КНІГІ ОНЛАЙН
Беларуская энцыклапедыя Т. 1
Беларуская энцыклапедыя Т. 12
Беларуская энцыклапедыя Т. 13
Беларуская энцыклапедыя Т. 15
Беларуская энцыклапедыя Т. 16
цыі». Л. — месца шматлікіх дыпламат. сус-трэч, нарад і міжнар. канферэнцый, падпі-сання міжнар. дагавораў (Лонданскі дагавор 1854, Лонданскі пратакол 1830, Лонданскія канвенцыі аб чарнаморскіх пралівах, Лонданскія перагаворы 1939 і інш.). Урадавыя ўстановы размешчаны на Даўнінг-стрыт. Л. развіваўся стыхійна шляхам зліцця са-маст. гарадоў і пасёлкаў (цяпер раёны Л.). Гіст. і паліт. цэнтр Л. — раён Вестмінстэр. На яго тэр. арыстакратычны раён Уэст-Энд з параднай ансамблевай забудовай у стылі кла-сіцызму (асабнякі, атэлі, гандл. вуліцы, кале-джы, музеі, паркі), у т.л. раёны Рыджэнт-стрыт, Оксфард-сёркус і інш. (усе 1812—30, арх. Дж. Нэш), Адэльфі, Портлендплейс і інш. (1768—1800, арх. Р. і Дж. Адамы, час-ткова перабудаваны). У раёне Сіці (дзелавы цэнтр Л.) цэрквы раманская Сент-Барта-лам’ю-зе-Грэйт (засн. ў 1123), рамана-гатыч-ная храмоўнікаў Тэмпл (Сент-Мэры; 12—13 ст.), ратуша (Гілдхол; каля 1411—40, майстар Дж. Крокстан, перабудавана ў 1788—89, арх. Дж. Данс Малодшы), палац Хэмптан-корт (з 1515), комплекс Тэмпл (падвор’е юрыстаў; 16—17 ст ), будынкі банкаў, каптор, біржаў і інш. На У ад яго — новы жылы раён (1960— 80-я г.) з культ. «Барбікан-цэнтрам». Да Сіці прылягаюць раёны Таўэр-Хамлетс з замкам-крэпасцю Таўэр і Іст-Энд з докамі і рабочымі кварталамі. Сярод інш. арх. помнікаў Л.: цар-ква Сент-Мэры-ле-Боу (1670—80), сабор св. Паўла (1675—1710, абодва арх. К. Рэн), шпі-талі ў Грынвічы (1616—1728, арх. І.Джонс, Рэн, Дж.Ванбру) і Чэлсі (1694, арх. Рэн), царква Сент-Мэры-ле-Стрэнд (1714—17, арх. ДхГібс), рэзідэнцыя лорд-мэра Меншан-хаўс (1739—53, арх. Дж.Данс Старэйшы), Со-мерсет-хаўс (1776—86, арх. У. Чэймберс), Нац. галерэя на Трафальгарскай пл. (1832— 38, арх. У.Уілкінс; усе класіцызм), будынак парламента ў Вестмінстэры (1840—52, арх. Ч.Бэры, АП’юджын, 1862—68, арх. Э.Бэры), Таўэрскі мост (1886—94, арх. Дж.Бэры, ХДжонс; абодва неаготыка), Савет Вял. Л. (1911—12, арх. Р.Нот), Брытанік-хаўс (1924—27, арх. Э.Лачэнс; абодва неакласі-цызм). Сярод узораў сучаснай архітэктуры: будынак рэдакцыі газ. «Дэйлі экспрэс» (1932, арх. Х О.Эліс, Кларк), канцэртная зала (Ро-ял-фестывал-хол; 1949—51, арх. Р.Мэцью, Л.Марцін), аэравакзал (1956, арх. Ф.Гіберт), будынак амер. пасольства (1960, амер. арх. Э.Саарынен), Цэнтр мастацтваў (1967, арх. Х.Бенет). Сярод паркаў Сент-Джэймс-парк, Гайд-парк, Рыджэнтс-парк. Па ініцыятыве Э.