КНІГІ ОНЛАЙН
Беларуская энцыклапедыя Т. 1
Беларуская энцыклапедыя Т. 12
Беларуская энцыклапедыя Т. 13
Беларуская энцыклапедыя Т. 15
Беларуская энцыклапедыя Т. 16
«МАГІЛЁЎСКАЯ ДАЎНІНА», 1) «М о -гнлевская старнна», зборнік матэрыялаў з «Могйлевскйх губернскйх ведомостей» за 1898—1903. Выйшлі 3 выпускі (1900—03) пад рэд. Е.Р.Лмм-нава. Уключае артыкулы і нататкі па гісторыі, археалогіі, этнаграфіі Магілёў-скай губ., гіст. дакументы. У 1-м выпус-ку змешчаны Баркулабаўскі летапіс, грамата караля Стафана Баторыя ад 1.3.1581, карта магілёўскага намесніцтва 1768, успаміны пра падзеі 1812 на Магі-лёўшчыне; у 2-м вып. —апісанне Кры-чаўскага графства А.Меерам у 1786, фрагменты запісак 1816 і 1822 англ. па-дарожніка Р.Пінкертона пра бел. губер-ні, бібліяграфічны паказчык асн. прац Раманава; у 3-м вып. — дакументы 16—20 ст. Ў 2-м і 3-м вып. змешчаны звесткі пра «апошняга летапісйа» Бела-русі ігумена Арэста. Публікацыі гіст. крыніц вызначае высокі навук. ўзро-вень, які не быў характэрны для тага-часных перыяд. выданняў. 2) Зборнік гіст. і краязнаўчых матэрыялаў, які з 1993 штогод выдаецца ў Магілёве як ад-наўленне «М.д.» 1898—1903. Матэрыя-лы ахопліваюць гіст. перыяд развіцця Магілёўшчыны ад старажытнасці да су-часнасці. Mae рубрыкі: «Даследаванні. 458 МАГІЛЁЎСКАЯ Меркаванні», «Асоба ў гісторыі», «Ма-лавядомае», «Школьнае краязнаўства» і ІНШ. М.Ф.Шумейка, І.А.Пушкін. МАГІЛЁЎСКАЯ ДРУКАРНЯ, Магі-лёўская кансісторская дру-карня, Магілёўская п р ы -дворная друкарня. Існавала ў 1774—1844 у Магілёве. Засн. біскупам СЛ.Богушам-Сестранцэвічам пры рым-ска-каталіцкай кансісторыі. Напачатку размяшчалася ў Магілёўскім касцёле кармелітаў, потым у прыгарадным па-лацы Богуша-Сестранцэвіча ў Пячэр-ску. У 1776 Мл. атрымала дазвол на выданне кніг на рус. мове, што паклала пачатак кнігадрукаванню грамадзянскім шрыфтам на Беларусі. Паводле ўказа Кацярыны II 1780 друкарня была аба-вязана публікаваць афіц. матэрыялы, т.ч. яна выконвала функцыі губ. дру-карні да адкрыцця ў 1833 Магілёўскай губернскай друкарні. Вядома больш за 60 назваў выданняў М.д., у т.л. 43 на польск., 12 на лац., 8 на рус., па 1 на ням. і франц. мовах. Сярод іх: «Карот-кая французская граматыка» (1784, 1796); даведачная л-ра — «Каляндар беларускіх намесніцтваў на 1783» (1782), «Беларускія календары» (1784— 95), «Дырэкторыумы» (царк. календары, якія змяшчалі спісы парафій і духавен-ства Магілёўскай рымска-каталіцкай епархіі за 1807—44); афіц. выданні — «Трактат Вечнага міру і сяброўства» (1792), «Установы для кіравання губер- 31° МАГІЛЁЎСКАЯ Ула0 ГУБЕРНЯ Камень ў пачатку XX ст Халолвнічы Калышкі Астроўна ч. асасна Абчуга Друйх шчына —Ц—Сухары 54° 7т^.» М ласяав чы Родня КЛІНЦЫ Парычы —=>—= Чыгунні Шашэйныя дарогі ШЛЯХІ ЗНОСІН тары Талачын/' Стараселле ольцы Коханава атарскхіслайч '■■ юаа^ь ВІЦЕБСК ГОРКІ копысь Любінічы аршына ДрыбінШамава зрадзішчо Стар.