КНІГІ ОНЛАЙН
Беларуская энцыклапедыя Т. 1
Беларуская энцыклапедыя Т. 12
Беларуская энцыклапедыя Т. 13
Беларуская энцыклапедыя Т. 15
Беларуская энцыклапедыя Т. 16
ЛУЧЬІЦКІ Іван Васілевіч (14.6.1845, г. Камянец-Падольскі, Украіна — 22.8.1918), расійскі гісторык. Чл.-кар. Пецярбург-скай АН (1908). Скончыў Кіеўскі ун-т (1866), з 1877 праф. у ім. Адзін з лідэ-раў партыі кадэтаў, дэп. 3-й Дзярж. ду-мы (1907—12). 3 1908 выкладаў на Вы-шэйшых жаночых курсах у Пецярбургу. Даследаваў пераважна гісторыю Фран-цыі 16—18 ст. (рэліг. войны, агр. адно-сіны ў сувязі з рэвалюцыяй 1789—99). Працы Л. па агр. гісторыі Францыі стварылі школу яго паслядоўнікаў у Францыі і інш. краінах. Асн. творы: «Феадальная арыстакратыя і кальвініс-ты ў Францыі» (1871), «Каталіцкая ліга і кальвіністы ў Францыі» (1877), «Ся-лянскае землеўладанне ў Францыі на-пярэдадні рэвалюцыі» (1900), «Стан земляробчых класаў у Францыі напярэ-дадні рэвалюцыі і аграрная рэформа 1789—1793 гг.» (1912). ЛУЧЫЦЫ, вёска ў Петрыкаўскім р-не Гомельскай вобл., каля р. Пціч. Цэнтр сельсавета і калгаса. За 59 км на ПнУ ад г. Петрыкаў, 201 км ад Гомеля, 36 км ад чыг. ст. Пціч. 699 ж., 273 двары (1999). Сярэдняя школа. Дом культуры, б-ка, амбулаторыя, аддз. сувязі. Помнік архітэктуры — парк (пач. 20 ст.). ЛУШЧЫЛЬНІК, прылада для лушчэння ржышча, перадпасяўной апрацоўкі гле-бы і закрыцця вільгаці на ржышчавым полі. Бываюць дыскавыя і лямешныя. Дыскавыя Л. складаюцца з батарэй па 9— 10 сферычных дыскаў, якія разразаюць глебу, рыхляць яе, часткова пераварочваюць верхні слой. Выкарыстоўваюцца для лушчэння ржы- шча на глыбіню 5—7 см і для перадпасяўной апрацоўкі глебы на глыбіню 4—10 см. Ля-мешныя Л. маюць адвальныя карпусы, выка-рыстоўваюцца для лушчэння на глыбіню да 12 см і пераворвання глебы на глыбіню да 18 см. ЛУШЧЫЛЬНЫ СТАНОК. дрэварэзаль-ны станок для атрымання спосабам лу-шчэння ліставога паўфабрыкату з нату-ральнай драўніны — лушчанай шпоны. Выкарыстоўваецца пераважна ў вытв-сці фанеры, а таксама запалак, мэблі, тары. І.М.Лушчыцкі шчыльнікамі на глыб. 8—12 см. Можа замяняць узорванне з-пад прапашных культур на рыхлых глебах і чыстых ад пустазелля палях, а таксама на пера-ўвільготненых цяжкіх глебах. Л.В.Круглоў. ЛУШЧЭННЕ ў дрэваапрацоў-ц ы, папярочнае рэзанне на лушчыльным станку цьшіндрычнай кароткай загатоў-кі з драўніны (цурбака) плоскім нажом з прамалінейным рэжучым кантам. Стружка (лушчаная шпона) мае выгляд неперарыўнай стужкі пастаяннай таў-шчыні, выкарыстоўваецца для вытв-сці фанеры, драўнянаслаістых пластыкаў, клееных загатовак і для абліцоўкі выра-баў з драўніны. ЛХАСА, горад на ПдЗ Кітая, у даліне р. Джычу (бас. р. Брахмапутра), на Тыбец-кім нагор’і, на выш. 3650 м. Адм., па-літ., эканам. і культ. цэнтр Тыбецкага аўт. раёна. Вузел шашэйных дарог, аэрапорт. Засн. ў 7 ст. тыбецкім царом Сранцзангамба. 