Хоўарда ў Л. створаны шэраг эксперым. га-радоў-садоў (Уэлін-Гардэн-Сіді, з 1920, арх. Л. дэ Суасон і інш.). Паводле плана Вял. Л. (1944, арх. П.Аберкрамбі) пабудаваны гара-ды-спадарожнікі Л. (Стыігенідж і Харлаў, з 1946, арх. Гіберт, і ініп.). У зах. і паўн. раёнах Вял. Л. — стадыёны Уімблдан і Уэмблі. У Л. помнікі: «Манумент» у памяць аб пажары 1666 (1671—76, арх. Рэн), Калона Нельсана на Трафальгарскай пл. (1840—43, арх. У. Рэйлтан), «Кенатаф» у памяць аб 1-й сусв. вайне (1919—20, арх. Лачэнс) і інш. Вестмін-стэрскія палац, абацгва, царква св. Маргары-ты і Таўэр уключаны ЮНЕСКА у спіс Су-светнай спадчыны. Сярод навуч. і навук.-асв. устаноў Л. — Лонданскі універсітэт, Каралеў-ская акадэмія музыкі, Акадэмія прыго-жых мастацтваў, Лонданскае каралеў-скае т-ва, Брыт. акадэмія і інш. У Л. больш за 30 музеяў, у т.л. Брытанскі музей, Нац. галерэя, галерэя Тэйт, Му-зей Вікторыі і Альберта, збор Уолес, ін-т Корталда (усе мастацкія); каля 80 т-раў, у т.л. «Ковент-Гардэн», Каралеўскі Шэкспіраўскі тэатр, «Роял Корт», «Друры-Лейн»; канцэртныя залы Роял-фестывал-хол, Куін-Элізабет-хол; муз. калеіўывы (Лонданскі сімф. аркестр, Лонданскі філарманічны аркестр, Кара-леўскі балет, Аркестр Бі-Бі-Сі). У Л. Беларуская бібліятэка і Музей імя Фран-цішка Скарыны. Літ.: Вороннхнна Л.Н. Лондон. Л., 1969; йконннков А.В. Лондон. Л., 1972. ЛбНДАН (London), горад на ПдУ Ка-нады, у прав. Антарыо. Засн. ў 1826. Каля 300 тыс. ж. (1995). Вузел чыгунак і аўтадарог. Прам-сць: цяжкае машына-будаванне (цеплавозы, рухавікі), эл - тэхн. (радыёапаратура), трыкат., гарбар-на-абутковая, харчовая. Ун-т. ЛбнДАН [London; сапр. Бёрнстайн (Bumstein)] Джордж (30.5.1920, г. Манрэ-аль, Канада — 24.4.1985), амерыканскі спявак (бас-барытон), рэжысёр. 3 1935 у ЗША. Вучыўся спевам у Р. Лерта. У 1941—67 высгупаў у буйнейшых т-рах ЗША і Еўропы. 3 1975 кіраўнік Оперна-га т-ва ў Вашынгтоне. Яго творчасці ўласцівы выразная фразіроўка, разнас-тайнасць тэмбравых і эмацыянальных адценняў. Сярод партый: Дон Жуан («Дон Жуан» В.А.Моцарта), Вотан («Валькірыя» Р.Вагнера), Скарпія («Тоска» Дж. Пучыні), Гало («Пелеас і Мелізанда» К. Дэбюсі), Ліндорф, Капе-ліус, Дапертуга, доктар Міракль («Казкі Гофмана» Ж. Афенбаха), Эскамільё («Кармэн» Ж. Бізэ), Мефістофель («Фа уст» Ш. Гуно), Барыс Гадуноў (аднайм. опера М.