КНІГІ ОНЛАЙН
Беларуская энцыклапедыя Т. 1
Беларуская энцыклапедыя Т. 12
Беларуская энцыклапедыя Т. 13
Беларуская энцыклапедыя Т. 15
Беларуская энцыклапедыя Т. 16
Гал. ўдар наносілі 4, 15 і 3-я арміі з Полацка-Лепельскага р-на на Свянця-ны з тым, каб акружыць і знішчыць гал. сілы праціўніка ў раёне Глыбо-кае—Докшыцы. 4 ліп. ўдарная групоўка перайшла ў наступленне; 4-я армія прарвала фронт праціўніка, 5 ліп. заня-ла Германавічы. Часці і злучэнні 15-й арміі наступалі ўздоўж чыг. Полацк— Маладзечна, 4 ліп. яны прасунуліся на 15—20 км, 5 ліп. вызвалілі Глыбокае; 3-я армія фарсіравала р. Бярэзіна і за-няла Докшыцы, 6-га ліп. — Параф’я-нава. У ноч на 7 ліп. ў наступленне пе-райшла 16-я армія, якая пасля фарсіра- 274 ЛІПЕНЬСКАЯ вання р. Бярэзіна дзейнічала ў напрам-ку Ігумен—Мінск. Мазырская група вяла баявыя дзеянні з 19 чэрв.; 29 чэрв. яна вызваліла Рэчыцу і Мазыр, 10 ліп. — Бабруйск, 9 ліп. 3-і конны кор-пус — Свянцяны, 11 ліп. 16-я армія — Мінск, 15-я армія — Маладзечна. 12 ліп. Антанта прад’явіла сав. ўраду ультыматум (т.зв. ноту Керзана) з па-трабаваннем спыніць наступленне войск Зах. фронту. Але паколькі поль-скі ўрад не звярнуўся з прапановай мір-ных перагавораў, сав. бок адхіліў улыы-матум і прыняў рашэнне працягваць наступленне. 17 ліп. 15-я армія вызвалі-ла Ліду, 19 ліп. 4-я армія — Гродна, 16-я армія — Баранавічы. Завяршылася апе-рацыя 23 ліп. вызваленнем Пінска час-цямі Мазырскай групы. За 20 дзён вой-скі Зах. фронту прасунуліся больш чым на 300 км. П.Л. Селіванаў. ЛІПЕНЬСКАЯ МАНАРХІЯ, перыяд праўлення ў Францыі прадстаўніка ар-леанскага дома (малодшай галіны Бур-бонаў) караля Луі Філіпа [1830—48] па-між Ліпеньскай рэвалюцыяй 1830 (ад яе назва) і Лютаўскай рэвалюцыяй 1848, якая ўстанавіла другую рэспубліку. Рэ-жым Л.м. характарызаваўся паліт. і эка-нам. панаваннем буйных банкіраў, ган-ддяроў, прамыславікоў і абмежаванай у параўнанні з перыядам Рэстаўрацыі (1814—30) уладай караля. Незадаволе-насць прац. мас, прадпрымальніцкіх колаў і дэмакр. інтэлігенцыі вынікамі Ліпеньскай рэвалюцыі і палітыкай улад (законы супраць рабочых саюзаў і сва-боды друку, павелічэнне падаткаў і інш.) выклікала шматлікія паўстанні, у т.л. Ліё'нскія паўстанні 1831 і 1834, і абу-мовіла крах Л.м. ў 1848. ЛПІЕНЬСКАЯ РЭВАЛібцЫЯ 1830. рэвалюцыя ў Францыі, у выніку якой скінута манархія Бурбонаў, пакончана з дваранска-клерыкальным рэжымам Рэстаўрацыі (1814—30) і ўстаноўлена Ліпеньская манархія — улада буйных капіталіст. уласнікаў (пераважна фінан-сістаў) у асобе караля Луі Філіпа. Пад-ставай для рэвалюцыі стала спроба ка-раля Карла X арданансамі ад 25 ліп. распусціць палату прадстаўнікоў, абме-жаваць і без таго малую (90 тыс.) коль-касць выбаршчыкаў і ўвесці жорсткую цэнзуру друку. Рухаючая сіла Л.