КНІГІ ОНЛАЙН
Беларуская энцыклапедыя Т. 1
Беларуская энцыклапедыя Т. 12
Беларуская энцыклапедыя Т. 13
Беларуская энцыклапедыя Т. 15
Беларуская энцыклапедыя Т. 16
Літ:. Р а м а н ю к М.Ф. Беларускае на-роднае адзенне: [Альбом]. Мн., 1981 М.Ф.Раманюк. ЛЯХАВІЦКІЯ РУЧН1КІ, тып традыц. тканых ручнікоў, якія вырабляюцца нар. майстрамі пераважна ў Ляхавіцкім, а таксама Баранавіцкім, Ганцавіцкім р-нах Брэсцкай вобл. Вядомы з сярэдзі-ны 19 ст. Даўжыня ручнікоў 310—400 см, шыр. 26—30 см. Ткуць з адбеленага кужалю або белай бавоўны. Кампазіцыя аздобы ствараецца чаргаваннем папя-рочных суцэльных і пункцірных пало-сак рознай шырыні, якія групуюцца ў шлякі — на канцах шырокія, шчыль-ныя, да сярэдзіны вузкія, рэдка разме-шчаныя. Узор ствараецца чырвонымі ніткамі ўтку з невял. ўкрапінамі чор-ных, цёмна-сініх, жоўтых. Тэхніка ткання шматнітовая, часам закладная. Аздабляюць на канцах мохрыкамі, ут-воранымі з нітак асновы, кутасамі, ка-рункамі. Аздабленне і каларыстычная гама блізкая да афармлення нар. адзен-ня, розных відаў маст. тканін гэтай эт-нагр. зоны. М.Ф.Раманюк. Да арт Ляхавіцкія ручнікі. Фрагмент ручніка з в. Вялікае Падлессе Ляхавіцкага раёна. Пач. 20 ст. ЛЯХАВІЧЫ, горад, цэнтр Ляхавіцкага р-на Брэсцкай вобл., на р. Ведзьма. На шашы Брэст—Русінавічы. За 225 км ад Брэста, чыг. ст. на лініі Баранавічы— Лунінец. 12,2 тыс. ж. (1998). Вядомы з 15 ст. як цэнтр Ляхавіцкай вол. (маёнтка). У 1-й пал. І6 ст. належалі Гаш-тольдам. 3 1551 уладанне вял. кн. Жыгімон-та II Аўгуста. 31572 уладанне Я.Е.Хадкевіча і яго нашчадкаў, якія з канца 16 ст. сталі наз. «графы на Ляхавічах». У канцы 16 ст. пабу-даваны Ляхавіцкі замак. У 1635 Л. перайшлі да Сапегаў. У 17 ст. мястэчка, у 1636 —215 дымоў. 3 1760 уладанне Масальскіх. Увахо-дзілі ў Навагрудскі, з 1791 — у Случарэцкі пав. Навагрудскага ваяв. 3 1793 у Рас. імпе-рыі. 3 1797 цэнтр Ляхавіцкай вол. Слуцкага пав. Мінскай губ. У канцы 18—19 ст. ў лен-ным уладанні Касакоўскіх. У 1880-я г. праз Л. пракладзены ўчастак Палескай чыг. Бара-навічы—-Лунінец. У 1897 мястэчка, 5016 ж., каля 150 двароў. У лют.—снежні 1918 акупі-раваны герм. войскамі. 3 1921 у складзе Польшчы, горад у Баранавіцкім пав. Нава-грудскага ваяв. 3 1939 у БССР, у Баранавіц-кай вобл., 5,1 тыс. ж. 3 1940 цэнтр раёна. У Вял. Айч. вайну з 26.6.1941 да 6.7.1944 акупі-раваны ням. фашыстамі, якія ў горадзе і ра-ёне знішчылі 4983 чал. 3 1954 у Брэсцкай вобл. У 1959 — 4,5 тыс. жыхароў. Прадпрыемствы паліўнай (торфабры-кетны з-д «Ляхавіцкі»), буд. матэрыялаў і харч. прам-сці. Ляхавіцкі сельскагаспа-дарчы тэхнікум. Брацкія магілы сав. во-інаў; сав. воінаў і партызан. Помнік рус. воінам, якія загінулі ў 1-ю сусв. вайну. Радзіма бел. пісьменніка і гра-мадскага дзеяча 16 ст. ФЕўлашоўскага. ЛЯХАВІЧЫ, вёска ў Дзяржынскім р-не Мінскай вобл., каля р. Уса. Цэнтр сель-савета. За 10 км на Пд ад г. Дзяржынск, 48 км ад Мінска, 10 км ад чыг. ст. Кой-данава. 