КНІГІ ОНЛАЙН
Беларуская энцыклапедыя Т. 1
Беларуская энцыклапедыя Т. 12
Беларуская энцыклапедыя Т. 13
Беларуская энцыклапедыя Т. 15
Беларуская энцыклапедыя Т. 16
Даўж. да 65 см, маса да 7 кг. Поўсць доў-гая, шаравата-бурая, з зеленаватым адценнем, якое надаюць водарасці, што развіваюцца ў поўсці. Пярэднія канечнасці даўжэйшыя за заднія. Кісці і ступні вузкія, выгнугыя. Пальцы (2 або 3) зрослыя на ўсю даўж., з доўгімі кіпцюрамі. Галава можа паварочвац-ца на 180°. Маларухомыя. Расліннаедныя. Раз у год нараджаюць 1 дзіцяня. Аб’екты промыслу. Э.Р.Самусенка. ЛЯНКЕВІЧ Аляксандр Алаізавіч (псеўд. Ляндэр; 1823, Гродзенская губ. — ?), адзін з кіраўнікоў паўстання 1863—64 у Беларусі, Літве і Польшчы. У 1840—61 у арміі, падпалкоўнік. Пас-ля адстаўкі жыў у сваім фальварку Па-нюкі Гродзенскага пав. 2.5.1863 падняў паўстанне ў Гродзенскім пав. Пасля аб’яднання з ваўкавыскімі паўстанца-мі — вайсковы нач. Гродзенскага і Ваўкавыскага пав. 3.6.1863 каля в. Мі-лавіды (Баранавіцкі р-н) на чале аб’яд-наных сіл гродзенскіх, ваўкавыскіх, слонімскіх і навагрудскіх паўстанцаў нанёс паражэнне урадавым войскам. 1.8.1863 разам з лідскімі паўстанцамі перайшоў Нёман і дзейнічаў у Аўгус-тоўскай губ. Паўстанцкія ўлады надалі яму званне палкоўніка. У вер. 1863 вы-ехаў за мяжу. Завочна прыгавораны да пакарання смерцю. Г В.Кісялёў, Р.Ч.Лянькевіч. ЛЯНКЁВІЧ Габрыэль (1722—1798), ар-хітэктар, педагог. Ураджэнец Беларусі. Вучыўся архітэктуры ў Віленскай езуіц-кай акадэміі (1752—54) у Т.Жаброўска-га і Рыме (1762—65). Займаўся выклад-чыцкай дзейнасцю. У 1768—72 праф. архітэктуры, у 1783 рэктар Полацкага езуіцкага калегіума. У 1768 выканаў праект перабудовы капліцы ў касцёле св. Яна ў Вільні. лянбк, гл. ў арт. Зарніца. ляндк (Brachymystax lenok), рыба сям. ласасёвых. 1 від роду лянкоў. Па-шыраны ў рэках і горных азёрах Сібіры і Д. Усходу. Даўж. да 70 см, маса да 8 кг. Цела цёмна-бурае або чарнаватае з залацістым адценнем. Бакі і плаўнікі ў чорных плямках. Луска дробная. Корміцца дробнай рыбай, лічынка-мі насякомых, малюскамі. Пасля нерасту гі-не. Аб'ект промыслу. Лянок. «ЛЯНбК», бел. нар. танец, блізкі да ка-рагода. Муз. памер 2/4 або 4/4, тэмп ад павольнага да ўмерана хуткага. Выкон-ваецца жанчынамі ў суправаджэнні шматлікіх варыянтаў аднайм. песні. Ха-рэаграфічны малюнак і элементы рухаў імітуюць сяўбу, праполку, вырыванне, рассціланне, сушку лёну, выраб пражы, палатна і пашыў вопраткі. У в. Куранец Вілейскага р-на Мінскай вобл. «Л.» вы-конваюць юнакі і дзяўчаты, якія стано-вяцца ў 2 рады адзін супраць аднаго. Пачынаюць танец дзяўчаты, а хлопцы падпяваюць, потым ролі мяняюцца. Ta-Heu зафіксаваны ў 19 ст. ў Віцебскай вобл. Пашыраны па ўсёй Беларусі. Сцэн. варыянт створаны ў пач. 20 ст. К.