КНІГІ ОНЛАЙН
Беларуская энцыклапедыя Т. 1
Беларуская энцыклапедыя Т. 12
Беларуская энцыклапедыя Т. 13
Беларуская энцыклапедыя Т. 15
Беларуская энцыклапедыя Т. 16
Гаспадарка. Шматгаліновая эка-номіка Л.в. мае індустр.-агр. характар. На долю прам-сці прыпадае больш за 4/s валавога прадукту. Паліўна-энергет. базу складаюць мясц. вуглі (Львоўска-Валынскі бас.), нафта (раёны Барысла-ва, Драгобыча і інш.), прыродны газ (Дашава, Рудкі). Дабратворская ДРЭС і шэраг ЦЭЦ. Развіты машынабудаванне і металаапрацоўка (аўтамабіле-, станка-і прыладабудаванне, вытв-сць с.-г. ма-шын, паліграф. абсталявання, радыё-тэхнікі), нафтаперапр., хім., нафтахім. і хіміка-фармацэўтычная (вытв-сць cep-Haft кіслаты, лакаў, фарбаў, серы, ка-лійных угнаенняў, штучнага валакна, фармацэўтычных прэпаратаў), харч. (цукр., мясная, малочная, плодаагарод-нінакансервавая, алейна-тлушчавая, кандытарская), лёгкая (тэкст., трыкат., швейная, абутковая, скургалантарэй-ная), паліграф., дрэваапр., у т.л. мэбле-вая, і цэлюлозна-папяровая прам-сць. Вытв-сць буд. матэрыялаў, у т.л. цэмен-ту, шкляных вырабаў, у тл. хрусталю, фарфора-фаянсавага посуду. Маст. про-мыслы (вышыўка, разьба па дрэве, вытв-сць ганчарных і шкляных выра-баў, дываноў). С.-г. ўгоддзі займаюць 1174 тыс. га, у т.л. ворныя землі 815 тыс. га (1997). Вял. масівы асушаных зямель (каля 500 тыс. га). Пасевы збож-жавых (пшаніца, жыта, ячмень), тэхн. (цукр. буракі, лён-даўгунец) культур, бульбы, агародніны. Садоўніцтва. Мя-са-малочная жывёлагадоўля, свіна-, птушка-, авечка- і козагадоўля. Пчаляр-ства. Даўж. чыгунак 1309 км. Асн. чы-гункі: Чоп—Стрый—Львоў—Кіеў, Уж-гарад—Самбар—Львоў, Львоў—Івана-Франкоўск—Чарнаўцы. Даўж. аўтада-рог з цвёрдым пакрыццём 7,7 тыс. км (1997). Па тэр. вобласці праходзяць нафтаправод «Дружба» і газаправоды «Брацтва», Дашава—Кіеў і інш. Баль-неалагічныя і бальнеагразевыя курорты: Трускавец, Любень-Вялікі, Моршын, Няміраў, Шкло. Цэнтр турызму і гарна-лыжнага спорту — Слаўскае. В.М.Сасноўскі. ЛЬВбЎСКІ УНІВЕРСГГ^Т і м я Івана Франко. Засн. ў 1661 як акадэмія з правамі і прывілеямі ун-та ў складзе філас., юрыд., мед. і тэалагічна-га ф-таў. У 1805 зачынены. Адноўлены ў 1817 як ун-т з ням. мовай навучання. У 1848 разбураны і да 1851 закрыты. 3 1919 польскі ун-т. Рэарганізаваны ў 1939. У 1940 прысвоена імя І.Франко. У ім вучылася бел. паэтэса А.Пашкевіч (Цётка). У 1998/99 навуч. г. ў Л.у. каля 18 тыс. студэнтаў і слухачоў; ф-ты: гіст., філал., журналістыкі, юрыд., філас., эканам., механіка-матэм., прыкладной матэматыкі і інфарматыкі, фіз., хім., ге-ал., біял., геагр., замежных моў, міжнар. адносін, дауніверсітэцкай падрыхтоўкі. Выкладанне вядзецца на ўкр. мове, на-вучанне для грамадзян Украіны бяс-платнае. У складзе ун-та правазнаўчы каледж; 12 ін-таў, у т.