р. — рабочыя, рамеснікі, прадпрымальнікі, студэнты, афіцэры. 27—29 ліп. пасля вулічных баёў рэвалюцыя перамагла ў Парыжы, а потым у правінцыі. 2.8.1830 Карл X адрокся ад прастола. Паводе новай канстытуцыі («Хартыі 1830») колькасць выбаршчыкаў павялічылася да 166 тыс., абмежавана ўлада караля, праведзены інш. рэформы. Л.р. не вы-рашыла задачы дэмакратызацыі франц. грамадства, што абумовіла непазбеж-насць новай рэвалюцыі. Але яна пакон-чыла са спробамі аднаўлення ў Фран-цыі феад.-абсалютысцкіх парадкаў, спрыяла развіццю рыначных адносін у краіне, нанесла ўдар сістэме Свяшчэн- нага саюза, дала штуршок Бельгійскай рэвалюцыі 1830. ЛІПЕНЬСКІ КРЫЗІС 1917, трэці пас-ля Лютаўскай рэвалюцыі 1917 паліт. крызіс у Расіі (пасля красавіцкага і чэр-веньскага), у выніку якога ліквідавана двоеўладдзе. Узнік пасля правалу Чэр-веньскага наступлення 1917 і захадаў Ча-совага ўрада па ўмацаванні дысцыпліны ў арміі. 2(15) ліп. з урада выйшлі кадэ-ты, узнік урадавы крызіс. 3(16) ліп. ў Петраградзе пад уплывам анархістаў па-чалася антыўрадавая дэманстрацыя сал-дат і рабочых з заклікамі да адстаўкі «10 міністраў-капіталістаў» і передачы ўла-ды Саветам. Бальшавікі вырашылі ўзна-чаліць рух і шляхам масавай мірнай дэ-манстрацыі дамагчыся пераходу ўсёй улады у рукі Саветаў. 4(17) ліп., нягле-дзячы на забарону ВЦВК Саветаў, на дэманстрацыю з заклікам «Уся ўлада Саветам!» выйшла каля 500 тыс. рабо-чых, салдат і матросаў. У выніку сутык-ненняў з вернымі ўраду войскамі загі-нула 56 чал., паранена 650. Бальшавікоў абвінавацілі ў спробе дзярж. пераваро-ту. Часовы ўрад пачаў расфарміроўваць або адпраўляць на фронт вайск. часці, якія знаходзіліся пад уплывам бальша-вікоў, раззбройваць і арыштоўваць ра-бочых, забараніў газ. «Правда», разгра-міў памяшканне ЦК РСДРП(б), аддаў загад аб арышце У.І. Леніна. Пасля Л.к. ўлада ў Расіі цалкам перайшла да Часо-вага ўрада, якому ВЦВК Саветаў, дзе пераважалі меншавікі і эсэры, надаў надзвычайныя паўнамоцтвы. 7(20) ліп. з урада выйшаў міністр-старшыня Г.Я. Львоў, яго месца заняў А.Ф. Керанскі. Адносна мірны перыяд развіцця рэва-люцыі ў Расіі скончыўся, партьы баль-шавікоў узяла курс на прыход да ўлады ўзбр. шляхам. ЛІПЕЦ Ісай Майсеевіч (24.8.1897, в. Плёсы Бабруйскага р-на Магілёўскай вобл. — 12.4.1964), бел. вучоны ў галіне тэрапіі. Д-р мед. н. (1939), праф. (1940). Скончыў 2-і Маскоўскі ун-т (1923). У 1939—41 і 1953—56 заг. кафедры Ві-цебскага мед. ін-та. Навук. працы па паталогіі органаў стрававання. Тв.: Роль желудка в регуляцмл фнзлологн-ческмх н патологлческлх процессов в печенм (эксперлмент., фмзнол. л морфол. обоснова-нме желудочно-печеночного слндрома). Мн., 1939; Нсследованле л леченне желудочно-кл-іпечных больных. Мн., 1961. ЛІПЕЦК, горад у Расй, цэнтр Ліпецкай вобл., на р. Варонеж. 