Алексютовічам. «Л.» выкарыстаны ў балеце «Салавей» М.Крошнера. Падоб-ны танец вядомы таксама ў Цвярской вобл. Расіі, у Эстоніі. ЛЯНТЎЛАЎ Арыстарх Васілевіч (26.3.1882, в. Варона Пензенскай вобл., Расія — 15.4.1943), расійскі жывапісец, тэатр. мастак. Вучыўся ў Пензенскім (з 1897) і Кіеўскім (1900—05) маст. вучы-лішчах, студыі Дз.Кардоўскага ў Пецяр-бургу (1906—07), у парыжскай акадэміі Ла Палет у А. Ле Факанье і Ж.Метцэн-жэ (1911). Праф. маскоўскіх Вышэй-шых маст.-тэхн. майстэрняў — Вышэй-шага маст.-тэхн. ін-та (з 1919), Маст. ін-та (1937—43). Адзін з заснавальнікаў аб’яднання «Бубновы валет» (1910). Чл. Асацыяцыі мастакоў рэв. Расіі (з 1926), Т-ва маскоўскіх мастакоў (з 1928). У творах 1910-х г. спалучаў рысы кубафу-турызму з імкненнем да выяўлення нац. характару праз выкарыстанне матываў рус. стараж. дойлідства, традыцый іка-напісу і лубка («Васіль Блажэнны», 1913; «Звон», 1915; «Каля Іверскай», 1916, і інш.). Некаторыя работы блізкія да абстракцыянізму: «Даследаванне сім-валічнага падабенства ў партрэце» (1912), «Дзве жанчыны» (1919) і інш. 3 1920-х г. працаваў у рэаліст. манеры, ствараў індустр. пейзажы, партрэты, на-цюрморты: «Крэкінг нафтаперапрацоў-чага завода» (1931), «Гародніна» (1933), «Нацюрморт з капустай», партрзт В.Ду-лавай (абодва 1940) і інш. Афармляў спектаклі маскоўскіх т-раў: «Віндзор-скія свавольніцы» У.Шэкспіра (1916, Камерны т-р), «Дэман» А.Рубінштэйна (1919, Эксперым. т-р), «Праметэй» А.Скрабіна (1919, Вял. т-р), «Іспанскі святар» Ф.Бамонта і Дж.Флетчэра (1934, МХАТ). Літ.: Мурнна Е.Б., Джафарова С.Г. Арнстарх Лентулов: Путь художнмка. Ху-дожннк н время: [Альбом]. М., 1990; Ненз-вестный русскнй авангард в музеях н частных собраннях. М., 1992; Маннн В.С. Арнс-тарх Лентулов. М„ 1996. /М.Каранеўская. «ЛЯНЦЁЙ», «Л я н с е й», бел. нар. та-нец-кадрыля. Муз. памер, як правіла, 2/4, тэмп хуткі. У пач. 19 ст. пашыраны ў краінах Зах. Еўропы пад назвай «Лан-сье». 3 пач. 20 ст. шырока вядомы на 426 ЛЯН ЦІЧАО Беларусі. Дзякуючы прастаце рухаў і разнастайнасці кампазіцыйных пабудоў асіміляваў рысы бел. нар. харэаграфіі і стаў народным. Бытуе і як самаст. Ta-Heu, які адрозніваецца ад кадрылі па-вольным характарам выканання (ад-сюль лакальная назва «Лянівы»). Вы-конваецца цотнай колькасйю пар, мае да 12 фігур («кола», «пераходы», «зда-роўканне», «сварацца», «барыня», «полька» і інш.). У структуры «Л.» ха-рактэрныя для бел. танц. фальклору ма-люнкі, калены, хады, рухі. Часта ўклю-чае асобныя фігуры традьгцыйных ці гар. быт. танцаў. ЛЯН ЦІЧАО (23.2.1873, прав. Гуандун, Кітай — 19.1.1929), кітайскі паліт. дзе-яч, гісторык. Выступаў за спалучэнне канфуцыянскіх традьшый з еўрап. но-ваўвядзеннямі. У час. «Сто дзён рэ-форм* (1898) дарадйа імператара Гуан-сюя. Пасля паражэння рэфарматараў эмігрыраваў у Японію, сумесна з кан Ювэем стварыў канстытуцыйна-манарх. Саюз абароны імператара. Вярнуўся ў Кітай у 1912 у час Сіньхайскай рэвалю-цыі 1911—13. Стварыў Прагрэсіўную партыю. Падтрымаў прэзідэнта Юань Шыкая супраць Сунь Ятсена, але асу-дзіў спробу першага абвясціць сябе ім-ператарам. 3 1923 узначальваў кіт. сек-цыю ПЭН-клуба, выкладаў у Пекінскім ун-це. Аўтар філас. і гіст. прац, п’ес, вершаў і інш. ЛЯНЦ^ВІЧ (Lencewicz) Станіслаў (19.4.1889, Варшава — 1.9.1944), польс-кі географ, геолаг; адзін з арганізатараў Польскага геагр. т-ва (1918). Праф. (1922). Адукацыю атрымаў у г. Нуша-тэль (Швейцарыя). Арганізатар (у 1917) і кіраўнік (да 1939) геагр. ф-та ў Вар-шаўскім ун-це. У 1922—39 рэдактар час. «Przeglqd geograficzny» («Геаграфіч-ны агляд»). 3 1943 выкладаў у падп. Варшаўскім ун-це. Навук. працы па геамарфалогіі, геалогіі чацвярцічнага перыяду, гідраграфіі, картаграфіі, лім-налогіі (склаў каталог польскіх азёр). Забіты гітлераўцамі. ЛЯНЧЫЦКІ (L^zycki) Даніэль (Д а н і -э л ь з Л я н ч ы ц ы; каля 1530, Польшча — каля 1600), друкар. Вучыў-ся ў Кракаве. Выдаваў кнігі на гюльс-кай і лац. мовах. 3 1558 працаваў у дру-карні у Пінчаве (Польшча). У 1562 пе-раехаў у Нясвіж, дзе ў друкарні Кавя-чынскіх выпусціў 11 кніг, у т.л. некалькі палемічных прац Гжэгаша Паўла (1564), Новы запавет (1564, 1570) і Катэхізіс (1564) С.Буднага. У 1571—72 друкаваў кнігі ў Заслаўі. Па запрашэн-ні Я.Кішкі пераехаў у Лоск, кіраваў Лоскай друкарняй, выдаў шэраг кніг. 3 1574 у Вільні, працаваў у друкарні М.Х.Радзівіла Сіроткі, дзе выдаў кнігу А.Рымшы «Дзесяцігадовая аповесць ва-енных гадоў К.Радзівіла», у друкарнях віленскіх антытрынітарыяў, езуітаў. Вы-пусціў каталіцкі катэхізіс П.Цанісія на літ. і лат. мовах (1595). У 1596—1600 меў уласную друкарню. Да рэлігіі ста-віўся індыферэнтна, таму выдаваў кнігі і католікаў і пратэстантаў. Літ:. А н у ш к н н А. На заре кннгопеча-тання в Лнтве. Внльнюс, 1970; Немнров-с к н й Е.Л. йван Федоров в Белорусснн. М., 1979; Dnikarze dawnej Polski od XV do XVIII wieku. Z. 5. Wroclaw; Krakow, 1959. М.Б.Батвіннік. ЛЯНЬКІВІЧ Рыгор Часлававіч (н. 17.9.1952, в. Коласава Талачынскага р-на Віцебскай вобл.), бел. філосаф і гісторык. Канд. філас. н. (1992). Скон-чыў Энгельскае вышэйшае зенітнае ра-кетнае вучылішча ППА (1972) і БДУ (1982). 3 1974 на камсам., парт. і вы-кладчыцкай рабоце ў войсках ППА. 3 1990 у Львоўскім ваен. ін-це культуры. 