КНІГІ ОНЛАЙН
Беларуская энцыклапедыя Т. 1
Беларуская энцыклапедыя Т. 12
Беларуская энцыклапедыя Т. 13
Беларуская энцыклапедыя Т. 15
Беларуская энцыклапедыя Т. 16
ЛЫСАЯ ГАРА, стаянка эпохі неаліту, гл. ў арт. Кругліца. ЛЫСАЯ ГАРА, другі па вышыні пункт Беларусі ў Мінскім р-не, за 21 км на Пн ад Мінска; выш. 342 м. Займае цэнтр. буйнаўзгорыстую ч. Лагойскага ўзвышша. Складзена з марэнных суглін-каў. Глебы змытыя ў выніку эрозіі. На гары сухадольныя лугі і ўчасткі дрэвава-хмызняковай расліннасці. ЛЫСЕНКА Аляксандр Паўлавіч (н. 13.4.1952, г. Віцебск), бел. вучоны ў га-ліне ветэрынарыі. Д-р вет. н. (1994). Скончыў Віцебскі вет. ін-т (1974). 3 1993 вучоны сакратар аддз. жывёлага-доўлі і вет. медыцыны Акадэміі агр. на-вук Беларусі, з 1994 заг. лабараторыі і нам. дырэктара Бел. НДІ эксперым. ве-тэрынарыі. Навук. працы па антыген-ным складзе ўзбуджальніка туберкулёзу і атыпічных мікабактэрый, выдзяленні і ачышчэнні антыгенаў мікабактэрый, сродках і метадах дыягностыкі і прафі-лактыкі туберкулёзу чалавека і жывёл. Тв:. Выявленне антнгенов Mycobacterium bovis // Ветерннарня. 1991. № 1; йсследова-нне сывороткн кровн здоровых коров, боль-ных туберкулезом н ннфнцнрованных ата-пнчнымн мнкобактернямн в перекрестном нммуно-электрофорезе н нммуноферментном аналнзе (у сааўт.) // Ветерннарная наука — пронзводству: Науч. тр. Бел. Нйй экспернм. ветеркнарнн. 1998. Вып. 33. ЛЫСЁНКА Антаніна Фёдараўна (н. 14.9.1930, в. Зарачаны Полацкага р-на Віцебскай вобл.), бел. літ.-знавец і кры-тык. Канд. філал. н. (1965). Сястра П.ФЛысенкі. Скончыла Гомельскі пед. ін-т (1955). Настаўнічала. 3 1964 у Ін-це л-ры Нац. АН Беларусі. Друкуецца з 1962. Даследуе пераважна публіцысты-ку, творчую індывідуальнасць пісьмен-нікаў (З.Бядуля, Я.Сіпакоў, І.Шамякін, Х.Шынклер і інш.). Сааўтар кніг «Бела-руская савецкая проза: Апавяданне, на-рыс» (1971), «Стыль пісьменніка» (1974), «Беларуская літаратура: Дзень сённяшні» (1980), «Гісторыя беларускай савецкай літаратуры» (ч. 1—2, 1981 — 82) і інш. Тв:. Сучасны беларускі нарыс. Мн., 1978; Лінія гарызонта: Нарыс творчасці Я.Сіпакова. Мн., 1986; 3 трывогай і надзеяй: Бел. пуб-ліцыстыка 80-х гг. Мн., 1991. ЛЫСЁНКА Ірына Міхайлаўна (н. 29.8.1954, г. Віцебск), бел. вучоны ў га-ліне педыятрыі. Д-р мед. н. (1997). Скончыла Віцебскі мед. ін-т (1977) і працуе ў ім. Навук. працы па паталогіі гіпафізарна-тырэоіднай сістэмы дзяцей, рэабілітацыі аслабленых дзяцей бязле-кавымі сродкамі (рэфлексатэрапія, фі-татэрапія, масаж і інш ). Тв.: Сборннк вопросов н ответов по клн-ннческой меднцмне. Внтебск, 1998 (у сааўт.). ЛЫСЕНКА Мікалай Віталевіч (22.3. 