Мусаргскага), Яўген Анегін (аднайм. опера П. Чайкоўскага). Паста-віў шэраг опер Вагнера, Моцарта і інш. ЛбНДАН (London) Джэк [сапр. Г р ы -фіт (Griffith) Джон; 12.1.1876, г. Сан-Францыска, ЗША — 22.11.1916], аме-рыканскі пісьменнік. Вучыўся ў Калі-фарнійскім ун-це (1896—97). Быў зола-ташукадьнікам на Алясцы (1897—98). Друкаваўся з 1893. Вядомасць яму пры-неслі т. зв.. паўночныя апавяданні, у якіх дадзены яркія апісанні суровай паўн. прыроды і паводзіны чалавека ў іх: зб-кі «Сын ваўка» (1900), «Бог яго бацькоў» (1901), «Дзеці марозу» (1902), раман «Дачка снягоў» (1902). Майстар анімалістычнага жанру (аповесці «Кліч продкаў», 1903, экранізацыя 1972; «Бе-лы Ікол», 1906, экранізацыя 1946) і т.зв. марской прозы (раман «Марскі воўк»,1904, экранізацыя 1941; зб. «Апа-вяданні паўднёвых мораў», 1911). Пад утілывам барацьбы амер. пралетарыяду і рэвалюцыі 1905—07 у Расіі выдаў зб-кі публіцыстычных артыкулаў «Вайна кла-саў» (1905), «Рэвалюцыя» (1910), раман-утопію «Жалезная пята» (1908). Вяршы-ня творчасці Л. — аўтабіягр. раман «Марцін Ідэн» (1909) пра трагічны лёс пісьменніка з народа. Аўтар раманаў «Месячная даліна» (1913), «Маленькая гаспадыня Вялікага дома» (1916), «Сэр-цы трох» (выд. 1920) і інш. На бел. мо-ву асобныя творы Л. пераклалі А. Які-мовіч, А. Мардвілка, Н. Саламевіч, А.Саламевіч, У. Чаркас. Те:. Бел. пер. — Незвычайны адрывак. Мн., 1926; Бук — паштовы сабака. Мн., 1930; Забаставаў. Мн., 1931; Кулі. Мн., 1931; Сказанне аб Кіцпя. Мн., 1938; Смок Белью. ЛОНДАНСКІЯ 343 Мн., 1947; Кліч продкаў; Любоў да жыцця; Белы Ікол. Мн., 1997; Рус. пер. —Собр. соч. Т. 1—13. М., 1976; Мартпн Нден: Роман; Рассказы. Мн., 1985; Маленькая хозяйка Большого дома; Сердца трех. Мн., 1987; Зо-лотой каньон: Рассказы. Мн., 1998. 7 Літ.: Балтроп Р. Джек Лондон, чело-век, пнсатель, бунтарь: Пер. с англ. М., 1981; С т о у н Н. Моряк в седле: Бнографня Д.Лондона: Пер. с англ. Мн., 1984. ЛОНДАНСКАЯ КАНВЕНЦЫЯ 1827, пагадненне паміж Вялікабрытаніяй, Ра-сіяй і Францыяй. Падпісана 6 ліп. ў Лондане. Прадугледжвала калект. дзе-янні супраць Турцыі з мэтай прымусіць яе спыніць вайну супраць грэкаў, даць Грэцыі аўтаномію на ўмовах выплаты султану цггогадовай даніны. Тур. ўлады адхілілі гэтыя прапановы. У выніку 20 кастр. аб’яднаная англа-франка-рус. эс-кадра ў Наварынскай бітве 1827 разгра-міла тур.-егіп. флот. Умовы Л.к. былі выкананы толькі пасля рус.-тур. вайны 1828—29 (гл. Адрыянопальскі мірны да-гавор 1829). ЛбНДАНСКАЯ ШКОЛА ў паліт-э к а н о м і і, адзін з кірункаў эканам. тэорыі, які склаўся ў канцы 19 ст. ў Лонданскім ун-це. Заснавальнік’ У.С.Джэванс, яго паслядоўнікі Э. Ке-нан, Ф.Хаек, Л.Робінс. Тэарэт. канцэп-цыі Л.ш. грунтуюцца на індывід.