л. павышэння кваліфікацыі і перападрыхтоўкі кадраў, прыкладной фізікі, франказнаўства, Польшчы, еўрап. эканам. інтэграцыі, міжнар. ін-т-асацыяцыя рэгіянальных экалагічных праблем і інш.; 47 н.-д. ла-бараторый, інфарм.-выліч. цэнтр і ін-фарм. цэнтр Савета Еўропы, а таксама цэнтры Брыт. савета, Французскі, Аў- Палац епіскапаў Льежы. ЛЬЕЖ 389 стрыйскі, гуманіт. і паліт. даследаван-няў, італьян. мовы і культуры; навук. б-ка (3,5 млн. тамоў); музеі: заал., геал., мінералаг., карысных выкапняў, археа-логіі. Працуюць астр. абсерваторыя, бат. сад. В.М.Навумчык. ЛЬЕЖ, Л ё й к (франц. Lidge, флам. Luik), горад на У Белыіі, у сутоках рэк Маас і Урт. Адм. ц. прав. Льеж. Засн. ў 8 ст. як рэзідэнцыя епіскапа. 196 тыс. ж. (1992). Буйны трансп. вузел, порт (каналам Альберта звязаны з Антверпе-нам). Аэрапорт. Прам-сць: чорная і ка-ляровая металургія, металаапр. і маш,-буд., хім., гумава-тэхн., ваенная, цэм., тэкст. і харчовая. Вытв-сць хрусталю, паляўнічай і спарт. зброі. Здабыча ка-меннага вугалю. Каралеўскае навук. т-ва (з 1835), Акадэмія мастацтваў, ун-т (з 1817), кансерваторыя (з 1826). Стары горад размешчаны на паўн. узвы-шаным беразе р. Маас. Арх. помнікі: цэр-квы Сен-Бартэлемі (II—12 ст., раманскі Да арт. Льеж Помнік «Ле Перон». стыль), Сен-Жак (11—16 ст.) і Сент-Круа (13—14 ст.) з раманскімі і рэнесансавымі рысамі, сабор Сен-Поль (13—15 ст., готыка). 390 ЛЬЕН-В’ЕТ Сярод помнікаў грамадз. архітэктуры палац князёў-епіскапаў (пачаты ў 10 ст., 1145—64, майстар X. дэ Леен, 1526—36, арх. А. ван Мулкен; цяпер Палац юстыцыі), б. Мясныя рады (1545), дом Курцыуса (1600—10; цяпер Археал. музей), ратуша (1714—18, класі-цызм). 3 20 ст. на ПдЗ развіваецца новы го-рад. Найб. значныя збудаванні: жылы ком-плекс Плен-дэ-манёўр (1956, арх. Ш.Кар-лье), ун-т з бальнічным комплексам (1970, арх. СЛ.Стрэбель, Ш.Вандэнгоф) і інш. Помнікі: кампазітару А.Грэтры (1842, скульпт. В.Гефс), скульптару Ж.Дэлькуру (1911, П. дзю Буа і М.Кален), «Ле Перон» — сімвал вольнасцей і прывілеяў горада (1697— 98, скульпт. Ж.Дэлькур). Музеі: прыгожых мастацтваў. археалогіі і дэкар. мастацтваў г. Льеж, валонскага побыту, епархіяльны, шкла, Зала Вітэрт і інш. І.Л.Чэбан (архітэктура). ЛЬЕН-В’ЕТ (X о й льен хіеп ку-ок зан В’етнам, Нац. саюз В’ет-нама), в’етнамская паліт. арг-цыя ў 1946—55. Засн. на базе аб’яднання В’ет-міня (які захаваўся як самаст. арг-цыя) і некалькіх інш. арг-цый. Пазней да яго далучыліся Усеагульная канфедэрацыя працы, Саюз жанчын В’етнама, Федэ-рацыя дэмакр. моладзі, Партыя працоў-ных В’етнама (з 1951) і інш. У 1951 ад-былося поўнае зліццё В’етміня і Л.