КНІГІ ОНЛАЙН
Беларуская энцыклапедыя Т. 1
Беларуская энцыклапедыя Т. 12
Беларуская энцыклапедыя Т. 13
Беларуская энцыклапедыя Т. 15
Беларуская энцыклапедыя Т. 16
Літ.. Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. Мн., 1990. С. 33. Э. Ф.Языковіч. ЛЮБАНСКАЕ ВАДАСХбВІШЧА У Любанскім і Старадарожскім р-нах Мінскай вобл., за 7 км на Пн ад г. Лю-бань. Створана на р. Арэса ў 1966. Пл. 22 км2, даўж. 11,8 км, найб. шыр. 4,2 км, найб. глыб. 6,3 м, аб’ём вады 39,5 млн. м3; даўж. берагавой лініі 38 км. Да затаплення на месцы вадасховішча быў балотны масіў з тарфянікамі магутнас-цю да 3 м. Катлавіна выцягнута з Пн на Пд, значна пашыраецца ў паўд. частцы. Берагі нізкія, спадзістыя. Больш за 20% берагоў — дамбы абвалавання. На ле-вым беразе ў ніжняй ч. вадасховішча 2 мелкаводныя залівы. Ёсць 5 астравоў ЛЮБАНСКАЕ ВАДАСХОВІШЧА Пагост І-ы агульнай пл. 0,5 км2. Дно выслана тор-фам, ілам, пяском. Замярзас ў пач. снежня, лёд (таўшчыня 45—55 см) трымаецца да пач. красавіка. Сярэднегадавая амплітуда вагання ўзроўню 80 см. Зарастае каля 20% плошчы Выка-рыстоўваецца для рэгулявання рачнога сцёку, жыўлення вадой сажалак доследнага рыбгаса «Любань». Сінягова ЛЮБАНСКАЕ РАДбВІШЧА ГА-РЎЧЫХ СЛАНЦАЎ У Любанскім р-не Мінскай вобл. і Глускім р-не Магілёў-скай вобл. Пластавы паклад залягае ў тоўшчы глініста-мергельных адкладаў фаменскага яруса (верхні дэвон). Гару-чыя сланцы карычнявата-шэрага коле-ру, моцныя, з вуглавата-ступеньчатым і паўракавістым зломам, з шаўкавістым бляскам. Характэрна гарызантальная, мікралінзападобная і тонкапалосая сла-істасць. Магутнасць пласта 0,5—1,65 м, глыб. залягання 260—641 м. Сярэдняя цеплыня згарання 5—9,1 МДж/кг, по-пельнасць 71,8%. На пл. 630 км2 запасы гаручых сланцаў каля 900 млн. т. Гару-чыя сланцы прыдатныя як комплексная энерга-хіміка-тэхнал. сыравіна з выка-рыстаннем попелу ў якасці буд. матэ-рыялу. А.П.Шчураў. ЛЮБАНЬ 393 ЛЮБАНСКІ БОЙ 1794 Адбыўся паміж 2-тысячным паўстанцкім атрадам С.Грабоўскага і рас. войскамі каля мяст. Любань Бабруйскага пав. ў час. паў-стання 1794. Атрад накіраваны Цэн-тральнай дэпутацыяй Вялікага княства Літоўскага ў рэйд па Мінскай губ. з мэ-тай актывізаваць там паўстанне. 4 вер. каля Любані паўстанцы сутыкнуліся з рэгулярнымі рас. войскамі князя П.Д.Цыцыянава, былі акружаны і пасля непрацяглага бою капітулявалі. Карнікі захапілі 250 палонных (у т.л. С.Грабоў-скага) і 5 гармат. ЛК^БАНСКІ БОЙ 1941. Адбыўся паміж партызанамі Любанскага р-на Мінскай вобл. і гарнізонам ням.-фаш. захопнікаў у г.п. Любань 7 ліст. ў Вял. Айч. вайну. План аперацыі распрацаваны Мінскім падп. абкомам КП(б)Б. Ліквідацыя гар-нізона была даручана 5 партыз. групам, якія ўзначальвалі А.І.Далідовіч, А.І.Мі-левіч, А.