1842, с. Грынькі Глобінскага р-на Пал-таўскай вобл., Украіна — 6.11.1912), украінскі кампазітар, піяніст, хар. ды-рыжор, муз. фалькларыст, педагог; зас-навальнік нац. кампазітарскай школы. Скончыў Кіеўскі ун-т (1865), вучыўся ў Лейпцыгскай (1867—69) і Пецярбург-скай (1874—76, клас М.Рымскага-Кор-сакава) кансерваторыях. Арганізаваў хор Кіеўскага ун-та (1864), укр. хор у Пецярбургу (1874), муз.-драм. школу М.В Лысенка. Я.М.Лысік (1904; з 1918 Муз.-драм. ін-т імя Л.) у Кіеве і інш. Яго музыка адметная яс-кравым нац. каларытам, арганічным развіццём асноў нар.-песеннай культу-ры, дэмакр. ідэямі. Садзейнічаў станаў-ленню ўкр. оперы, узбагаціў муз.-сцэн. і вак. жанры, паклаў пачатак многім ін-струментальным жанрам у нац. музы-цы. Збіраў і вывучаў фальклор, стварыў класічныя ўзоры апрацовак нар. песень. Сярод твораў: 9 опер, у т.л. «Тапельні-ца» (паст. 1885), дзіцячая «Каза-дзера-за» (паст. 1888), «Наталка Палтаўка» (паст. 1889), «Тарас Бульба» (паст. 1890), «Энеіда» (паст. 1911); аперэта «Чарнаморцы» (паст. 1872); цыкл «Му-зыка да «Кабзара» Т.Шаўчэнкі» (больш за 80 вак. твораў розных жанраў, у т.л. песні, ансамблі, хары, кантаты, 1868— 1901); сімф. фантазія «Украінскі казак-шумка», «Украінская сюіта», «Гераічнае скерца» і 2 укр. рапсодыі для фп.; вак. кампазіцыі на тэксты І.Франко, С.Ру-данскага, Лесі Украінкі; апрацоўкі нар. песень для голасу з фп. (каля 300), для хору (больш за 200) і інш. Аўтар шэрагу муз.-фалькларыстычных прац. Імя Л. прысвоена Харкаўскаму т-ру оперы і балета, Львоўскай кансерваторыі і інш. У Кіеве музей Л. У 1982 устаноўлена Рэсп. прэмія Украіны імя Л. Тв.: Зібрання творів. Т. 1—20. Кнів, 1950— 59; Лнстн. КнТв, 1964. Літ:. Лысенко О. Ммкола Лысенко: Воспомннання сына. М., 1960; Архімо-в н ч Л., Гордійчук М. М.В.Лнсенко. 2 внд. Кмів, 1963; М.ВЛнсенко у спогадах су-часннків. Кні'в, 1968; Курковськнй Г.В. М.ВЛнсенко — піаніст-вмконавець. Кнів, 1973; Булат Т.П. МЛнсенко. Кків, 1973. ЛЫСЕНКА Міхаіл Рыгоравіч (29.10. 1906, с. Шпілёўка Сумскай вобл., Укра-іна — 8.5.1972), украінскі скульптар. Нар. маст. СССР (1963). Акад. AM СССР (1970). Скончыў Харкаўскі маст. ін-т (1931). 3 1944 выкладаў у Кіеўскім маст. ін-це (з 1947 праф.). Сярод твораў помнікі М.Шчорсу ў Кіеве (1954), УЛеніну ў Запарожжы, Т.Шаўчэнку ў Роўне (абодва 1964) і Парыжы (1973; усе ў сааўт.), партрэты акцёра І.Мар’я-ненкі (1962), П.Вяршыгары (1971), скульптурныя групы: для сав. павільёна на Сусв. выстаўцы ў Нью-Йорку (1938, з Л.Муравіным), «Узгорак Славы» ў Львове (1947), «Алека Дундзіч» (1949), «Пад ярмом акупантаў» (1959). ЛЫСЁНКА Пётр Фёдаравіч (н. 16.9.1931, в. Зарачаны Полацкага р-на Віцебскай вобл.), бел. археолаг. Д-р гіст.