165 ж., 65 двароў (1999). Пачат-ковая школа, Дом культуры, б-ка, аддз. сувязі. Брацкая магіла сав. воінаў. Пом-нік землякам, якія загінулі ў Вял. Айч. вайну. ЛЯХАВІЧЫ. вёска ў Ляскавіцкім с/с Іванаўскага р-на Брэсцкай вобл. Цэнтр ЛЯЧЭБНАЕ 437 калгаса. За 7 км на ПнУ ад Іванава, 139 км ад Брэста, 11 км дд чыг. ст. Янаў-Палескі. 543 ж., 186 двароў (1999). Ся-рэдняя школа, Дом культуры, б-ка, аддз. сувязі. Малітоўны дом евангель-скіх хрысціян-баптыстаў. Помнік архі-тэктуры — царква Ушэсця (1818). ЛЯХАЎ Уладзімір Афанасьевіч (н. 20.7.1941, г. Антрацыт Луганскай вобл., Украіна), савецкі касманаўг. Двойчы Герой Сав. Саюза (1979, 1983), лётчык-касманаўт СССР (1979), палкоўнік. Скончыў Харкаўскае вышэйшае ваен. авіяц. вучылішча лётчыкаў (1964), Ва-енна-паветр. акадэмію імя Ю.Гагарына (1975). 3 1967 у атрадзе касманаўтаў. 25.2—19.8.1979 з В.В.Руміным здзейсніў палёт на касм. караблі (КК) «Саюз-32» і арбітальнай станцыі (AC) «Салют-6» (як камандзір; вярнуўся на Зямлю на КК «Саюз-34»); 27.6—23.11.1983 з А..П.Аляксандравым — палёт на КК «Саюз Т-9» і AC «Салют-7» (як каман-дзір); 29.8—7.9.1988 з В.У.Паляковым і А..Мамандам — палёт на КК «Саюз ТМ-6» і AC «Мір» (вярнуўся на Зямлю на КК «Саюз ТМ-5»). Правёў у космасе 333,33 сут. УСЛарыёнаў. ЛЯХАЎКА вёска ў Любанскім р-не Мінскай вобл. Цэнтр сельсавета і кал-гаса. За 25 км на Пд ад г. Любань, 177 км ад Мінска, 50 км ад чыг. ст. Урэчча. 102 ж., 50 двароў (1999). Аддз. сувязі. Помнік землякам, якія загінулі ў Вял. Айч. вайну. ЛЯХАЎСКІЯ АСТРАВЬІ, паўднёвая група ў архіпелагу Новасібірскіх астра-воў (Расія), на мяжы мораў Лапцевых і Усх.-Сібірскага. Уключаюць а-вы: Вял. Ляхаўскі (пл. 5,3 тыс. км2), МЛяхаўскі (пл. 1,3 тыс. км2), Сталбавы (пл. 170 км2) і Сямёнаўскі. Ад мацерыка Азія аддзяляюцца пралівам Дзмітрыя Лапйе-ва. Паверхня пераважна раўнінная. Выш. да 270 м (Вял. Ляхаўскі). Шм^тга-довая мерзлата. Шматлікія яры і тэрма-карставыя азёры. Поліганальная асако-ва-злакавая тундра, шмат балот. Про-мысел пясца. Адкрыты ў 1712. Названы ў гонар рус. прамыслоўца ІЛяхава. ЛЯХАЎЦЫ, вёска ў Макранскім с/с Маларыцкага р-на Брэсцкай вобл., на р. Рыта. Цэнтр калгаса. За 8 км ад гора-да і чыг. ст. Маларыта, 60 км ад Брэста. 