107 тыс. ж. (1992). Гал. ЛЫЖНАЕ 381 каляровымі размалёўкамі, драўлянай, мураванай і залатой скулытгурай. У Л., на высокай гары — палац-манастыр Патала (7 ст., дабудаваны ў 16—17 ст., колішняя рэзідэнцыя далай-ламы) з Чыр-воным Палацам, уключаны ЮНЕСКА у спіс Сусветнай спадчыны. ЛХАЦЗЁ, вяршыня ў Вял. Гімалаях, на мяжы Непала і Кітая. Выш. 8545 м (па інш. звестках 8501 м). Складзена з крышт. парод. Ледавікі. Упершыню па-корана швейц. альпіністамі Э.Рэйсам і Ф.Лусінгерам у 1956. ЛЫБІН Дзмітрый Віталевіч (н. 27.6.1963, Мінск), бел. кампазітар, педагог. Скон-чыў Дзярж. муз.-пед. ін-т імя Гнесіных (1986), Бел. акадэмію музыкі (1993, клас Цз.Смольскага). 3 1986 выкладаў у Бел. харэаграфічным вучылішчы, з 1988 у Бел. пед. ун-це. У творчасці спалучае ЛУШЧЫЦКІ Іван Мікалаевіч (20.1.1907, в. Агароднікі Капыльскага р-на Мін-скай вобл. — 9.9 1973), бел. філосаф. Чл.-кар. АН Беларусі (1969). Д-р філас. н. (1952), праф. (1953). Засл. дз. нав. Беларусі (1971). Скончыў БДУ (1930). 3 1934 у ЛН Беларусі, з 1947 нам. дырэк-тара, дырэкгар, заг. секгара Ін-та філа-софіі і права. 3 1953 заг. кафедры БДУ. Даследаваў гісторыю філас. і сацыяла-гічнай думкі, грамадскія ідэі ў вуснай нар. творчасці. У працы «Нарысы па гісторыі грамадска-палітычнай і філа-софскай думкі ў Беларусі ў другой па-лавіне XIX ст.» (1958) і інш. прааналіза-ваў светапогляды К.Каліноўскага, Ф.Ба-гушэвіча, А.Гурыновіча, інш. дзеячаў нац.-вызв. руху, бел. культуры. Тв.: Обшественная мысль в пернод восста-ння 1863 г. Кастусь Калнновскнй // Очеркн нсторнн фнлософской н соцнологнческой мыслн Белоруссмм (до 1917 г.). Мн., 1973. ЛУШЧбННЕ, паверхневае рыхленне глебы з частковым пераварочваннем і перамешваннем, падразаннем пустазел-ля I знішчэннем шкодных Насякомых; агратэхнічны прыём апрацоўкі. Зніжае іпчыльнасць глебы, павышае аэрацыю, спрыяе захаванню вільгаці. Праводзіцца адначасова або пасля жніва збожжавых і перад пераворваннем шматгадовых траў дыскавымі або лямешнымі лу- Лушчылыгікі: 1 — дыскавы; 2 — лямешны. рэліг. цэнтр ламаізму ў Азіі. Прам-сць: шарсцяная і харч., металаапр., лесапіль-ная, дрэваапр., гарбарная; дробныя маш.-буд., цэментныя, шкляныя, хім. прадпрыемствы, з-ды па вытв-сці сыва-раткі і вакцын, фармацэўтычны з-д, аў-гарамонтныя майстэрні, друкарня, ЦЭЦ, ГЭС. Развіты рамёствы (вьпв-сць дываноў, вырабаў будыйскага культу). Геафіз. абсерваторыя, метэаралагічная і доследная с.