477 тыс. ж. (1997). Вядомы з 13 ст.; у 1284 разбураны тата-рамі; з 1779 губернскі горад (адбудава-ны на месцы с. Ліпецкія Заводы). Чыг. станцыя. Вузел аўтадарог. Аэрапорт. Прам-сць: чорная металургія (найбуй-нейшы ў Расіі Наваліпецкі металургіч-ны камбінат, трубны з-д), машынабуда-ванне і металаапрацоўка (трактары, станкі, пускавыя рухавікі і інш ), буд. матэрыялаў, хім. (з-ды азотна-тукавы, гумава-пластмасавых вырабаў), харча-смакавая, швейная, мэблевая. 2 ВНУ. 2 тэатры. Краязнаўчы музей і Дом-музей Г.В. Пляханава. Сабор Раства Хрыстова (18—19 ст.). Бальнеалагічны і гразевы курорт. Літ. Колтаков В.М. Памятные места Ллпецка: Справ.-пугеводатель. Воронеж, 1980; Ллпецк: (Справ.-путеводмтель). |Воро-неж], 1967. ЛІІІЕЦКАЯ ВОБЛАСЦЬ Размешчана ў цэнгры еўрап. часткі Рас. Федэрацыі. Утворана 6.1.1954. Пл. 24,1 тыс. км2. Нас. 1249 тыс. чал. (1997), гарадскога 63%. Цэнтр — г. Ліпецк. Найб. гарады: Ялец, Гразі, Данкоў, Лебядзянь, Ус-мань. П р ы р о д а. Л.в. знаходзіцца ў цэнтр. ч. Усх.-Еўрап. раўніны, у бас. верхняга цячэння р. Дон. На 3 — ус-краіна Сярэднярускага ўзв. (выш. да 262 м), паверхня хвалістая, парэзана ярамі і лагчынамі; на У — Окска-Дан-ская раўніна (выш. 150—170 м). Ка-рысныя выкапні: жал. руда, вапнякі, даламіты, гліны, пяскі, торф. Крыніцы мінер. вод. Клімат умерана кантынен-тальны. Сярэдняя т-ра студз. -10°С, ліп. 19°С. Ападкаў каля 500 мм за год. Гал. рака — Дон з прытокамі Красівая Ме-ча, Сасна (справа), Варонеж з прыто-кам Матыра (злева). Вобласць разме-ііічана ў зоне лесастэпаў. Глебы пера-важна чарназёмныя (тыповыя і вышча-лачаныя), па далінах і лагчынах — лугава-чарназёмныя, трапляюцца цём-на-шэрыя і шэрыя лясныя глебы. Пе-раважаюць мяшаныя лясы (7% тэрыто-рыі). Варонежскі запаведнік (паўн. час-тка) і запаведнік Галічча Гара. Гаспадарка. Вядучыя галіны прам-сці: чорная металургія, машына-будаванне і металаапрацоўка, хім., хар-човая. Прадпрыемствы чорнай металур-гіі працуюць пераважна на жал. рудзе Курскай магнітнай анамаліі, выпуска-юць чыгун, сталь, пракат, трубы, фе-расплавы. Машынабудаванне і метала-апрацоўка прадстаўлены вытв-сцю трактароў, рухавікоў, станкоў, ліцейнага абсталявання, электратэхн. вырабаў, сантэхнікі, хім.