1179 ж., 440 двароў (1999). Сярэдняя школа, Дом культуры, б-ка, амбулато-рыя, камбінат быт. абслугоўвання, аддз. сувязі. Брацкая магіла сав. воінаў і пар-тызан, помнік землякам. Помнік архі-тэктуры — царква Раства Багародзіцы (1713). ЛЯХЕВІЧ Генрых Дзеанісьевіч (н. 1.9.1939, г. Цюрупінск Херсонскай вобл., Украіна), бел. вучоны ў галіне хім. тэхналогіі. Д-р тэхн. н. (1991), праф. (1993). Скончыў Львоўскі полі-тэхн. ін-т (1960). 3 1969 у Бел. тэхнал. ін-це, з 1982 у БПА. Навук. працы па стварэнні тэхнал. працэсаў і абсталя-вання па перапрацоўйы другасных палі-мерных матэрыялаў і карысных выкап-няў, па тэарэт. аналізе структуры і на-дзейнасці гідраізаляцыі мастоў, тунэляў і метрапалітэнаў. ляхбвіч Валянціна Антонаўна (н. 3.5.1945, чыг. ст. Дзівенская Гатчынска-га р-на Ленінградскай вобл.), бел. аква-рэліст; прадстаўніна Віцебскай школы акварзлі. Скончыла Віцебскі пед. ін-т (1969) і выкладае ў гэтым ін-це. Раннія гворы, выкананыя ў традыц. жанрах, вылучаюцца лірычнай трактоўкай тэмы: партрэты дзяўчыны (1971), старой (1972), бацькі (1983); пейзажы «Восень» (1966), «Куточак старога Віцебска» (1972), трыпціх «Ранняя вясна» (1976), «Вясна» (1980), «Дрэвы над ракой» (1984), «Стары дом» (1987); нацюрмор- В.Ляховіч. Галіна рабіны. 1994. ты «Кветкі зімой» (1987), «Галінка рабі-ны» (1994) і інш. Творам 1990-х г. улас-цівы эмацыянальная выразнасць коле-ру, гарманічная лінейна-жывапісная ар-ганізацыя кампазіцыі, дэкар. ўпарад-каванасць фармальных элементаў: «Раз-бураны свет» (1991), «Мігценне думак» (1994), «Ачышчэнне агнём» (1996) і інш. МЛ.Цыбульскі. ЛЯХОВІЧ Леў Сцяпанавіч (15.12.1919, г. Перм, Расія — 19.1.1990), бел. вучо-ны ў галіне металазнаўства. Д-р тэхн. н. (1970), праф. (1971). Скончыў Маскоў-скі авіяц. тэхнал. ін-т (1948). 3 1959 у БПІ (у 1962—75 прарэктар). Навук. працы па тэхналогіі тэрмічнай апрацоў-кі пракату, азатаванні і барыраванні сталі, сіліцыраванні металаў і сплаваў, хіміка-тэрмічнай апрацоўцы металаў. Тв:. Повышенне стойкостн штампового ннструмента методамн хммнко-терммческой обработкя. Мн., 1971 (разам з Л.Р.Варашні-ным, Дз.П.Карпенкам). ЛЯХОВІЧ Фелікс Юзафавіч (22.1.1804, г. Высокае Камянецкага р-на Брэсцкай вобл. — 3.12.1878), удзельнік рэв. руху 1-й пал. 19 ст. Вучыўся ў Беластоцкай (1818—20), скончыў Свіслацкую гімна-зію (1824). Заснаваў і кіраваў тайнымі вучнёўскімі т-вамі «Заране» філарэцкага кірунку — спачатку ў Беластоку (1820, першапач. назва «Згодныя сябры»), по- тым у Свіслачы (1822). У 1826 арышта-ваны, пасля 6-месячнага зняволення ў Бабруйскай крэпасці высланы ў 42-і егерскі полк Каўказскага асобнага кор-пуса. Удзельнічаў у руска-турэцкай вай-не 1828—29 і Каўказскай вайне 1817— 64. 3 1842 у адстаўцы, выконваў абавяз-кі акцызнага наглядальніка Оўруцкага пав. В.В.