КНІГІ ОНЛАЙН
Беларуская энцыклапедыя Т. 1
Беларуская энцыклапедыя Т. 12
Беларуская энцыклапедыя Т. 13
Беларуская энцыклапедыя Т. 15
Беларуская энцыклапедыя Т. 16
ЛОКУЛААСКАМІЦЙТЫ, тое, што ас-калакулярныя. лбкУС (лац. locus месца), месцазнахо-джанне пэўнага гена на генетычнай або цыталагічнай карце храмасомы. Адлег-ласць паміж генамі вымяраецца ў адзін-ках красінговера (марганідах). Храмасо-ма падзяляецца на кароткае і доўгае плячо; кожнае плячо падзяляюць на ра-ёны, якія нумаруюць ап цэнтрамеры. Складаны Л. утвараецца цесна счэпле-нымі, незалежна дзеючымі генамі. Ві-тальны Л. — сукупнасць жыццёва важ-ных генаў, пры элімінацыі або мутацыі якіх узнікае смяротны (лятальны) вы-нік. Р.Г.Заяц. ЛбкШЫНА, 1) самаробная макарона. Пшанічнае, радзей жытняе цеста, часта з крухмалам, тонка раскочваюць, рэ-жуць на палосы, падсушваюць і вараць як рэдкую малочную страву ці адцэ-джваюць і заліваюць тлушчам, салам. Робяць Л. таксама з крухмалу: пякуць наліснікі, потым рэжуць іх і вараць. 2) Страва з Л. ЛОЛАН (Lolland), востраў у Балтый-скім м., у паўд. ч. архіпелага Дацкіх а-воў. Тэр. Даніі. Пл. 1,2 тыс. км2. Складзены з вапнякоў і глін. Пераважае марэнная раўніна, у цэнтры і на ПнЗ узгоркі (выш. да 25 м), месцамі ўкры-тыя лясамі з буку і дубу. Большая ч. пад ворЬівам. Шырокія мелкаводдзі каля берагоў асушаны, закрьпы ад мора дам-бамі. Л. злучаны чыгуначным мостам з в-вам Фальстэр, паромныя зносіны з мацерыком (з Германіяй, праз праліў Фемарн-Бельт). Гал. горад і порт — Накскаў. ЛОМАЎКА, назва р. Рудаўка ў верхнім цячэнні. ЛбМАШЫ, вёска ў Глыбоцкім р-не Віцебскай вобл., каля аўтадарогі Глыбо-кае—Полацк. Цэнтр сельсавета і саўга-са. За 54 км на ПнУ ад г. Глыбокае, 134 км ад Віцебска, 2 км ад чыг. ст. Загац-це. 582 ж., 227 двароў (1999). Сярэдняя школа, Цэнтр культуры, б-ка, амбула-торыя, аддз. сувязі. Помнік землякам, якія загінулі ў Вял. Айч. вайну. лбмЖЫНСКАЕ ВАЯВОДСТВА (Wo-jewddztwo Lomzyriskie), былая адм.-тэр. адзінка на ПнУ Польшчы. 3 1999 тэры-торыя ў складзе Падляскага ваяводства. ЛбМЦЕЎ Цімафей ГВпровіч (15.10.1906, пас. Новахапёрскі Варонежскай вобл., Расія — 19.4.1972), бел. і рускі мова-знавец. Д-р філал. н. (1944), праф. (1934). Скончыў Варонежскі ун-т (1929). Працаваў у Ін-це мовы АН Бе-ларусі (1933—39), БДУ (з 1939), Мас-коўскім ун-це (з 1946). У 1958—72 гал. рэдакгар час. «Фнлологнческне наукн». Асн. навук. працы ў галіне агульнага, слав., рус. і бел. мовазнаўства. Аўтар прац «Беларуская граматыка. 