-псіхал. тлумачэнні эканам. з’яў і адмаўленні класічнай школы бурж. паліт. эканоміі. Грамадства яна разглядае як сукупнасць гасп. індывідаў, якія ў сваёй дзейнасці кіруюцца псіхал. разуменнем выгады. Развіццё грамадскай вытв-сці, паводле іх меркавання, падначалена не эканам. законам, а рыначным. Прыватны ры-нак і механізм свабоднага дзеяння ры-начных сіл выступаюць як вечныя катэ-горыі. Прадстаўнікі Л.ш. выключаюць магчымасць кантролю грамадства над эканам. развіццём, сферу эканам. наву-кі абмяжоўваюць вывучэннем праблем прапановы і попыту, якія з’яўляюцца асн. эканам. катэгорыямі, што рэгулю-юць грамадскае развіццё. ЛОНДАНСКІ БАСЕЙН, раўніна на ПдУ Вялікабрытаніі, па ніжнім цячэнні р. Тэмза. Выш. да 100 м. З’яўляецца сінклінальным паніжэннем паміж мела-вымі ўзгоркамі Чылтэрн-Хілс (выш. да 261 м) на Пн і хр. Норт-Даўнс (выш. 296 м) на Пд; запоўнена трацічнымі глінамі, пяскамі, гравіем. Клімат умера-ны, марскі. Сярэдняя т-ра студз. +4°С, ліп. +18°С, ападкаў больш за 600 мм за год. Глебы бурыя лясныя. Захаваліся рэпггкі дубовых лясоў, на пясках — хвоя і верасоўнікі. Культурныя лан-дшафты (палі, агароды, паркі); высокая шчыльнасць насельніцтва. У Л.б. — г. Лондан. ЛбНДАНСКІ ДАГАВОР 1854, пагад-ненне паміж Вялікабрытаніяй, Фран-цыяй і Турцыяй аб ваенным саюзе суп-раць Расіі. Падпісаны 10 крас. ў Лонда-не, у перыяд Крымскай вайны 1853—56, пасля аб’яўлення Вялікабрытаніяй і Францыяй вайны Расіі (15—16 сак. 1854). Л.д. дапаўняў і пашыраў Кан-станцінопальскі саюзны дагавор, за- ключаны паміж гэтымі дзяржавамі 12.3.1854. Паводле Л.д. Вялікабрьгтанія і Францыя абавязаліся дапамагаць Тур-цыі, паслаць дастатковую колькасць сваіх войск на еўрап. і азіяцкі тэатры ваенных дзеянняў, дзейнічаць сумесна і неадкладна. Турцыя ў сваю чаргу паз-баўлялася права ўступаць у любыя пе-рагаворы з Расіяй без паведамлення і згоды саюзнікаў. ЛбнДАНСКІ ДАГАВбР 1915, сакрэт-нае пагадненне паміж Вялікабрытаніяй, Расіяй і Францыяй з аднаго боку і Іта-ліяй з другога. Падпісана 26 крас. ў Лондане. Вызначаў умовы ўступлення Італіі, якая раней уваходзіла ў Траісты саюз, у 1-ю сусв. вайну 1914—18 на ба-ку Антанты. Паводле дагавора Італія абавязалася не пазней чым праз месяц аб’явіць вайну Аўстра-Венгрыі і высту-піць (без вызначэння дакладнага тэрмі-ну) супраць «усіх... ворагаў» Антанты. У абмен на такую згоду Італіі дэкларава-лася перадача некаторых тэрыторый у Адрыятычным і Эгейскім морах, М. Азіі, Афрыцы і інш. Пасля заканчэння вайны на Парыжскай мірнай канферэн-цыі 1919—20 Італія дамагалася поўнага выканання ўмоў Л.д., але саюзнікі адхі-лілі многія яе прэтэнзіі. ЛбНДАНСКІ МІРНЫ ДАГАВОР 1913 Замацаваў становішча на Балканах пас-ля 1-й Балканскай вайны (гл. ў арі. Балканскія войны 1912—13).