-г. станцыі. Арх. помнікі 7—17 ст. У горадзе шмат манастыроў і палацаў, упрыгожаных разьбою, шмат- Палац-манастыр Па-гала ў Лхасе. традыцыйныя і авангардныя метады кампазіцыі. Сярод твораў: кантаты «Бе-ларускія песні» на нар. тэксты (1996), «Адышоўшыя строфы» на вершы Ф.Цютчава (1998); «Псалом IX» для дзі-цячых галасоў, габоя, аргана, 2 туб і ўдарных (1994); канцэрт для скрыпкі і сімф. арк. (1993); «Музыка для горада Нясвіжа» для камернага арк. (1997); «Апошняя працэсія» для 2 фп., трубы, ударных і магнітнай стужкі; «Водгукі беларускіх народных песень» для пад-рыхтаванага фп.; хар. цыкл «Малітвы» ў суправаджэйні чэлесты і ўдарных; вак. цыкл «Песні змроку і світанку» (абодва на вершы А.Блока). Р.МАладава. ЛЫЖВА хадавое кругладоннае судна з дахам, вострым носам, тупой кармой і разгорнутымі бартамі. Даўж. 21—60 м, шыр. 4—8 м. Будавалі Л. ў басейнах Дняпра і Прыпяці. ЛЬІЖНАЕ ДВАЯБОР’Е, п а ў н о ч -нае дваябор’е (афіц. назва Combine nordique паўночная камбінацыя), від лыжнага спорту, які ўключае скачкі з 70-метровага трампліна і гонку на 15 км (да 1956 — 18 км) на перасечанай мясцовасці. Спаборніцтвы праводзяцца 382 лыжны ў 2 дні: у 1-ы — скачкі (з трох у залік ідуць 2 лепшыя), у 2-гі — гонка. Вынік вызначаецца сумай балаў за абодва практыкаванні. Як від спорту ўзнік у Нарвегіі ў канцы 19 ст. У Расіі першыя спаборніцтвы адбыліся ў 1912 пад Пецярбургам 3 1924 уваходзіць у праграму Алімп гульняў, з 1925 праводзяцца спаборніюты Кангрэса Міжнар. федэрацыі лыжнага спорту (ФІС), з 1937 — чэмпіянаты свету. На Беларусі першыя афіц. спаборніц-твы адбыліся ў 1938 (г. Віцебск), рэгу-лярна праводзяцца з 1962. Сярод чэмпі-ёнаў СССР: каманды Беларусі (1982, 1986), В.Акулаў (1986, камандны залік, такса.ма ўладальнік Кубка СССР, 1985), СДавідчанка (1986, камандны залік), А.Пектубаеў (1986, камандны і асабісты залікі). Каманда спарт. т-ва «Ура-джай» — чэмпіён Усесаюзных зімовых сельскіх гульняў (1977). ЛЫЖНЫ СПОРТ, спаборнінтвы на лыжах, адзін з зімовых відаў спорту. Ук-лючае лыжныя гонкі, скачкі на лыжах з трампліна, лыжнае дваябор 'е, гарналыж-ны спорт, біятлон, фрыстайл, таксама спарт. арыентаванне на лыжах, спуск на скорасць, паралельны слалам, спуск на адной лыжы, палёты на лыжах з трампліна, зімовы віндсёрфінг, лыжнае дваябор’е-спрынт, камандная гонка бі-ятланістаў, лыжны балет і інш. Першыя спаборніцтвы па Л.с. адбыліся ў Нарвегіі (1767). Л.с. сфарміраваўся ў канцы 19 — пач. 20 ст. Міжнар. лыжная федэрацыя (ФІС) заснавана ў 1924. У Расіі першыя спа-борніцгвы па Л.