-азотных утнаенняў (на базе коксахім. вытв-сці), гумава-пласт-масавых вырабаў, лакаў, смалы, клею. Вытв-сць электраэнергіі на ЦЭЦ (найб. Ліпецкая). Харч. прам-сць (цукр., мас-ласыраробная, мясная, кансервавая, харч. канцэнтратаў, тытунёвая) пера-працоўвае мясц. сыравіну. Развіта ЛІПЕЦКАЯ ВОБЛАСЦЬ Маштаб 1:4 000 000 прам-сць буд. матэрыялаў (вытв-сць цэ-менту, сілікатнай цэглы, жалезабетон-ных канструкцый і вырабаў). Ёсць прадпрыемствы лёгкай (швейныя, тры-кат. і скургалантарэйныя ф-кі) і дрэва-апр. (мэблевыя ф-кі) прам-сці. Нар. маст. промыслы: Ялецкія карункі (у г. Ялец), дыванаткацтва (с. Баравое). Сельская гаспадарка спецыялізуецца на вытв-сці збожжа, малочна-мясной жы-вёлагадоўлі, свінагадоўлі, авечкагадоўлі. Пад с.-г. ўгоддзямі 1960 тыс. га, у т.л. ворныя землі займаюць 1640 тыс. га (1996). Вырошчваюць пшаніцу, жыта, ячмень, цукр. буракі, сланечнік, бульбу, агародніну, а таксама махорку. Садоў-ніцтва. Гадуюць буйн. par. жывёлу, сві-ней, авечак мяса-воўнавага кірунку. Птушкагадоўля. Па тэр. вобласці прахо-дзяць чыгункі Масква—Данбас, Мас-ква—Растоў-на-Доне, Рыга—Валгаград, аўгамагістраль Масква—Ялец—Варо-неж. Газаправод Стаўрапаль—Масква. Курорт Ліпецк. Л.В.Лоўчая. ЛШІ (Lippi), італьянскія жывапісцы эпохі Ранняга Адраджэння; прадстаўні-кі фларэнційскай школы жывапісу. Фра Ф і л і п a Л. (каля 1406, г. Фла-рэнцыя, Італія — 9.10.1469). У 1421— 56 быў манахам-кармелітам. Як мастак склаўся пад уплывам Мазачыо, Мазалі-на, Анджэліка, Л. Манака. Працаваў у Фларэнцыі, Падуі (1434—37), Прата (1452—64, з перапынкамі), Спалета (з 1466). Яго фрэскавыя цыклы вызнача-юцца вытанчанасцю лінейнага малюн-ка, мяккай святлоценявой лепкай фор-мы, гармоніяй светлага, стрыманага ка-ларыту, індывідуальнасцю і простана-роднасцю вобразаў («Рэформа кармеліцкага ордэна» ў царкве Санта-Марыя дэль Карміне ў Фларэнцыі, 1432—33; «Сцэны з жыцця Іаана Хрыс-ціцеля і св. Стэфана» ў саборы ў Прата, 1452—64). Алтарным кампазіцыям уласцівы лірычнасць, змякчэнне іілас-тычнай трохмернасці форм складанымі, гарманічна-плаўнымі матывамі руху і свяглоценявой насычанасцю каларыту («Мадонна Тарквінія», «Мадонна з не-маўляці, св. Фрэдрыяна, св. Аўгусцінам і анёламі», абедзве 1437; «Каранаванне Маці Божай», 1441—47; «Дабравешчан-не», 1440-я г.; «Тонда Барталіні», 1452; «Пакланенне немаўляці», канец 1450 — пач. 1460-х г.). Сярод яго вучняў С. Ба-тычэлі. Ф і л і п і н а Л. (каля 1457, г. Прата, Італія — 18.4.1504). Сын Фра Філіпа Л. Вучыўся ў свайго бацькі, пазней у Ба-тычэлі. У сталы перыяд зазнаў уплывы Леанарда да Вінчы і нідэрландскіх жы-вапісцаў. Творчасць вызначаецца эма-цыянальнай выразнасцю контурных лі-ній і вытанчанасцю колеравай гамы, якая падкрэсліваецца багаццем арх.-дэ-кар. матываў, навеяных ант. мастац-твам. Сярод твораў: фрэскі ў капэле Бранкачы ў царкве Санта-Марыя дэль