3 1992 у Ваен. акадэміі Рэспублікі Бела-русь (з 1995 праф.), з 1997 адначасова кіраўнік групы «Ваенная справа» ў выд-ве «Беларуская энцыклапедыя». Даследуе праблемы філасофіі гісторыі, ваен. гісторыі і гісторыі стараж. гарадоў Беларусі. Адзін з аўтараў навуч. дапа-можнікаў «Актуальныя праблемы філа-софіі» (1991), «Ваенная эканоміка» (1996). ЛЯНЬКбВА Валянціна Аляксееўна (н. 2.6.1919, с. Азяркі Тульскай вобл., Ра-сія), бел. вучоны ў галіне ветэрынарыі. Д-р вет. н. (1973). Скончыла Алма-Ацінскі вет. ін-т (1941). У 1966—87 у Бел. НДІ эксперым. ветэрынарыі. На-вук. працы па этыялогіі, дыягностыцы і спецыфічнай прафілактыцы інфекц. захворванняў маладняку с.-г. жывёл. 7в.: Днагностнка ннфекйнонной энтеро-токсемнн с помошью тнпоспецнфнческнх сывороток (разам з Т.ЯЛахно) // Ветернна-рня. 1970. № 5; Анаэробные желудочно-кн-шечные заболевання молодняка сельскохо-зяйственных жнвотных. Мн., 1974 (разам з В.І.Ляньковым). ЛЯНЬКбВА Раіса Канстанцінаўна (н. 24.2.1942, в. Васілёўка Хоцімскага р-на Магілёўскай вобл.), бел. вучоны-экана-міст. Д-р эканам. н. (1998). Скончыла Кастрамскі с.-г. ін-т (1970). 3 1970 у БСГА. Навук. працы па праблемах эка-номіка-матэм. мадэліравання сістэм і працэсаў АПК. Распрацавала навук. і тэарэтычна-метадалагічныя асновы адаптацыі агр. фарміраванняў да ры-начнай сістэмы гаспадарання, удаска-налення вытв. адносін у розных галінах гаспадаркі. Тв:. Модельная программа адаптацнн аг-рарных формнрованнй районного АПК к ры-ночной снстеме хозяйствовання. Горкн, 1998. ЛЯНЬКбЎ Вячаслаў Іванавіч (1.10. 1915, г. Алматы, Казахстан — 14.8. 1969), бел. вучоны ў галіне ветэрынар-най мікрабіялогіі. Д-р вет. н. (1961), праф. (1967). Скончыў Алма-ацінскі вет. ін-т (1941). 3 1966 заг. аддзела Бел. н.-д. вет. ін-та. Навук. працы па патаге-незе, імунітэце і прафілактыцы яшчуру, бруцэлёзу, вібрыёзу, інфекц. атрафічна-га рыніту і анаэробных інфекцыях жы- вёл. Прапанаваў тыпаспецыфічныя сы-вараткі і вакцыны для дыягностыкі і прафілактыкі інфекц. энтэратаксеміі. Тв:. Анаэробные желудочно-кяшечные за-болевання молодняка сельскохозяйственных жнвотных. Мн., 1974 (разам з В.АЛянько-вай). ЛЯНЬКОЎ Іосіф Іосіфавіч (н. 14.2.1941, в. Куты Магілёўскага р-на), бел. вучоны-эканаміст. Чл.-кар. Акадэ-міі агр. навук Беларусі (1993). Д-р эка-нам. н. (1989), праф. (1991). Скончыў БСГА (1964) і з 1970 працуе ў ёй (з 1987 заг. кафедры). Навук. працы па прабле-мах планавання і матэм. мадэліравання эканам. сістэм АПК. Распрацаваў сістэ-му эканоміка-матэм. мадэлей для апты-мізацыі развіцця АПК рэгіёна, ажьш-цяўлення спецыялізацыі с.-г. прадпры-емстваў ва ўмовах кааперавання.