршанскаМагілёўскай раўніны. Паверхня хвалістая. Пераважаюць выш. 160—180 м, найвыш. пункт 190,6 м (на Пн ад в. Пралетарская). Карысныя выкапні: торф, цэм. мергель і мел, пяскі, гліны. Сярэдаяя тра студз. 7,8 °C, ліп. 18,5 °C. Ападкаў 600 мм за год. Вегетац. перыяд 185 сут. 3 ПнУ на ПдЗ працякае р. Беседзь з прытокамі Сураў, Жадунька (з Крупянкай і Крупняй), Дзяражня, Алешня, Чарняўка, Трасцянка, Зубар (з Грэбляй), Машоўка, Свінка. Возера Святое. Глебы пераважна дзярновападзолістыя (35,2%) і дзярновападзолістыя забалочаныя (48,5%). Лясы хваёвыя, бярозавыя, яловыя, дубовыя, займаюць 30,1% тэр. раёна, з іх 26,7% штучныя, у асноўным хваёвыя насаджэнні. Пад балотамі 8,5% тэрыторыі. Зона адпачынку Трасцянка. Помнікі прыроды: крыніцы ў в. Сцюдзянец і Тупічын, парк у в. Цеханічы. Заказнікі: гідралагічны «Мохі», біял. «Панькаўскі».