КНІГІ ОНЛАЙН
Беларуская энцыклапедыя Т. 1
Беларуская энцыклапедыя Т. 12
Беларуская энцыклапедыя Т. 13
Беларуская энцыклапедыя Т. 15
Беларуская энцыклапедыя Т. 16
ЛЕМБЕРГ, Лембергс (Lehmbergs) Аляксандрс (25.3.1921, Рыга — 25.11.1985), латвійскі артыст балета, ба-летмайстар, педагог. Нар. арт. Латвіі (1971). Нар. арт. СССР (1982). Скончыў балетную школу пры Нац. оперы і ба-летную студыю А.Фёдаравай у Рызе (1938). У 1939—68 (з перапынкам) ар-тыст, з 1968 гал. балетмайстар Латв. т-ра оперы і балета. 3 1956 выкладчык, у 1964—48 дырэктар Рыжскага харэагр. вучылішча. Сярод партый: Аўстрыс («Лайма» А.Лепіньша), Тот («Сакга сва-боды» А.Скултэ), Лайманіс («Стабурагс» А.Калніньша), Зігфрыд («Лебядзінае во-зера» П.Чайкоўскага), Франдоса («Лаў-рэнсія» А.Крэйна), Базіль («Дон Кіхот» Л.Мінкуса), Жан дэ Брыен («Раймонда» А.Глазунова), Альберт («Жызэль» А.Адана), Прынц, Рамэо і Тыбальд («Папялушка», «Рамэо і Джульета» С.Пракоф’ева). Паставіў балеты: «Спрыдытыс» А.Жылінскіса, «У агні» Ю.Карлсана, «Пер Гюнт» на муз. Э.Грыга, «Сабор Парыжскай Божай Маці» Ц.Пуні, Р.Дрыга, Р.Глазупа, «Скарамуш» Я.Сібеліуса, «Кармэн-сюі-та» Ж.Бізэ — Р.Шчадрына, «Антоній і Клеапатра» Э.Лазарава і інш. ЛЁМЕНСКАЯ ШКОЛА-КАМЎНА до-следна-паказальная прац. школа ў в. Лемень Чэрыкаўскага пав. Магілёўскай губ. Існавала ў 1920—-24. Засн. бел. пе-дагогамі М.М.Лепяшынскім і М.І.Кер-нажыцкім. Працягвала традыцыі Ліцві-навіцкай школы-камуны. Выкладаліся рус. мова і л-ра, франц. мова, гісторыя, грамадазнаўства, палітэканомія, фізіка, хімія, прыродазнаўства, псіхалогія, логі-ка, гігіена, фіз. культура. У школе спа-лучалася навучанне з прадукцыйнай с.-г. працай. Прац. навыкі набываліся ў працэсе самаабслугоўвання. Школа Mena гаспадарку і майстэрні (сталярная, слясарная, шавецкая, пераплётная і інш.), дзе працавалі навучэнцы, а так-сама метэаралагічную станцыю. Было развіта вучнёўскае самакіраванне. Дзей-нічалі камісіі: прац., гігіенічная, культ,-масавая, харч., гаспадарчая. Працавалі гурткі —лгг., драм., маст. самадзейнас-ці, с.-г., спартыўныя. Школа выпусціла каля 150 чал. Сярод яе выхаванцаў акад. АН Беларусі ХХ.Ф.Ракіцкі, чл.-кар. АН Беларусі [ В.Гутараў, кампазітар \.\Любан і інш. Літ.: Народная адукацыя і педагагічная на-вука ў Беларусі (1917—1945). Мн., 1993. С. 46—54. ЛЕМЁР (Lemaire, Le Maire) Якаб (1585—1616), галандскі купец і мара- 198 ЛЕМЕСОС плавец. У 1615—16 разам з мараплаў-цам В.Схаўтэнам узначальваў экспеды-цыю ў Інданезію. Абгінаючы Вогнен-ную Зямлю, адкрылі в-аў Эстадас і мыс Горн; у Ціхім ак. — некалькі атолаў у архіпелагах Туамоту і Тонга, а-вы Хорн, усх. бераг Новай Ірландыі і 5 груп астравоў на ПнУ ад яе, а-вы Схаўтэн каля паўн. ўзбярэжжа Новай Гвінеі; на-ведалі а-вы Хальмахера і Ява. ЛЕМЕСОС (Lemesos), грэч. назва г. Лі-масол на Кіпры. ЛЁМЕШ Валерый Мітрафанавіч (н. 11.12.1938, г. Рэчыца Гомельскай вобл.), бел. вучоны ў галіне эпізаатало-гіі. Чл.-кар. Акадэміі агр. навук Белару-сі (1994), д-р вет. н. (1987), праф. (1995). Скончыў Віцебскі вет. ін-т (I960). 3 1966 у Бел. НДІ эксперым. ве-тэрынарыі (у 1973—88 заг. аддзела), з 1990 заг. кафедры Віцебскай акадэміі вет. медыцыны. Навук. працы па лей-козе буйн. par. жывёлы, паталаг. марфа-логіі, эпізааталогіі, ветсанэкспертызе прадукгаў, распрацоўцы сістэмы вет. аховы буйн. par. жывёлы. Тв.\ Лейкоз крупного рогатого скота. Мн., 1978 (у сааўт.); Тлумачальны слоўнік-даведнік па ветэрынарыі і заатэхніі. Мн., 1992 (у са-аўт.); Бнологнческая оценка качества мяса прн лейкозе крупного рогатого скота (разам з П.І.Пахомавым) // Уч. зап. Внтебской гос. академнн ветерннарной медвднны. 