4.1. Фане-тыка і правапіс» (1935), «Выражэнне га-лоўных членаў сказа ў беларускай мове» (1940), «Даследаванні ў галіне гісторыі беларускага сінтаксісу. Састаўны выказ-нік і яго змяненні ўгісторыі беларускай мовы» (1941), «Беларуская мова» (1951), «Граматыка беларускай мовы» (1956) і інш. Тв.. Сравннгельно-нсторнческая граммата-ка восточнославянскнх языков: (Морфоло-гня). М., 1961; Обіцее н русское языкозна-нне. М., 1976. А.І. Жураўскі. лбмыш, возера ў Хойніцкім р-не Го-мельскай вобл., на пойме р. Прыпяць, за 27 км на ПдЗ ад г. Хойнікі. Пл. 0,22 км2, даўж. 2,7 км, найб. шыр. 130 м. Старычнае. ЛбНВА, рака ў Лагойскім р-не Мін-скай вобл., левы прыток р. Вілія. Даўж. 22 км. Пл. вадазбору 125 км2. Пачына-ецца каля в. Амнішава. Асн. прыток — р. Камяніца (справа). На ўсім працягу каналізаваная. ЛОНГ (лац. Longos), старажытнагрэчас-кі пісьменнік 2—3 ст. н. э., родам, маг-чыма, з в-ва Лесбас. Яму традыцыйна прыпісваецца аўтарства любоўна-бука-лічнага рамана «Дафніс і Хлоя». Падра-бязны аналіз кахання пастуха і пастуш-кі надае твору рысы псіхал. рамана. Па-водде сюжэтна-кампазіцыйнай будовы спалучаеода з матывамі букалічнай паэ-зіі. Раман напісаны рытмічнай прозай з ужываннем рыфмы, стыль адметны вы-танчанасцю і багаццем прыёмаў ант. рыторыкі. Паўплываў на развіццё пас-таральнага рамана перыяду Адраджэння і Асветніцтва. На бел. мову раман пе-раклаў А. Клышка. Тв.: Бел. пер. — Пастушыная гісторыя пра Дафніса і Хлою. Мн., 1991. Літ.-. Антпчный роман. М., 1969. С.Дз.Малюковіч. ЛОНГ (Long) Маргерыт Мары Шарлот (13.11.1874, г. Нім, Францыя — 13.2.1966), французская піяністка, педа-гог. Вучылася ў Муз. ін-це ў Німе, по-тым у А. Мармантэля ў Парыжскай кансерваторыі (у 1906—40 выкладала ў ёй, з 1920 праф ). Шмат канцэргавала. Прапагандавала творчасць франц. ім-прэсіяністаў і кампазітараў «Шасцёркі», выконвала прысвечаныя ёй творы М. Равеля, Д. Міё, Г. Фарэ і інш. Арганіза-вала з Ж.Цібо конкурс піяністаў і скры-пачоў (1943; з 1946 Міжнар. конкурс імя Л. — Ж.Цібо). Заснавала ўласную школу ігры на фп. на аснове распраца-ванай ёю методыкі. Складальнік школы «Фартэпіяна» (1959). Аўтар шматлікіх артыкулаў і кніг па фп. мастацтве. ЛОНДАН 341 Тв.' Рус. пер. — у кн.: Нсполннтельское нскусство зарубежных стран. М., 1981. Вып. 9. Літ:. Хентова С. М.Лонг. М., 1961. ЛбНГА (Longo) Луіджы (15.3.1900, Фу-біне, Італія — 16.10.1980), дзеяч італь-ян. і міжнар. камуніст. руху, партыз. во-еначальнік. Вучыўся ў Турынскім тэх-нал. ін-це. Адзін з заснавальнікаў Італь-ян. камуніст. партыі (ІКП, 1921), чл. яе ЦК (з 1926) і палітбюро (з 1931). У 1927—41 у эміграцыі, у т.л. ў 1933—35 прадстаўнік ІКП пры Выканкоме Каму-ністычнага Інтэрнацыянала, у час гра-мадз. вайны 1936—39 у Іспаніі ген. ін-спектар інтэрнацыянальных брыгад. У 2-ю сусв. вайну камандаваў гарыбаль-дзійскімі брыгадамі. У 1945 дэп. Уста-ноўчага сходу, з 1946 дэп. парламента Італіі. 