КНІГІ ОНЛАЙН
Беларуская энцыклапедыя Т. 1
Беларуская энцыклапедыя Т. 12
Беларуская энцыклапедыя Т. 13
Беларуская энцыклапедыя Т. 15
Беларуская энцыклапедыя Т. 16
работнікаў асветы. У 1921 працаваў гурток «Асвета», які меў муз.-вакальную, драм. і літ. секцыі. У 1924 сіламі аматараў з удзелам прафес. артыстаў у М. пастаўлена адна з першых бел опер «Вызваленне працы» М.Чуркіна. 3 1937 цэнтрам муз. жыцця гора-да стала Магілёўскае музычнае вучылішча імя Рымскага-Корсакава, створанае на базе дзі-цячай муз. школы. 3 1974 канцэртную дзей-насць ажыццяўляла пераважна абл. гастроль-на-канцэртнае аддз. Беддзяржфілармоніі. У 1984 прыабл. Навукова-метадычным цэнтры нар. творчасці і культ.-асв. работы створаны клуб самадз. кампазітараў. Новы этап у муз. жыцці горада пачаўся са стварэннем Магілёў-скай абласной філармоніі (1990). У М. працу-юць (1999): філіял Бел. акадэміі музыкі (з 1990), муз. і культ.-асв. вучылішчы, 4 муз. школы, 2 школы мастацтваў, Магілёўскі абл. навукова-метадычны цэнтр нар. творчасці і культ.-асв. работы. Развіта муз. самадзей-насць; 28 муз., харэаграфічных і фалькл.-эт-нагр. калектываў маюць званне народных і ўзорных. У М. праводзяцца міжнар. фесты-валі духоўнай музыкі «Магутны Божа», эс-традны «Залаты шлягер» (з 1995) і інш.. Літ:. Могнлев: (Мст.-экон. очерк). Мн., 1971; Чарняўская Т.І. Архітэктура Ма-гілёва. Мн., 1973; Могнлев н окрестностн: Справочннк-ггутеводктель. Мн., 1982; Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі: Магі-лёўская вобл. Мн., 1986; Мелешко В.Я. Могнлев в XVI — середнне XVII в. Мн., 1988; Могнлев: Энцнкл. справ. Мн., 1990; Агееў А.Р., Марзалюк І.А., П уш -к і н І.А. Магілёўская даўніна ў пытаннях і адказах. 2 выд. Магілёў, 1999; Марзалюк І.А. Магілёў ў XII—XVIII стст. Мн., 1998; Памяць: Гіст.-дак. хроніка Магілёва. Мн., 1998. І.А.Марзалюк, А.В.Марзалюк (гісторыя), І.М.Шаруха (гаспадарка), М.І.Ліс, В.Л.Цыбоўскі (асвета і культура), Т.І.Чарняўская, І.І.Фралоў (архітэктура), Л.В.Календа (друк, радыё, тэлебачанне), М.Р.Міхайлаў (літаратурнае жыццё), А.Л.Капі-лаў, В.П.Пракапцова (музычнае жыццё). МАПЛЁЎСКАГА АКРУГбВАГА СУДА БУДЫНАК, помнік архітэктуры класі-цызму ў Магілёве. Узведзены ў 1770-я г. на Губернатарскай пл. (сучасная Савец-кая пл.) як будынак ніжняга земскага суда, урачэбнай управы і архіва. Мура-ваны прамавугольны ў плане аб’ём быў падзелены капітальнымі сценамі на 3 часткі (для кожнай установы). Збоку дваровага фасада кожная з устаноў мела асобны дворык, абнесены мураванай сцяной (не захавалася). У 1883 надбуда-ваны 3-і паверх, дэкарыраваны гал. фа- Магілёўскага акруговага суда