1995. Т. 32. ЛЁМЕШ Уладзімір Піліпавіч (22.3. 1908, в. Падлессе Слуцкага р-на Мін-скай вобл. — 14.8.1975), бел. вучоны ў галіне заатэхніі. Д-р с.-г. н. (1952), праф. (1954). Засл. дз. нав. Беларусі (1967). Скончыў БСГА (1929). 3 1938 нам. дырэктара, у 1944—68 рэктар, ад-начасова з 1933 заг. кафедры Віцебскага вет. ін-та. Навук. працы па вывучэнні хім. саставу і пажыўнасці кармоў, мік-раэлементным жыўленні с.-г. жывёлы. Тв '. Состав н пнтательность кормов Бело-русснн. Мн., 1962 (у сааўт.); Амннокнслот-ный состав протенна кормов. Мн., 1971 (у сааўт.). ЛЁМЕШАЎ Сяргей Якаўлевіч (10.7. 1902, в. Старое Князева Цвярской вобл., Расія — 26.6.1977), расійскі спя-вак (лірычны тэнар); адзін з буйнейшых прадстаўнікоў рус. вак. школы. Нар. арт. СССР (1950). Скончыў Маскоў-скую кансерваторыю (1925). У 1931—65 саліст Вял. т-ра. У 1959—61 маст. кіраў-нік Опернай студыі пры Маскоўскай кансерваторыі. Валодаў прыгожым го-ласам мяккага светлага тэмбру. Яго творчасць адметная шчырасцю і яскра-вай эмацыянальнасцю, тонкім адчуван-нем стылю, стараннай апрацоўкай воб-раза. Сярод партый: Ленскі («Яўген Анегін» П.Чайкоўскага; адзін з лепшых выканаўцаў), Фра-Д’ябала (аднайм. опера Ф.Абера), Альфрэд, Герцаг («Тра-віята», «Рыгалета» Дж.Вердзі), Беран-дзей («Снягурачка» М.Рымскага-Корса-кава), Уладзімір Дуброўскі («Дуброўскі» Э.Напраўніка), граф Альмавіва («Се- выьскі цырульнік» Дж.Расіні), Фауст, Рамэо («Фауст», «Рамэо і Джульета» Ш.Гуно), Сін Бі У («Мікіта Вяршынін» Дз.Кабалеўскага). Тонкі інтэрпрэтатар камернай вак. лірыкі, выканаўца рус. і ўкр. нар. песень. Выступаў як оперны рэжысёр; сярод пастановак «Вертэр» Ж.Маснэ (1957). Здымаўся ў кіно. Ay-Tap кн. «Шлях да мастацтва» (1968). Дзярж. прэмія СССР 1941. Літ.: С.Я.Лемешев: Яз бногр. зап.; Статьм. Беседы. Пнсьма. М., 1987. В.М.Лемеш. С.Я.Лемешаў. ЛЁМІНГІ, млекакормячыя жывёлы падсям. палёвак, сям. хамяковых атр. грызупоў. 4 роды: Л. лясныя (Myopus); балотныя, ці мышападобныя (Synapto-mys); сапраўдныя (Lemmus) і капьггныя (Dicrostonyx); каля 20 відаў. Пашыраны ў Еўразіі і Паўн. Амерыцы. Найчасцей сустракаюцца Л. капытны (D. torqua-tus); сібірскі, ці обскі (L. sibiricus), і нарвежскі (L. lemmus). Жывуць у лясах і тундрах. На Беларусі вядомы з геал. адкладаў ранняга плейстацэну (Л. сібір-скі і 3 падвіды Л. капытнага). Іх рэііггкі выяўлены ў Аршанскім, Баранавіцкім, Віцебскім, Гродзенскім, Дубровенскім, Лёзненскім р-нах. Маюць палеагеагр. і стратыграфічнае значэнне. Даўж. цела да 16, хваста да 2,7 см, маса да 75 г. Афарбоўка аднатонная шэра-карычневая або стракатая; зімой больш светлая або белая. У Л капытнага кіпцюры на пярэдніх лапах бліжэй да зімы разрастаюцца («капыты»), Кісці і ступні шырокія, падэшвы пакрыты шэрсцю. Актыўныя ўвесь год. Расліннаедныя, часам паядаюць дробных беспазваночных. Нараджаюць 1—9 (звычайна 4—6) дзіцянят 2—4 разы за лета. У тундры размнажаюцца прыкладна з 4-гадовай перыядычнасцю ў вял. колькасці (да 300 асобін на 1 га), робяць да-лёкія міграцыі. Пераносчыкі ўзбуджальнікаў шэрагу вірусных захворванняў. Л. — асн. корм пясца, колькасць якога залежыць ад колькасці Л. П.Ф.Каліноўскі. ЛЕМНІСКАТА (лац. lemniscatus літар. ўпрыгожаны стужкамі), плоская кры-вая, для якой здабытак адлегласцей ад кожнага пункта М да дадзеных пункгаў (фокусаў Fi, Fi, ... Fn) роўны пастаянна-му ліку. Пры л=2 і пастаянным ліку, роўным квадрату палавіны міжфокус-най адлегласці а, крывая наз. л е м -ніскатай Бернулі (разгледжа-на Я.Бернулі ў 1694); ураўненне ў пра-мавугольных каардынатах (г+у2)2--Та^-у2)^, у палярных — p2=2o2cos2