3 1945 віцэ-сакратар, з жн. 1964 ген. сакратар, з сак. 1972 старшыня ІКП; выступаў за паліт. плюралізм у са-цыяліст. дзяржавах. Тв.-. Рус. пер. — Народ Нталнм в борьбе. М., 1952; Ревнзноннзм новый н старый. М., 1958; Мнтернацмональные брнгады в Нспа-ннн. М., 1960. ЛбНГА ІІРАЛІЎ Паміж востравам Урангеля і берагам Азіі, злучае Усх.-Сі-бірскае і Чукоцкае моры. Даўж. 128 км, найменшая шыр. 146 км, глыб. 36—50 м. Большую частку года ўкрыты лёдам. Названы ў гонар капітана амер. кіта-бойнага судна Т.Лонга. ЛОНГ-АЙЛЕНД (Long Island), нізінны востраў у Атлантычным ак. каля бера-гоў ЗІІІА, паблізу вусця р. Гудзон. Тэ-рыторыя ЗША. Аддзелены ад мацерыка пратокай Іст-Рывер і аднайменным пралівам. Пл. 4,5 тыс. км , даўж. каля 200 км, шыр. да 37 км. Складзены з рыхлых марскіх і ледавіковых адкладаў. Паверхня нізінная, выраўнаваная, з бо-ку акіяна шматлікія пясчаныя косы. У зах. ч. — раёны Нью-Йорка Бруклін і Куінс, на астатняй тэрыторыі пераваж-на дачныя пасёлкі, паркі, шіяжы. Ад-крыты ў 1609 англ. мараплаўцам Г. Гу-дзонам. ЛОНГ-БІЧ (Long Beach), горад у ЗША, паўд. прыгарад Лос-Анджэлеса, у штаце Каліфорнія. Засн. ў 1880, гар.’правы з 1888. Каля 450 тыс. ж. (1997). Буйны порт на ўзбярэжжы Ціхага ак., вузел чыгунак і аўтадарог. Міжнар. аэрапорт. Прам-сць: авіяракетная, прыладабуд., хім., суднабудаўнічая. Аддзяленне Калі-фарнійскага ун-та. Кліматычны курорт Ваенна-марская база. ЛбнГВА Раман Войцехавіч (8.7.1891, Варшава — 8.2.1938), савецкі ваенны дзеяч, камкор (1935). Скончыў Аляксе-еўскае ваен. вучылішча (1915). Удзель-нік 1-й сусв. вайны. У 1917 удзельнік узбр. паўстання ў Петраградзе, камен-дант поштаў і тэлеграфа. 3 лют. 1918 у Чырв. Арміі, з чэрв. на Зах. фронце: нач. штаба дывізіі, камандзір брыгады, нач. Зах. дывізіі (з лют. 1919), якая ўдзельнічала ў абарончых баях супраць польскіх войск на тэр. Беларусі. 3 вер. 1919 нач. 2-й стралк. дывізіі. Вызначыў-ся пры ўзяцці Бабруйскага ўмацаванага раёна і фартоў Брэсцкай крэпасці. У жн.—вер. 1920 камандуючы 1-й поль-скай Чырв. Арміяй, потым нач. 5-й стралк. дывізіі. 3 ліст. 1920 у разведуп-раўленні штаба ўзбр. сіл Украіны і Крыма, з 1923 у штабе Укр. ваен. акру-гі, потым ваен. аташэ ў Кітаі. 3 1927 ка-мандзір і камісар 43-й стралк. дывізіі. 3 1930 ва ўпраўленні сувязі РСЧА. У 1938 рэпрэсіраваны. Рэабілітаваны ў 1954. П.А. Селіванаў. Л6НДАН (London), горад, сталіца Вя-лікабрытаніі. Знаходзіцца на ПдУ Ан-гліі, абапал берагоў р. Тэмза, за 70—60 км ад Паўночнага мора. 3 навакольны-мі гарадамі ўтварае канурбацыю Вялікі Л. з 32 гарадскіх (метрапалітэнскіх) ак-руг і Сіці (цэнтр ч. горада). Пл. каля 2 тыс. км2. 