с. адбыліся ў 1894 (С.-Пецяр-бург) Праводзяцца спаборніцгвы па Л.с.: зі-мовыя Алімпійскія гульні (з 1924), чэмпіянаты свету (з 1929; з 1950 — раз у 4 гады) і інш. На Беларусі першыя аматарскія гур-ткі па Л.с. створаны ў пач. 1920-х г. у Віцебску. Першы чэмпіянат адбыўся ў 1928. Нац. федэрацыя Л.с. створана ў 1992. Гал. база падрыхтоўкі — рэсп. спарт. комплекс «Раўбічы». ЛЫЖНЫЯ ГОНКІ, скарасны бег на лыжах, від лыжнага спорту. Праводзяц-ца на перасечанай мясцовасці, у муж-чын на 10, 15, 30, 50 і 70 ы, эстафета 4 х 10 км; у жанчын на 5, 10 і 20 км, эстафета 4 х 5 км. Першыя спаборнідтвы па Л.г. праведзены ў 1767 (Нарвегія) на дыстанцыі 4 мілі (6,4 км). У Расіі адбыліся ў 1894 (С.-Пецярбург) на дыстанцыі /4 вярсты (0,27 км). Першыя спаборніцтвы па Л.г. на Бе-ларусі прайшлі ў 1920 (г. Віцебск) і ў 1921 (Мінск, гонка на 5 вёрст). У 1926 адбьшася Усебел. лыжная эстафета па гарадах БССР. Чэмпіянаты Беларусі праводзяцца з 1926, зімовыя спартакія-ды, у праграме якіх ёсць Л.г., — з 1962. 3 1969 разыгрываецца Кубак Беларусі. Бел. спартсмены па Л.г.: Р.Ачкіна — бронз. прызёр X Алімп. гульняў (1968, г. Грэнобль, Францыя), чэмпіёнка свету ў эстафеце (1966), чэмпіёны СССР — В.Камоцкі, С.Сяргееў, Т.Маркашан-ская, сярэбраныя прызёры зімняй Сусв. універсіяды (1999, Славакія) у эстафеце 'ЯАмосенка, С.Далідовіч, М.Семяняка, А.Трагубаў. ЛЫЗІКАЎ Анатоль Мікалаевіч (н. 29.10. 1952, г. Віцебск), бел. вучоны ў галіне хірургіі. Д-р мед. н. (1994), праф. (1996). Сын М.Ф.Лызікава. Скончыў Віцебскі мед. ін-т (1974), з 1982 працуе ў ім (з 1998 заг. кафедры). Навук. пра-цы па энтэральным зондавым харчаван-ні пры захворваннях органаў брушной поласці, дыягностыцы і лячэнні захвор-ванняў з дапамогай малаінвазійнай хі-рургіі. Тв.: Профялактнка н леченне ншеммчес-кнх поврежденнй тонкой кяшкн в хмрургнм. Новополоцк, 1995; Желчнокаменная болезнь. Вмтебск, 1998 (разам з С.С.Сцебуновым, С.П.Лярскім). ЛЫЗІКАЎ Мікалай Фядосавіч (н. 13.12. 1920, в. Баронькі Клімавіцкага р-на Магілёўскай вобл.), бел. вучоны ў галі-не акушэрства і гінекалогіі. Д-р мед. н., праф. (1969). Засл. работнік вышэйшай школы Беларусі (1977). Скончыў Віцеб-скі мед. ін-т (1951), працаваў у ім да 1991 (у 1959—85 заг. кафедры). Навук. працы па афтальмабленарэі нованаро-джаных, ускладненнях цяжарнасці і ро-даў. Тв.. Прмнцнпы ведення беременностн н родов, осложненных преждевременным нзлн-тнем околоплодных вод // Акушерство м гн-некологня. 1969. № 7; Преждевременное от-хожденне околоплодных вод. Мн., 1971.