-В. ў адзіную арг-цыю пад назвай Л.-В. На з’ездзе ў вер. 1955 абвешчана пра сама-роспуск Л.-В. і стварэнне на яго базе Айч. фронту В’етнама. ЛЬЁРЭНТЭ (Llorente) Хуан Антоніо (30.3.1756, Рынкан-дэль-Сота, каля г. Калаора, Іспанія — 5.2.1823), іспанскі гісторык інквізіцыі. Святар, доктар ка-нанічнага права. У 1785—1801 на роз-ных пасадах ва ўстановах інквізіцыі, у 1793—94 распрацаваў план яе рэаргані-зацыі. За спачуванне ідэям Асветніцтва звольнены з пасады сакратара інквізі-цыі. У час франц. акупацыі (1808—14) падтрымліваў Жазефа Банапарта. Пасля скасавання інквізіцыі (1808) узначаліў яе архіў. У 1814 эмігрыраваў у Парыж, дзе апублікаваў «Крытычную гісторыю іспанскай інквізіцыі» (т. 1—4, 1817— 18). У 1822 за публікацыю працы «Палі-тычныя партрэты пап ад св. Пятра да Пія VII» (1822) высланы з Францыі. 7«.: Рус. пер. — Крнтнческая нсторня нс-панской ннквнзнцнм. Т. 1—2. М., 1936. ЛЬібіС (Lewis) Гілберт Ньютан (23.10. 1875, г. Уэймут, ЗША — 23.3.1946), амерыканскі фізікахімік, заснавальнік навук. школы. Чл. Нац. AH ЗША (1913). Замежны ганаровы чл. АН СССР (1942). Скончыў Гарвардскі ун-т (1896). 3 1912 праф. Каліфарнійскага ун-та ў Берклі. Навук. працы па хім. тэрмадынаміны і тэорыі будовы рэчыва. Прапанаваў электронную тэорыю непа-лярнай хім. сувязі (1912—16), адну з су-часных тэорый кіслот і асноў (1923). Атрымаў цяжкую ваду (1933, разам з Р.Макдональдам), вылучыў цяжкі іза-топ вадароду — дэйтэрый. ЛЬібіС (Lewis) Карлтан (Карл) Мак-Хінлі (н. 1.7.1961, г. Бірмінгем, ЗША), амерыканскі спартсмен (лёгкая атлеты-ка). Чэмпіён XX11I, XXIV і XXV Алімп. гульняў (1984, г. Лос-Анджэлес, ЗША, бег на 100 і 200 м, эстафета 4 х 100 м, скачкі ў даўж.; 1988, Сеул, бег на 100 м, скачкі ў даўж.; 1992, г. Барселона, Іспа-нія, эстафета 4 х 100 м, скачкі ў даўж.), сярэбраны прызёр (1988, бег на 200 м). Чэмпіён свету (1983, 1987, 1991, бег на 100 м, эстафета 4 х 100 м, скачкі ў даўж). ЛЬібіС (Lewis) Норман (н. 1908, Лон-дан), англійскі пісьменнік. Пачынаў як журналіст і публіцыст. Аўтар антыка-лан. раманаў «Вулканы над намі» (1957), «Бачная цемра» (1960), «Сіцы-лійскі спецыяліст» (1974), «Германская кампанія» (1979) і інш. У раманах «Дзе-сятае прыбыццё карабля» (1962), «Ад рукі брата яго» (1968) адлюстравана англ. рэчаіснасць. Яго прозе ўласцівы падкрэслены рацыяналізм, дакладнасць апісанняў, сатыра, лаканізм, прысут-насць дэтэктыўнага элемента. Тв.: Рус. пер. — Зрнмая тьма. М., 1963; Вулканы над намн. М., 1965; Снцнлнйскнй спецмалнст. М., 1981; Компання «Гезель-шафт». М., 1983; День лнснцы. От рукн брата его. М., 1985; Бегство от мрачного экватора. Голоса старого моря. М„ 1986. Е.