будынак. МАГІЛЁЎСКАГА 451 сад, зменена ўнутр. планіроўка, буды-нак прыстасаваны пад акр. суд. У цэн-тры гал. фасада — уваходны партал. Прамавугольныя аконныя праёмы ў простых ліштвах, на 1-м і 3-м паверхах аздоблены замковым каменем, на 2-м завершаны праз адзін сандрыкамі або трохвугольнымі франтонамі. Разбураны ў Вял. Айч. вайну. У 1950-я г. адноўле-ны і пераабсталяваны пад Магілёўскі абл. краязнаўчы музей. Т.І.Чарняўская. МАПЛЁЎСКАГА БАНКА БУДЬІНАК, помнік грамадз. архітэктуры пач. 20 ст. ў Магілёве. Пабудаваны ў 1904—06 у эклектычным стылі (арх. П.Камбураў) як аддзяленне Маскоўскага міжнар. банка. Мураваны сіметрычны 2-павяр-ховы прамавугольны ў плане будынак. Гал. фасад вылучаны рызалітам з высо-кімі арачнымі аконнымі праёмамі на 2-м паверсе і пілястрамі карынфскага ордэра паміж імі. Тэрыторыя банка бы- лася кватэрная камісія, выліч. экспеды-цыя, паліцыя, скарб, грамадз. апека, пав. суд, на 2-м — дзярж. палата, губ. ўправа, 1-ы і 2-і дэпартаменты. Разбу-раны ў 1944. Т.І.Чарняўская. МАГІЛЁЎСКАГА ДВАРАНСКАГА СХбДУ БУДЬІНАК, помнік грамадз. архітэктуры 2-й пал. 19 ст. ў Магілёве. Пабудаваны з элементамі стылю ма-дэрн. Напачатку існавалі 2 мураваныя будынкі: 3-павярховы і 2-павярховы, якія пазней аб’яднаны ў адзін Г-падоб-ны корпус, да 2-павярховага будынка дабудаваны 3-і паверх. Гал. фасад вылу-чаны 2 рызалітамі, дзе размешчаны ўва-ходы. 1-ы паверх дэкарыраваны глыбо-кім рустам, члянёны прамавугольнымі аконнымі праёмамі. 2-і і 3-і паверхі ўпрыгожаны пілястрамі, паўкалонкамі, дэкар. ўстаўкамі з ляпным арнаментам. Аконныя праёмы 2 верхніх паверхаў лучковыя, у рызалітах балконы з мета-лічнай агароджай. В.Р.Кукуня. трах, эмблемы ў выглядзе жазла, іанічныя фрызы, нішы і інш., выкарыс-таны элементы стылю ампір. Пачатко-вая планіроўка зменена. Ю.А.Якімовіч. МАГІЛЁЎСКАГА НАСТАЎНІЦКАГА ІНСТЬГГЎТА БУДЬІНАК, помнік архі-гэктуры эклектыкі ў Магілёве. Узведзе-ны ў 1853. Спалучае рысы стыляў поз-няга класіцызму, псеўдарус. і мадэрн. Мураваны 3-павярховы Т-падобны ў плане будынак. Гал. фасад расчлянёны 3 неглыбокімі рызалітамі з параднымі ўваходамі, балконамі 2-га і 3-га павер-хаў з ажурнымі металічнымі агароджамі і невысокімі атыкамі з паўцыркульнымі франтонамі ў цэнтры. Фасад карнізны-мі паясамі падзелены на 3 ярусы. 1-ы ярус масіўны, вырашаны як цокаль, сцены аздоблены руставанымі пілястра-мі. Рытм 2-га яруса ствараюць разме- Магілёўскага банка будынак ла абкружана мураванай сцяной (заха-валася часткова). У комплекс уваходзілі таксама 2 жылыя будынкі і гасп. пабу-довы (не захаваліся). МАПЛЁЎСКАГА ГУБЁРНСКАГА ПРАЎЛЁННЯ БУДЫНАК Існаваў у Магілёве ў 18 — 1-й пал. 20 ст. Пабуда-ваны ў 1778 у стылі класіцызму. Мура-ваны 2-павярховы пра.