І.Патрын, М.М.Розаў і Г.М. Сталяроў. Тры групы павінны былі штурмаваць аб’екты ў пасёлку, задача дзвюх — спыніць дадатковыя сілы пра-ціўніка, што маглі прыйсці на дапамогу гарнізону з г. Слуцка і г.п. Урэчча. На-пярэдадні была нейтралізавана любан-ская паліцыя. 7 ліст. штурмавыя групы раптоўна ўварваліся ў Любань і атакава-лі ворага. У выніку двухгадзіннага бою партызаны поўнасцю разграмілі гарні-зон, захапілі шмат зброі, боепрыпасаў, прадукгаў і адзення. М.Ф.Шумейка. ЛЙБАНСКІ КАМБІНАТ БУДАЎНІ-ЧЫХ МАТЭРЫЯЛАЎ Пабудаваны ў 1979 у в. Смольгава Любанскага р-на Мінскай вобл. як камбінат сілікатнай цэглы і вапны. 3 1980 працуе 2-я чарга, камбінат дасягнуў праектнай магутнас-ці: 120 млн. шт. умоўнай цэглы і 100 тыс. т вапны. У складзе камбіната 3 асн. цэхі: выт-сці сілікатнай цэглы, аб-пальвання вапны і горны. Сыравіна з радовішчаў пяску Мардзвілавічы і мелу Хацінава — Новае Гурбішча. 3 1982 — Л.к.б.м., з 1997 — адкрытае акц. т-ва. Асн. прадукцыя (1999): цэгла сілікат-ная, у т.л. вонкавая, камяні вонкавыя, вапна буд. слабагідраўлічная. ЛЙБАНСКІ МУЗЕЙ НАРбДНАЙ СЛАВЫ. Засн. ў 1968 у г. Любань Мін-скай вобл., адкрыты ў 1971. Пл. экспа-зіцыі 175,5 м2, 9,4 тыс. адзінак асн. фонду (1999). Сярод экспанатаў калек-цыя археал. знаходак эпохі неаліту і бронзы, манетны скарб часоў Рэчы Паспалітай, матэрыялы пра 1-ю сусв. вайну, рэв. рух на Любаншчыне ў 1905—07 і 1917, асушэнне Мар’інскіх балот і дзейнасць чырвонаармейскай камуны і яе заснавальнікаў, партыз. рух і дзейнасць патрыят. падполля ў Вял. Айч. вайну, землякоў Герояў Сав. Саю-за П.Р. Алейнікава, З.Р.Лышчэню, Дз.С. Наруцкага, Герояў Сац. Працы, дзеячаў літаратуры і навукі, аднаўленне і раз-віццё нар. гаспадаркі раёна ў паслява- енны час. У экспазійыі музея карціны самадз. мастакоў, тканыя і ганчарныя вырабы мясц. майстроў. Н.М.Сіняк. ЛібБАНСКІ РАЕН На ПдУ Мінскай вобл. Утвораны 17.7.1924 (у сучасных межах з 1963). Пл. 1,9 тыс. км2. Нас. 45,5 тыс. чал. (1998), гарадскога 37%. Сярэдняя шчыльнасць 24 чал. на 1 км2. Цэнтр — г. Любань. Уключае г.п. Урэч-ча, 125 сельскіх нас. пунктаў. 11 сельса-ветаў: Асавецкі, Дарасінскі, Камунараў-скі, Ляхаўскі, Малагарадзяціцкі, Рачэн-скі, Сароцкі, Соснаўскі, Тальскі, Юш-кавіцкі, Ямінскі. Паўн. ч. раёна размешчана на Цэнтраль-набярэзінскай раўніне, паўд. — у межах Пры-пяцкага Палесся. Паверхня раўнінная з агульным нахілам з Пн на Пд. 85% тэр. ра-ёна на вышыні ніжэй за 150 м, найвыш. пункт 190 м (на Пн ад в. Юшкавічы). Ка-рысныя выкапні: торф, сапрапель, мел, ка-лійная і каменная солі, гаручыя сланцы, пяс-чана-жвіровы матэрыял, буд. пяскі, гліны для цэглы, крыніца мінер. вады. Сярэдняя т-ра студз. -6,3 °C, ліп. 18,2 °C. Ападкаў 597 мм за год. Вегетац. перыяд 