КНІГІ ОНЛАЙН
Беларуская энцыклапедыя Т. 1
Беларуская энцыклапедыя Т. 12
Беларуская энцыклапедыя Т. 13
Беларуская энцыклапедыя Т. 15
Беларуская энцыклапедыя Т. 16
ЛІСІЙ (грэч. Lysias; 459—380 да н.э.), старажытнаафінскі прамоўца, лагаграф (пісаў на заказ суд. прамовы); лічаць адным з лепшых прамоўцаў старажыт-насці. 3 412 да н.э. жыў у Афінах. У час праўлення «Трыццаці тыранаў» (404— 403 да н.э.) збег у Мегару, вярнуўся ў Афіны пасля аднаўлення дэмакр. праў-лення (403). Яму належаць больш за 200 прамоў (поўнасцю захаваліся 23, у фрагментах 11). Прамовы Л. — уні-кальныя крыніцы па пытаннях паліт., сац.-эканам. псторыі Афін канца 5 — пач. 4 ст. да н.э. ЛІСІМАХ (грэч. Lysimachos; 361, г. Пе-ла, Македонія — 281 да н.э.), палкаво- Лісахвост лугавы. дзец Аляксандра Македонскага, пасля смерці якога (323 да н.э.) правіў Фракі-яй. У перыяд барацьбы дыядохаў за ўла-ду Л. у 315 да н.э. ваяваў у кааліцыі супраць Антыгона. Пасля паўторнага перадзелу спадчыны Аляксандра Маке-донскага Л. пашырыў тэрыторыю за кошт далучэння да сваіх уладанняў уз-бярэжжа праліва Гелеспонт (цяпер Дар-данелы). У 306 да н.э. абвясціў сдбе ца-ром. У 303—301 да н.э. далучыў да сва-ёй дзяржавы частку М. Азіі. У 287—286 да н.э. ў саюзе з царом Эпіра Пірам падпарадкаваў сабе Македонію. Вёў безвыніковыя войны на Пн з гетамі і баспорскім царствам. Загінуў у бараць-бе з б. дыядохам Селеўкам I Нікатарам, войска Л. было разбіта, а дзяржава рас-палася. ЛІСІНСКІ (Lisinski) Ватрослаў [сапр. Фукс (Fuchs) Ігнац; 8.7.1819, г. Заг-раб — 31.5.1854], харвацкі кампазітар; буйнейшы прадстаўнік харвацкай музы-кі, звязаны з рухам «ілірызму» (уздым грамадска-паліт. і культ. жыцця Харва-тыі ў 1830—40-я г.). Музыцы вучыўся ў Заграбе і Празе (1847—50). У творчасш апіраўся на нац. нар.-песенную аснову. Аўтар першай нац. рамантычнай оперы «Любоў і злосць» (паст. 1846). Сярод інш. твораў: опера «Порын» (1851, паст. 1897), 7 уверцюр, у т.л. «Югаславен-ская» (1848) і «Белона» (1849), п’есы для аркестра, для фп., вак. творы, у т.л. хары a cappella, песні, апрацоўкі нар. мелодый. Літ.: Марковац П. В.Лнсннскнй // Нз прошлого югославской музыкн. М., 1970. ЛІСІП (Lysippos), старажытнагрэчаскі скульптар 4 ст. да н.э.; буйнейшы прад-стаўнік позняй класікі. Нарадзіўся ў Сі-кіёне. Быў прыдворным мастаком Аляксандра Македонскага. Працаваў пераважна ў бронзе. У сваёй творчасці, што папярэднічала эліністычнаму мас-тацтву, адышоў ад ідэальных канонаў Паліклета, імкнуўся да большай жыц-цёвай непасрэднасці выявы, перадачы драм. складанасці і зменлівасці з’яў, шматшіанавых рухаў. Сярод твораў: «Апаксіямен», «Гермес адпачывае», ста-туі Зеўса ў Тарэнце, Геліяса на калясні-цы на в. Родас, шматлікія выявы Герак-ла і яго подзвігаў («Геракл Фарнезскі», «Геракл са львом» і інш.), манум. скулытгурныя групы (конныя дружын-нікі Аляксандра Македонскага, якія па-ляглі ў бітве пры р. Гранік, і інш.). Адзін з першых у ант. мастацтве звяр-нуўся да партрэтнага жанру (партрэт Аляксандра Македонскага). ЛІСІЦА Іван Ігнатавіч (н. 22.1.1950, в. Блістава Менскага р-на Чарнігаўскай вобл., Украіна), бел. графік, жывапісец. Скончыў Бел. тэатр.-маст. ін-т (1979). У 1980—86 выкладаў у Віцебскім пед. ін-це. Творам уласціва змешанасць гра-фічных тэхнік і жывапісу, дасканаласць пластычнай мовы, дэталізаваная завер-шанасць, эмацыянальнасць. Стварыў серыю графічных аркушаў па матывах твораў У.