7,6 млн. ж., з прыгарадамі на адлегласці да 72 км ад цэнтра горада — больш за 12,5 млн. ж. (1997, больш за 20% насельніцтва краіны). Трансп. ву-зел міжнар. значэння. Порт у эстуарыі Тэмзы (праходзіць каля 40% імпарту краіны і каля 25% экспарту). Міжпар. аэрапорты Хітраў і Гатуік (больш за 50 Лондан. На пярэднім плане — Таўэр. Сомерсет-хаўс у Лондане. 1776—86. Арх. У.Чэймберс. млн. пасажыраў штогод). Вузел чыгунак і шашэйных дарог. Найбуйнейшы пра-мысл., навук. і культ. цэнтр краіны, гал. ў Вялікабрытаніі і 2-і ў свеце (пасля Нью-Йорка) гандл.-фін. цэнтр. У Л. найб. акцыянерныя кампаніі і банкі краіны, фондавая біржа, страхавое тава-рыства Лойда, сусв. рынак золата (каля 80% сусв. продажу золата). Прам-сць дае больш за 25% прамысл. прадукцыі краіны. Гал. галіны прам-сці: аўтамабі-ле- і самалётабудаванне, суднабудаван-не і суднарамонт, агульнае і дакладнае машынабудаванне, электратэхн., элек-тронная, хім. (у тл. нафтахім.), харч., швейная, трьгкат., гарбарна-абутковая, папяровая, паліграф., мэблевая. Важны цэнтр ваеннай прам-сці, каляровай ме-талургіі, буд. прам-сці. Цэнтр турызму. Першы ў свеце метрапалітэн (з 1863). Да стараж.-рым. заваявання Брытаніі (40— 60-я г. н. э.) кельцкае паселішча; упершыню згадваецца стараж.-рым гісторыкам Тацытам (1—2 ст. н. э.). У 1 ст. рым. ваен. лагер, паз-ней рачны і марскі порт. 3 сярэдзіны 4 ст. 342 лондан значны паліт. цэнтр рым. Брытаніі. У час ан-гла-саксонскага заваявання разбураны, у пач. 7 ст. гал. горад Каралеўства ўсх. саксаў (Эсекс). У 9—10 ст. на горад нападалі датча-не. 3 канца 11 — пач. 12 ст. афіц. сталіца Англіі (з 1707 — Вялікабрытаніі), з 1265 у ім знаходзіцца парламент. У канцы 12 ст. атры-маў права самакіравання. 3 16 ст. найбуйней-шы эканам. цэнтр і порт Англіі, у т.л. засна-ваны гандл. кампаніі Маскоўская (1555), Ле-вантыйская (1581), Ост-Індская (1600) і інш., Лонданская біржа (1571). Гараджане ўдзель-нічалі ў барацьбе за Вялікую хартыю вольнас-цей (1215), паўстаннях (1381, 1450), англійскіх рэвалюцыях 17 стагоддзя. Горад спустошаны эпідэміяй чумы 1665 і пажарам 1666. У 1830-я г. туг пачаўся чартысцкд рух (гл. Чартызм). У 1860—63 у Л. пабудаваны першы ў свеце метрапалітэн. У 19 — пач. 20 ст. цэнтр рабо-чага і міжнар. сацыяліст. руху, у т.л. паліт. эміграцыі. У 2-ю сусв. вайну Л. бамбардзіра-вала ням. авіяцыя (гл. Бітва эа Англію 1940— 41), тут знаходаіліся эмігранцкія ўрады Поль-шчы, Даніі, Нарвегіі, Белыіі, Нідэрландаў, Чэхаславакіі, штаб-кватэра «Змагарнай Фран-