н. (1988), праф. (1993). Брат А..Ф.Лысенка. Скончыў Мінскі пед. ін-т (1953). 3 1964 у Ін-це гісторыі Нац. АН Беларусі: навук. супрацоўнік, заг. секта-ра, з 1988 заг. аддзела сярэдневяковай археалогіі. Даследаваў курганы 11—12 ст., стараж. гарады Тураў, Брэст, Пінск, Слуцк, Давыд-Гарадок, Клецк, Рагачоў, Мазыр. Вывучае абарончыя ўмацаванні, планіроўку, забудову, рамёствы, ган-даль, структуру гаспадаркі, культ. сувязі стараж. гарадоў Беларусі. Рэканструяваў даследаваныя часткі стараж. Турава, Брэста 13 ст., Пінска 15 ст. Вынікам шматгадовых доследаў у Брэсце стала стварэнне археал. музея «Бярэсце». Тв.: Города Туровской землм. Мн., 1974; Берестье. Мн., 1985; Открытне Берестья. Мн., 1989; Дреговнчн, Мн., 1991; Древннй М.Лысенка. Партрэт народнага артыста СССР І.Мар'яненкі. 1962. лыскаўскі 385 Пмнск, XI—XIII вв. Мн., 1997; Туровская земля XI—XIII вв. Мн., 1999. ЛЫСЕНКА Соф’я Аляксееўна (н. 12.7.1922, с. Валява Кіеўскай вобл.), бел. крытык і літ.-знавей. Д-р філал. н. (1990), праф. (1992). Скончыла Львоў-скі ун-т (1949). Настаўнічала. 3 1958 выкладае ў БДУ. Даследуе рус. гіст. прозу і драматургію 20 ст. Аўтар кн. «Рамантыка барацьбы і стварэння» (1982), вучэбных дапаможнікаў «Мая-коўскі і сучаснасць» (1983), «Умоўна-гратэскная стылявая плынь у рускай драматургіі 20—30-х гг. XX ст.» (1996) і інш. ЛЫСЁНКА Трафім Дзянісавіч (29.9. 1898, г. Карлаўка Палтаўскай вобл., Ук-раіна — 20.11.1976), савецкі вучоны-аг-раном. Акад. АН Украіны (1934), УАСГНІЛ (1935), AH СССР (1939). Ге-рой Сац. Працы (1945). Скончыў Кіеў-скі с.-г. ін-т (1925). У 1934—38 дырэк-тар Усесаюзнага селекцыйна-генет. ін-та, у 1940—65 — Ін-та генетыкі АН СССР. Прэзідэнт УАСГНІЛ у 1938—56 і 1961—62. Стваральнік псеўданавук. канцэпцыі спадчыннасці, зменлівасці і відаўтварэння. Адмаўляў класічную ге-нетыку, сйвярджаў магчымасць насле-давання набытых прыкмет. У 1930—64 дзейнасць Л. падтрымлівалася І.В.Ста-ліным, М.С.Хрушчовым. Вучэнне і практычныя рэкамендацыі Л. былі не-абгрунтаваныя і ўкараняліся адміністра-цыйна, што нанесла вял. эканам. шко-ду. Былі разгромлены навук. генет. школы, рэпрэсіраваны многія вучоныя, што прывяло да дэградацыі с.-г. і біял. адукацыі, прыпынення развіцця біялогіі і сельскай гаспадаркі. Дзярж. прэміі 1941, 1943, 1949. ЛЫСІК Яўген Мікітавіч (17.9.1930, с. Шныроў Бродаўскага р-на Львоўскай вобл., Украіна — 4.5.1991), украінскі мастак тэатра. Засл. дз. маст. Украіны (1967). Нар. мастак Украіны (1975). Скончыў Львоўскі ін-т прыкладнога і дэкар. мастайтва (1961). 3 1961 мастак, з 1967 гал. мастак Львоўскага т-ра опе-ры і балета, дзе аформіў спектаклі «Спартак» А.