Караткевіча «Каласы пад сяр-пом тваім», «Дзікае паляванне караля лісіцыян 283 Стаха», «Ладдзя роспачы», «Цыганскі кароль», «Хрыстос прызямліўся ў Га-родні», «Сівая легенда» (усе 1979—86); жывапісныя творы «Да Багдановіча» (1982), «Партрэт маці» (1990), «Суботні вечар» (1995), «Спас» (1996), «Раніца», «Ушача», «Покліч» (усе 1997). В В.Шамшур. ЛІСІЦКАЕ ВОЗЕРА. Л і с і ц а, у Пас-таўскім р-не Віцебскай вобл., у бас. р. Лучайка, за 18 км на У да г. Паставы. Пл. 0,85 км2, даўж. каля 1,7 км, найб. шыр. 750 м, найб. глыб. 5,1 м, даўж. бе-рагавой лініі каля 4,7 км. Пл. вадазбору 6,25 м2. Схілы катаавіны выш. 8—10 м, разараныя. Дно мае плаўны нахіл да цэнтра, мелкаводдзе пясчанае, глыбей укрыта ілам. Зарастае каля 20% пл. во-зера. На 3 выцякае ручай у воз. Лучай. ЛІСІЦКІ Лазар Маркавіч (22.11.1890, г. Пачынак Смаленскай вобл., Расія — 30.12.1941), расійскі архітэкгар, мастак-канструктар, графік. Праф. (1921). Ву-чыўся ў Вышэйшай тэхн. школе ў г. Дармштат (Германія; 1909—14) і Рыж-скім політэхн. ін-це (у Маскве; 1915— 16). Выкладаў у Вышэйшых нар. маст. школе ў Віцебску (1919—20), маст-тэхн. майстэрнях (1921) і маст.-тэхн. ін-це (з 1926) у Маскве. У 1921—25 жыў у Германіі і Швейцарыі. Чл. груп «Стыль» і «Сцвярджальнікі новага мас-тацтва» (з 1921), Асацыяцыі новых архі-тэктараў. Вядомы пад псеўд. Эль Лі- Лісіл. Апаксіямен. 4 ст. да н.э. 1 Лісіца. Жнівень. 1996. сіцкі. Распрацоўваў праекты вышынных дамоў для Масквы (1923—25). У духу супрэматызму выканаў шэраг ішакатаў («Клінам чырвоным бі белых», 1920), распрацоўваў праекты трансфармуемай мэблі (1928—29), новыя прынцыпы выетавачнай экспазіцыі (сав. павільёны на замежных выстаўках 1925—34, Усе-саюзная паліграф. выстаўка ў Маскве, 1927), вырашэння сцэн. прасторы для т-ра. У кніжным афармленні абгрунтоў-Ваў метад візуальна-прасторавага кан-струявання кнігі, выкарыстоўваў сціп-лую арнаментыку, кантраст друкарскіх шрыфтоў,' фотамантаж (зб-кі «Украін-скія народныя казкі», 1919; «Маякоўскі. Для голасу», 1922). У Віцебску падрых-таваў кн. «Пра два квадраты» (1922). Літ.: Э.Лнснцкнй: Художнмк, тнпограф, фотограф н архнтектор Л., 1979; Герчук Ю. Эль Лнсяцкнй // Творчество. 1990. № 10. М.Л.Цыбульскі. ЛІСІЦЫН Мікалай Андрэевіч (н. 25.4.1922, в. Вострыцы Маскоўскай вобл., Расія), бел. вучоны-эканаміст. Канд. эканам. н. (1955), праф. (1980). Засл. работнік вышэйшай школы Бела-русі (1975). Скончыў Маскоўскі эканам. ін-т (1952). 3 1955 у Бел. эканам. ун-це. Даследуе пытанні арганізацыі і плана-вання прамысл. вытв-сці, удасканален-ня ўнутрыгасп. разліку. Адзін з аўтараў падручнікаў, навуч. дапаможнікаў па эканоміцы і планаванні прам-сці. Тв.: Техпромфннплан предпрнятня прн новой снстеме планнровання Мн., 1971 (у сааўг.); Экономнческнй справочннк. Мн., 1980 (у сааўт.); Экономнка, органнзацмя н планмрованме промышленного промзводства. 2 нзд. Мн., 1990 (у сааўг.). ЛІСІЦЫН Міхаіл Аркадзевіч (Майсей Айзікавіч; н. 2.7.1920, г. Віцебск), бел. музыкант, дырыжор, педагог. Засл. ра-ботнік культуры Беларусі (1972). Скон-чыў Бел. кансерваторыю (1951). 3 1946 артыст Дзярж. нар. аркестра Беларусі, у 1948—63 — секстэта домраў Бел. радыё і тэлебачання. У 1963—92 выкладаў у Мінскім пед. ін-це імя М.Горкага. Кі-раўнік аркестраў, у т.л. нар. аркестра нар. інструментаў БДУ (1953—80). Аў-тар аранжыровак для аркестра нар. ін-струментаў твораў муз. класікі і бел. кампазітараў (у тл. галоп, вальс і танец з оперы «Калючая ружа» Ю.Семянякі, «Палеская сюіта» Я.