194 сут. Найб. р. Арэса з прытокам Таліца. Азёры: Вячэра, Баяніцкае; на р. Арэса Любанскае вадасхові-шча. Найб. меліярац. каналы: Слаўкавіцка-Ямінскі канал, Чабускі, Цахмінскі і інш. Пе-раважаюць глебы тарфяна-балотныя (46,8%), дзярнова-падзолістыя (17,7%), дзярнова-па-дзолістыя забалочаныя (17,5%), дзярновыя забалочаныя (16,8%). Пад лесам 33% тэрыто-рыі, з іх 27,5% — штучныя, пераважна хваё-выя насаджэнні. Лясы хваёвыя, бярозавыя, чорнаальховыя, трапляюцца дубовыя, яловыя і інш. Найб. лясістасць на ПнУ і Пд, на мя-жы з Жыткавіцкім р-нам суцэльны лясны ма-сіў. Пад балотамі 0,7% тэр. раёна. Заказнікі мясц. значэння гідралагічныя: Астраўкі, Ве-жань, Загальскі масіў, Пасецкі Бор. Помнікі прыроды мясц. значэння: камень-пескавік каля в. Ператок, група з 6 дубоў у Ямінскім лясніцтве, дуб каля в. Ка.муна, дуб у Соснаў-скім лясніцтве, 2 крыніцы ў г.п. Урэчча. Агульная пл. с.-г. угоддзяў 79,2 тыс. га, з іх асушаных 62,3 тыс. га. На 1.1.1999 у раёне 20 калгасаў, 2 саўгасы, 15 фермерскіх гаспадарак. Асн. кірункі сельскай гаспадаркі: малочна-мясная жывёлагадоўля, свінагадоўля, бульба-водства, ільнаводства і буракасеянне. Вырошчваюць збожжавыя і кармавыя культуры. Прадпрыемствы буд. матэры-ялаў (дробныя сценавыя блокі, Любан-скі камбінат будаўнічых матэрыялаў), харч. (сыр, масла, спірт і інш.), крухма-ла-патачнай (крухмал, кісель), пач. ап-рацоўкі лёну (ільновалакно), швейнай і лясной (піламатэрыялы, мэблевыя зага-тоўкі, вываз драўніны) прам-сці; рыбгас «Любань». Па тэр. раёна праходзіць чы-гунка Баранавічы—Асіповічы. Раённы цэнтр звязаны аўтадарогамі са Слуц-кам, Салігорскам, Глускам, Урэччам, Жыткавічамі. У раёне 27 сярэдніх, 9 ба-завых, пач., вячэрняя, муз., спарт. шко-лы, Дом дзіцячай творчасці, вучэбна-вытв. камбінат, 31 дашкольная ўстано-ва, 41 дом культуры і клуб, 41 б-ка, 9 бальніц, паліклініка, 3 амбулаторыі, 20 фельч.-ак. пунктаў, санаторый. Любан-скі музей нар. славы. Мемар. комплекс «Зыслаў». Выдаецца газ. «Голас Любан-ШЧЫНЫ». Г.С.Смалякоў. ЛЮБАНЬ, возера ў Кобрынскім р-не Брэсцкай вобл., у бас. р. Мухавец, за 30 км на ПдУ ад г. Кобрын. Пл. 1,83 км2, даўж. 2,2 км, найб. шыр. 1,4 км, найб. глыб. 11,5 м. Пл. вадазбору 143 км2. На ПдЗ у возера ўпадаюць р. Літкава і ка-нал без назвы, на Пн Казацкім каналам праз сістэму каналаў злучана з Дняпроў-ска-Бугскім каналам. ЛЙБАНЬ, горад, цэнтр Любанскага р-на Мінскай вобл., на р. Арэса. За 152 км ад Мінска, 25 км ад чыг. ст. Урэчча на лініі Баранавічы—Асіповічы. Аўта-дарогамі злучаны з Глускам, Жыткаві-чамі, Чырв. Слабадой, Салігорскам, Слуцкам. 12,2 тыс. ж. (1998). У 16 ст. мястэчка кн. Алелькавічаў у Слуцкім княстве. 3 1589 уласнасць Тышкеві-чаў, з 1617 — кн. Радзівілаў. У 1560-я г. ў Л. каля 230 ж., 35 двароў. 