мавугольны ў плане будынак з прыбудовамі з боку дваровага фасада быў злучаны з асн. аб’ёмам мураванай сцяной. На гал. фа-садзе вылучаліся 3 неглыбокія рызалі-ты: цэнтральны, завершаны прамаву-гольным атыкам, і бакавыя з трохву-гольнымі франтонамі. Будынак завяр-шаўся простым карнізам з сухарыкамі на рызалітах. На 1-м паверсе знаходзі- МАГІЛЁЎСКАГА ЖАНбЧАГА ЕПАР-ХІЯЛЬНАГА ВУЧЬІЛІШЧА БУДЬІ-НАК, помнік архітэктуры эклектыкі ў Магілёве. Узведзены ў 1889—92 (арх. П.Камбураў, М.Маркаў). Мураваны 3-павярховы П-падобны ў плане буды-нак на высокім цокалі. Да яго цэнтр. часткі далучаны больш кароткія бака-выя карпусы, якія ўтвараюць унугр. дворык. У цэнтры па восі гал. ўвахода размяшчалася царква (не захавалася), злучаная з будынкам крытым перахо-дам. Цэнтр гал. фасада вылучаны не-глыбокім рызалітам, завершаным аты-кам з трохвугольным шчытом, 1-ы паверх аддзелены гарыз. цягамі, аздоб-лены рустам, сцены завершаны карніз-ным поясам з сухарыкамі. Аконныя праёмы 1-га і 2-га паверхаў прамаву-гольныя з плоскімі ліштвамі і замковы-мі камянямі, 3-га паверха — арачныя, упрыгожаныя сандрыкамі. Т.І.Чарняўская. МАГІЛЁЎСКАГА КРЭДЫТНАГА ТА-ВАРЫСТВА БУДЫНАК, помнік архі-тэктуры пач. 20 ст. ў Магілёве. Пабуда-ваны ў стылі мадэрн. Мураваны Г-па-добны ў плане 2-павярховы будынак са зрэзаным вуглом, дзе размешчаны гал. ўваход. Фасады рытмічна расчлянёны неглыбокімі рызалітамі, завершанымі атыкамі з сандрыкамі, люнетамі, арач-нымі аконнымі праёмамі, пілястрамі і лапаткамі. У дэкар. аздабленні вылуча-юцца паўкруглы балкон над гал. увахо-дам, аформлены балюстрадай, з кансо-лямі ў выглядзе паўфігур атлантаў, раз-ныя дзверы ўваходаў, гермы на піляс- Магілёўскага крэдытнага таварыства будынак Магілёўскага губер-вскага праўленвя бу-дынак. Чарцёж га-лоўнага фасада. ВНзооооіі йПШШ.1ПЖМ □ □□□□ Магілёўскага настауніцкага інстытута буды-нак 452 МАГІЛЁЎСКАГА шчаныя папарна арачныя аконныя пра-ёмы, падзеленыя пілястрамі, з геам. скульпт. арнаментам архівольтаў паў-цыркульных арак, міжаконных піляс-траў і інш. 3-і ярус з прамавугольнымі аконнымі праёмамі кантрастна вылуча-ецца больш дробным маштабам арх. дэ-талей. У Вял. Айч. вайну будынак па-шкоджаны, у 1953 адноўлены. Напачат-ку ў будынку размяшчалася жаночая гімназія, з 1913 — настаўніцкі ін-т, з 1919 — Ін-т нар. адукацыі, з 1930 — пед. ін-т, цяпер Магілёўскі пед. ун-т імя А.Куляшова. Ю.А.Якімовіч. МАГІЛЁЎСКАГА ПАЗЯМЁЛЬНА-СЯ-ЛЯНСКАГА БАНКА БУДЫНАК, пом-нік архітэктуры пач. 20 ст. ў Магілёве. Узведзены ў 1903—14 ст. паводле пра-екта арх. А.В.