Швед. ЛЯЦКІ Яўген Аляксандравіч (15.3.1868, Мінск — 7.7.1942), даследчык бел. фальклору і этнаграфіі, гісторык рус. л-ры. Скончыў Маскоўскі ун-т (1893). Удзельнічаў у фалькл. экспедыцыях на Пн Расіі, у Паволжа, Літву, на Беларусь (Палессе) і інш. Пасля Кастр. рэвалю-цыі жыў у Празе, выкладаў у Карлавым ун-це. Збіраў і даследаваў бел. фальк-лор, нар. міфалогію: арт. «Уяўленні бе-ларуса пра нячыстую сілу» (1890), «Хва-роба і смерць ва ўяўленнях беларусаў» (1892) і інш. ў час. «Этнографнческое обозренне». Аўтар даследаванняў пра стараж. пісьменнасць і «Слова аб палку Ігаравым», пра А.Пушкіна, Л.Талстога, Ф.Дастаеўскага, І.Ганчарова, А.Чэхава, М.Горкага і інш., рэцэнзій на працы М.Доўнар-Запольскага, М.Нікіфароў-скага і інш. У 1927—28 у чэш. час. «Slavia» апублікаваў цыкл арт. «Нататкі па беларусазнаўству», у італьян. час. «Rivista de letterature slave» («Часопіс славянскай літаратуры», 1927) — арт. пра творчасць Я.Коласа. Тв.: Несколько замечаннй к вопросу о по-словнцах н поговорках. [Ч.] I—5. СПб., 1897; Матерналы для нзучення творчества н быта белорусов: Пословнцы, поговоркн, загадкн. М„ 1898; Матерналы по белорусской словес-ностн н языку // Нзв. Отд-няя рус. языка н словесностн нмп. Академнн наук. 1904. Т. 9, кн. 4. І.К.Цішчанка. ЛЯЧЭБНАЕ ХАРЧАВАННЕ д ы е тa-т э р а п і я, выкарыстанне спец. рацыё-наў харчавання з лячэбна-прафілактыч-нымі мэтамі. Асн. прызначэнне — зба-лансаванасць рацыёну: забеспячэнне арганізма чалавека ў неабходных суад-носінах бялкамі, тлушчамі, вугляводамі, незаменнымі амінакіслотамі, вітаміна-мі, мікраэлементамі і інш. Улічваецца таксама кулінарная апрацоўка, кала-рыйнасць, кансістэнцыя стравы, рэжым харчавання і інш. Існуе 15 асн. дыет (сталоў) і іх варыянты, таксама сутач- 438 ЛЯЧЭБНА ныя рэжымы (разгрузачныя дні), спец. дыеты (нулявая, малочная, гароднінная, каліевая і інш.). Навук. асновы Л.х. распрацоўвае дыеталогія. М.В.Шчавелева. ЛЯЧЭБНА-ПРАЦбЎНЫЯ ЎСТА-НОВЫ. прафілакторыі, устано-вы закрытага тыпу, якія ў Рэспубліцы Беларусь ажыццяўляюць прымусовае ўздзеянне ў адносінах да хранічных ал-каголікаў і наркаманаў, што ў сувязі са злоўжываннем алкаголем і ўжываннем наркатычных сродкаў сістэматычна па-рушаюць грамадскі парадак і правы інш. асоб. Паводле рашэння раённага (гар.) суда такія парушальнікі могуць быць ізаляваны на тэрмін 1—1,5 года ў Л.-п., для іх мед.-сац. рэадаптацыі з абавязковым прыцягненнем да працы. Рашэнне аб прызнанні асобы храніч-ным алкаголікам або наркаманам пры-маецца камісійна ўрачамі-спецыялістамі ўстаноў органаў аховы здароўя. Л.-п.ў. знаходзяцца ў падпарадкаванні МУС Рэспублікі Беларусь. Пытанні, звязаныя з Л.-п.ў. рэгулююцца заканадаўствам.