А.Лявонава. ЛЬібіС (Lewis) Сінклер (7.2.1885, г. Сок-Сентэр, ЗША — 10.1.1951), аме-рыканскі пісьменнік. Скончыў Іельскі С.Льюіс У.ЮЛэмб ун-т (1907). Дэбютаваў аповесцю для дзяцей «Хайк і самалёт» (1912). Сусв. вядомасць прынёс Л. раман «Галоўная вуліца» (1920). У раманах «Бэбіт» (1922), «Эраўсміт» (1925, разам з П. дэ Крайфам, экранізацыя 1931), «Элмер Гентры» (1927, экранізацыя 1960), «Додсварт» (1929, экранізацыя 1936), «Эн Вікерс» (1933), «Кінгсблад, нашча-дак каралёў» (1947) сац.-паліт. кантрас-ты амер. рэчаіснасці, праблемы стан-дартызацыі свядомасці «сярэдняга аме-рыканца», яго бездухоўнасці і канфар-мізму, расавай дыскрымінацыі. У рамане-антыутопіі «У нас гэта немагчы-ма» (1935) і сатыр. «Гідэон Пленіш» (1943) аналізуюцца вытокі і сутнасць фашызму. Аўтар сац.-псіхал. раманаў «Богашукальнік» (1949), «Свет такі шы-рокі» (1951), кінасцэнарыя «Бура на За-хадзе» (1943, з Д.Шэйры), эсэ, нарысаў. Яго творы адметныя сюжэтнай маштаб- насцю і вастрынёй канфліктаў, спалу-чэннем дакумент.-публіцыстьгчнага і гратэскава-сатыр. пачаткаў з лірычным. Нобелеўская. прэмія 1930. Тв.: Рус. пер. — Собр. соч. Т. 1—9. М., 1965. Літ.: Гнленсон Б. Сянклер Льюнс. М„ 1985; Сннклер Льюнс: Бнобнбляогр. указ. М., 1985. ЕА.Лявонава. лыбіс (Lewis) Уільям Артур (н. 23.1.1915, Кастры), англійскі эканаміст. Скончыў Лонданскую школу эканомікі (1937), дзе і працаваў. 3 1948 у Манчэс-тэрскім, з 1963 у Прынстанскім ун-тах. 3 1970 заснавальнік і прэзідэнт Карыб-скага банка развіцця. Навук. працы па пытаннях і мадэлях развіцця эканомікі краін трэцяга свету. Аўтар кнігі «Тэо-рыя эканамічнага росту» (1955). Нобе-леўская прэмія 1979 (разам з Т.Шуль-цам). ЛЬЯЛАЎСКАЯ КУЛЬТУРА, археалагіч-ная культура эпохі неаліту (канец 5 — 3-е тыс. да н.э.) у басейне р. Клязьма і прылеглых раёнах на р. Ака і Волга. Назва ад стаянкі каля в. Льялава Мас-коўскай вобл. Насельніцтва займалася рыбалоўствам, паляваннем і збіральніц-твам. Жыло на сезонных паселішчах у паўзямлянках і шалашападобных жыт-лах. Пахавальны абрад — трупапала-жэнне ў скурчаным ці выцягнутым ста-новішчы з охраю, зрэдку з пахавальным інвентаром. Характэрны керамічны паўяйцападобны і вастрадонны посуд, упрыгожаны па ўсёй паверхні радамі ямкавых паглыбленняў і адбіткамі грэ-беня. Знойдзены крамянёвыя наканеч-нікі коп’яў і стрэл, разцы, скрабкі, на-жы, матыкі, касцяныя рыбалоўныя кручкі і гарпуны, упрыгожанні.