Хачатурана (1965 і 1986), «Залаты абруч» БЛяташынскага (1971), «Раймонда» А.Глазунова (1974), «Вайна і мір» С.Пракоф’ева і «Вій» В.Губарэнкі (абодва 1985). 3 1974 супрацоўнічаў з Дзярж. т-рам оперы і балета Беларусі, у 1979—81 яго гал. мастак. Аформіў бале-ты «Кармэн-сюіта» Ж.Бізэ — Р.Шчад-рына (1974), «Стварэнне свету» А.Пят-рова (1976), «Тыль Уленшпігель» Я.Гле-бава (1978), «Спартак» (1980), «Шчаўку-нок» П.Чайкоўскага (1982), оперу «Джардана Бруна» С.Картэса (1977). Гал. рысы яго творчасці — тэатраль-насць і глыбокая філасафічнасць мыс-лення, шматзначнасць, уменне ўкласці ў адзін выяўленчы рад некалькі сэнсаў у спалучэнні з выразнай маст. канцэп-цыяй, арганічная знітаванасць сцэна-графіі з музыкай і пластыкай. Дзярж. прэмія Украіны імя Т.Шаўчэнкі 1971. Літ:. Чурко Ю.М. Белорусскнй балет в лнцах. Мн„ 1988. С. 171—181. Л.А. Сівалобчык. ЛЬІСІКАЎ Барыс Рыгоравіч (Н. 5.9.1932, г. Істра Маскоўскай вобл.), бел. вучоны ў галіне вылічальнай тэхні-кі. Д-р тэхн. н. (1992), праф. (1985). Скончыў Балтыйскае вышэйшае ваен-на-марское вучылішча (1954) і Усесаюз-ны завочны энергет. ін-т (1962). 3 1969 у Мінскім радыётэхн. ін-це, з 1975 у НДІ ЭВМ, з 1995 у Вышэйшым кале-джы сувязі. Навук. працы па выліч. тэх-ніцы, лагічным праектаванні звышвял. інтэгральных схем і мікрапрацэсараў. Распрацаваў асновы тэорыі лагічнага праектавання складаных лічбавых пры-лад. Тв.: Арнфметмческне н логнческне основы цнфровых автоматов. 2 нзд. Мн., 1980. М.П.Савік. ЛЫСКАВА. вёска ў Пружанскім р-не Брэсцкай вобл. Цэнтр сельсавета і кал-гаса. За 65 км на ПнУ ад г. Пружаны, 150 км ад Брэста, 40 км ад чыг. ст. Ваў-кавыск. 459 ж., 200 двароў (1999). Вядома з канца 15 ст. як дзярж. ўладанне. У 15—17 ст. у Л. існаваў Лыскаўскі замак. 3 17 ст. ўладанне роду Быхаўцаў. У 18 ст. за-снаваны Лыскаўскі Троіцкі касцёл і кляштар місіянераў. 3 1795 у Рас. імперыі. У 19 ст. мястэчка, цэнтр воласці Ваўкавыскага пав. Гродзенскай губ. У 1897 — 868 ж., 110 два- Я.Лысік. Эскіз дэкара-цый да балета «Ства-рэнне свету» А.Пятро-ва. роў. 3 1921 у Польшчы, у Ваўкавыскім пав. Беластоцкага ваяв. 3 1939 у БССР, з 1940 цэнтр сельсавета Ружанскага р-на. У Вял. Айч. вайну ням.-фаш. захопнікі загубілі ў Л. больш за 500 чал., у 1944 спалілі палову вёскі. 3 1962 цэнтр сельсавета Пружанскага р-на. У 1972 — 611 ж., 201 двор. Сярэдняя школа, клуб, б-ка, бальні-ца, амбулаторыя, аптэка, аддз. сувязі. Брацкая магіла сав. воінаў. Помнік зем-лякам, якія загінулі ў Вял. Айч. вайну. Магіла польскага паэта Ф.Карпінскага (1741—1825). Помнікі архітэктуры: Лыскаўскі Троіцкі касцёл і кляштар мі-сіянераў, царква Раства Багародзіцы (1933). За 500 м ад вёскі рэшткі Лыскаў-скага замка.