3 1791 у Случарэц-кім пав. Навагрудскага ваяв. 3 1793 у Рас. імперыі, мястэчка Забалоцкай вол. Бабруй-скага пав. Мінскай губ. У час паўстання 1794 пад Л. адбыўся Любанскі бой 1794. У пач. 1880-х г. у мястэчку 500 ж., 136 двароў, Праабражэнская царква, 3 яўр. малітоўныя дамы, 2 млыны, крама, прыстань. У 1897 у Л. 766 ж. У пач. 20 ст. — цэнтр Забалоц-кай вол. 3 26.5.1922 у Слуцкім пав. БССР. У 1923 — 1680 ж., 232 двары. 3 17.7.1924 цэнтр Любанскага раёна. У 1931 утвораны Любань. Будынак райвыканкома. 394 ЛЮБАНЬ калгас, працавалі крухмальны і льняны з-ды, Дом культуры, хата-чытальня, бальніца, хле-бапякарня. 3 27.9.1938 гар. пасёлак. 3 28.7.1941 да 30.6.1944 акупіравана ням. фа-шыстамі, якія ў створаным тут лагеры ваен-напалонных загубілі 1610 чал., у ліст. 1941 загубілі 785 яўрэяў. У Л. дзейнічала камсам,-маладзёжная група, у ліст. 1941 партызаны разграмілі ў пасёлку фаш. гарнізон (гл. Лю-банскі бой 1941). 3 7.3.1968 горад. У 1970 — 6,7 тыс. ж. Прадпрыемствы харч. (сыраробны кам-бінат, доследны рыбгас «Любань»), швей-най, буд. матэрыялаў (Любанскі камбінат будаўнічых матэрыялаў) прам-сці. Ільно-завод. Любанскі музей народнай славы. Мемар. комплекс сав. актывістам, воі-нам, партызанам і падпольшчыкам; Marina ахвяр фашызму. В.М.Удальцоў. ЛЙБАНЬ, вёска ў Акцябрскім р-не Го-; мельскай вобл., каля р. Трэмля. Цэнтр сельсавета і калгаса. За 19 км на ПдЎ ад г.п. Акцябрскі, 150 км ад Гомеля, 26 км ад чыг. ст. Рабкор. 480 ж., 189 два-роў (1999). Сярэдняя школа, Дом нар. творчасці, б-ка, амбулаторыя, аддз. су-вязі. Брацкая магіла сав. воінаў і парты-зан. ЛібБАНЬ. вёска ў Вілейскім р-не Мін-скай вобл., на аўтадарозе Вілейка—Мя-дзел. Цэнтр сельсавета і калгаса. За 12 км на Пн ад горада і чыг. ст. Вілейка, 108 км ад Мінска. 1148 ж., 444 двары (1999). Спірт- і вінзаводы, цэх мінер. вады, кансервавы цэх, малое прадпры-емства «Любань». Сярэдняя школа, Дом культуры, б-ка, амбулаторыя, аддз. сувязі. Малітоўны дом евангельскіх хрысціян-баптыстаў. Помнік землякам, якія загінулі ў Вял. Айч. вайну. «ЛЙБАНЬ», доследны рыбгас. Створа-ны ў 1967 у г. Любань Мінскай вобл. як рыбакамбінат «Любань», з 1988 сучас-ная назва. «Л.» — поўнасістэмная гас-падарка (забяспечвае поўны цыкл вы-рошчвання рыбы ад ікры да таварнай прадукцыі), мае сажалкі матачныя, не-раставыя, мальковыя, вырошчвальныя, зімавальныя і нагульныя агульнай пл. больш за 3000 га. Вытв. магутнасць прадпрыемства па выпуску таварнай рыбы 1740 т за год. Вырошчваюць кар-па (97%),таўсталобіка, амура, сярэбра-нага карася, шчупака. Рыбгас мае бе-тонныя і земляныя рыбнікі, дзе ўтрым-ліваецца штогод да 200 т рыбы, што за-бяспечвае яе пастаўкі ў продаж у зімовы перыяд.