Друкера (захаваліся эскіз-ныя варыянты пабудовы). Mae рысы стыляў мадэрн, псеўдарус. і позняга класіцызму. 2-павярховы (з невысокім цокальным паверхам) Т-падобны асі-метрычнай кампазіцыі ў плане буды-нак. Гал. фасад расчлянёны 2 рызаліта-мі. Адзін з іх мае шатровае завяршэнне, аздоблены шчытом у выглядзе какошні-ка з ляпной разеткай у цэнтры, 2-і вы-рашаны ў выглядзе 2-яруснай вежы (васьмярык на чацверыку), завершанай нізкім шатровым дахам. У дэкар. афар-мленні выкарыстаны рустыка цокаля, прафіляваныя архівольты какошнікаў, несапраўдныя машыкулі, дэкар. ўстаўкі ў выглядзе разетак у прамавугольных рамках, паўкалонкі з ляпнымі кампазіт-нымі капітэлямі, паяскі, расл. арнамент у аздабленні акон-трыфорыумаў, раз-ныя драўляныя дзверы і інш. У будын-ку знаходзіцца Магілёўскі абласны мас-тацкі музей імя П.В.Масленікава і гале-рэя П.В.Масленікава. Ю.А.Якімовіч. МАГІЛЁЎСКАЕ ВЫТВОРЧАЕ АБ’ЯД-НАННЕ «ХІМВАЛАКНб» імя У I. Л е н і н а. Створана ў 1975 у Магілёве. У складзе аб’яднання: Магілёўскі камбі-нат сінтэтычнага валакна, Магілёўскі завод штучнага валакна, з-ды: арган. сінтэзу, поліэфірных нітак, рамонтна-мех., па перапрацоўцы прамысл. сцёка-вых вод і апрацоўцы асадку; вытв-сць сінт. комплексных нітак. Асн. прадук-цыя (1999): дыметылтэрафталат, полі-этылентэрафталат, поліэфірныя валок-ны і ніткі, віскозная тэкст. нітка, віс-козная абалонка для сасісак, поліпрапі-ленавая плёнка, тавары нар. ўжытку. магілёўскае МУЗЫЧНАЕ ВУ-ЧЫЛІШЧА і м я М.А. Р ы м с к a -га-Корсакава. Засн. ў 1937 на ease Магілёўскай муз. школы імя Рымска-га-Корсакава (з 1919). У 1999/2000 на-вуч. г. спецыяльнасці: фп., струнныя, духавыя, нар. інструменты, дырыжыра-ванне (акад. і нар. хор), музыказнаў-ства. Рыхтуе выкладчыкаў дзіцячых муз. школ, артыстаў аркестра і хору, кіраўні-коў самадз. хароў і аркестраў, выклад-чыкаў музыкі і спеваў агульнаадук. школ. Сярод творчых калектываў: ар-кестры рус. нар. інструментаў, сімфа-нічны, духавы, цымбальны; хор, ан-самбль скрыпачоў, квартэт трамбаніс-таў. У розны час у вучылішчы выклада-лі: А.Боркус, Т.Ворашань, С.Грачак, С.Гурэвіч, Я.Далгін, Л.Каганаў, С.Куля-шоў, ЛЛазарэнка, І.Лушчыкаў, Е.Мін-ковіч, З.Міхалевіч, Н.Мендзялеўская, А.Мысаў, І.Паўлаў, В.Тупіцын, С.Файн-штэйн, А.Яўстратаў і інш. Вучылішчам кіравалі: Л.Зісман (1937—56), М.Салда-таў (1956—73)., Л.іваноў (1973—98), А.Кірэйчанка (з 1998). Сярод выпускні-коў: М.Браценнікаў, У.Будкевіч, П.Вандзі-лоўскі, ГІ.Дружына, У.Ермалаеў, Ю.Злат-коўскі, В.Купрыяненка, Л.Ліхачэўская, СЛясун, й.Мазур, М.Марэцкі, М.Нікі-цін, Ф.Пыталеў, В.Раінчык. А.Сасноў-скі, У.Скараходаў, Т.Шчэрба, Т.Якімен-ка і інш.