Глебава, «Святоч-ная уверцюра» АБагатырова, «Мой родны куг» І.Лучанка, «Кадрыля» Я.Ці-коцкага, «Полька» М.Чуркіна і інш.). З.А. Танклеўскі. ЛІСІЦЫН Пётр Сцяпанавіч (н. 9.3. 1927, г. Полацк Віцебскай вобл.), бел. пісьменнік. Скончыў Латвійскі ун-т (1955). Працаваў у Рызе. 3 1968 у Грод-не, у 1978—85 упаўнаважаны Усесаюз-нага агенцтва па аўтарскіх правах па Гродзенскай вобл. Друкуецца з 1962. Піша на рус. мове. Аўтар кніг Прозы «Лютаўскі шарпак» (1978), «Росныя травы» (1981), «Трое розных» (1985), у якіх адлюстроўвае партыз. барацьбу ў Вял. Айч. вайну, паказваючы складаны ўнугр. свет герояў у драм. сітуацыях. П.Г Лісіііыян. ЛІСІЦЫН Уладзімір Сяргеевіч (13.4.1944, канцдагер Флігенорт, Герма-нія — 12 7.1973), бел. паэт. Дзіцячыя гады правёў у в. Пагосцішча Лёзненска-га р-на Віцебскай вобл. Скончыў Лісі-чанскае горнапрамысл. пед. вучылішча (Украіна, 1965), Бел. тэатр.-маст. ін-т (1970). Працаваў шахцёрам, журналіс-там, настаўнічаў. Апоіпнія гады жыў у Джанкоі (Украіна), працаваў дырэкта-рам Палаца культуры, настаўнікам. Друкаваўся з 1964. Пісаў на рус. і бел. мовах. 36. «Жураўлінае вясло» (выд. 1974) пра родны край, прыроду, кахан-не. Паэма «Дзірваны» (1974) пра цяжкі лёс бел. хлопчыка ў вайну. Творам ўласціва філас. заглыбленасць, афарыс-тычнасць, песеннасць. Тв.: У кн: Дзень паэзіі — 1981. Мн.,1981; Беларусь — мая калыска. Мн., 1990. ЛІСІЦЫЯН Павел Герасімавіч (н. 6.11.1911, г. Уладзікаўказ, Паўн. Асе-ція), расійскі і арм. спявак (барытон), педагог. Нар. арт. СССР (1956). Скон-чыў Ерэванскую кансерваторыю (1960), у 1967—73 выкладаў у ёй (з 1970 праф.). На опернай сцэне з 1935. У 1940—66 саліст Вял. т-ра ў Маскве. Ва-лодаў моцным голасам прыгожага тэм-бру вял. дыяпазону. Яго выкананне вы-лучалася высакароднасцю, бездакорнай інтанацыяй, дасканаласцю дыкцыі. Ся-род партый: Казбіч («Бэла» ААляксан-драва), Аршак II («Аршак II» Т.Чуха-джана), Андрэ («Джаліль» Н.Жыганава), Татул («Алмаст» А.Спендыярава), Ялец-кі, Анегін, Мазепа, Раберт («Пікавая дама», «Яўген Анегін», «Мазепа», «Іаланта» П.Чайкоўскага), Жэрмон, Аманасра («Травіята», «Аіда» Дж. Вер-дзі), Эскамільё («Кармэн» Ж.Бізэ). Літ.: Яковенко С.Б. П.Г.Лнснцнан: Урокн одной мзня. М., 1989. 284 лісічанск ЛІСІЧАНСК. горад на Украіне, у Лу-ганскай вобл., на р. Северскі Данец. Засн. ў 1795 як пас. Лісічая Балка, з 1938 горад. 121 тыс. ж. (1997). Чыг станцыя. Адзін са старэйшых цэнтраў Данецкага вутальнага басейна. Здабыча каменнага вугалю. Прам-сць машына-буд. і металаапр., хім., нафтаперапр., шкляная, лёгкая, харчовая. Краязнаўчы музей. ЛІС1ЧКА (лац. Vulpecula), сузор’е Паўн. паўшар’я неба. Адсутнічаюць зоркі ярчэй 4,4 візуальнай зорнай велі-чыні. На тэр. Беларусі відаць круглы год, найлепш у ліпені. Гл. Зорнае неба. ЛІСІЧКІ (Cantliarellus), род шапкавых базідыяльных грыбоў сям. лісічкавых. Каля 70 відаў. Пашыраны ўсюды, пера-важна ва ўмераных паясах. На Беларусі 2 віды: Л. сапраўдная, або жоўтая (С. cibarius), і Л. трубкападобная (С. tubaeformes). Трашіяюцца ў хваёвых і мяшаных лясах. Пладовыя целы з’яўля-юцца ў ліп.—кастрычніку. Пладовае цела ў выглядзе шапкі на ножцы. Шапха дыям. да 10 см, пукатая або плоская, потым лейкападобная з тонкім хвалістым краем, жоўтая, жаўтаватая ці белаватая. Складкі пласціністыя, тоўстыя, зыходзяць на ножку. Ножка цыліндрычная, суцэльная, ад-наго колеру са шляпкай. Мякаць шчыльная, белаватая, з прыемным пахам. Споры эліпса-падобныя, гладкія, бясколерныя. Ядомыя.