Сяла Кругла® Карма\ Гарадзееўка Нашчына КРАСНЫ Дасугава уброуна | Баева Раманава ЧЭРЫКАУ оВепрын^ Мікулічы 0) УДНЯ Чашнікі Лукомль ОЦяцерынШкЛ0^ °Шапялевічы ______X ^Галоўчын ^ЬМ0НЫЗ\ Бялынічы Княжыцы Цяхцін МА \°Г іка Забалацце Замачуллі Барналабава Азяраны Нашалёва Ш^рсцін ЧАВУСЫ аравічьі Доўгі Мох Следзюні фСмаліца Бе’“"° Пагосі if БЫХАІ / ЧачэеНы * * ‘ п /х Лудчыцы о V \ О * і /ЧыгірынкаНовы Быхаў Усаніна ° М таўбунГ о ■^ \ Ялоўка ОРэчкі рычауI о равічы аЗагоре Мерну лаеічы Стасеука Уваравічы • , •6,1" ,.н:ч'- Азарычы сянно Цэнтры губерняў Гарады паводле адміністра-цыйнага значэння паводле тыпу паселішча НАСЕЛЕНЫЯ ПУННТЫ ,Вял.Восаў Палуж ° о Саматэвічы о 7 \ іыО-^^^^0 Ьялынкавічыд/Н'ўнае4 £ ^Бароньніо ^^Налюды ^ Свержань л ,о іру Гарадзец о Жлобін няй» (1774, 1777, 1795); навук. пра-цы — «Аб Заходняй Русі» (1793) і «Аб паходжанні сарматаў і славян» (1810) Богуша-Сестранцэвіча, трактат «Тры кнігі аб паэтычным мастацтве» (1786) Ф.Пракаповіча; маст. творы — траге-дыя «Гіцыя ў Таўрыдзе» (1783) Богуша-Сестранцэвіча, яго вершы і прамовы, «Вандроўны турак» (1789, польскі пе-раклад «Гісторыі Сіндбада-Марахода»). Літ.: Мальдзіс А.І. Кнігадрукаванне Беларусі ў XVIII ст. // Кннга, бнблнотечное дело н бнблнографня в Белорусснн. Мн., 1974. І.А.Пушкін. МАГІЛЁЎСКАЯ КАФЛЯ, архітэктурна-дэкаратыўная кераміка 15 — пач. 20 ст., якую выраблялі цаніннікі з г. Магі-лёў. Кафля канца 15 — 16 ст. гаршко-вая, з круглым вусцем, некаторыя вы-рабы пакрыты знутры зялёнай палівай. Кафля канца 16 — 20 ст. каробчатая (тэракотавая, зялёная паліваная, паліх-ромная). У аздабленні паліхромнай кафлі 17 ст. выкарыстоўвалі белую, зя-лёную, блакітную, карычневую, жоўтую паліву. У канцы 16 — 1-й пал. 17 ст. выраблялі кафлю з двухпрыступкавай рамкай на вонкавай пласціне. Паводле тыпаў і прызначэння М.к. падзяляецца на сценавую, карнізную (простую, складаную і інш.), паясную, вуглавую, кафлі-перамычкі, гарадкі (каронкі). У аздабленні пашыраны расл. (выява бу-кета кветак у вазе, дубовыя і лаўровыя лісты, бутон хмелю і інш.) і геам. (зігза-гі, сетка, «рыбіна луска» і інш.) арна-менты, сюжэтныя, зааморфныя, гераль-дычныя, міфалагічныя выявы (ільвы, арлы, грыфоны, анёлы, коннікі, гербы і інш.). У трактоўцы расл. арнаменту, які часта спалучаўся з геам., адметны ўплыў маньерызму (вырабы канца 16 — 1-й пал. 17 ст.), барока (сярэдзіна — 2-я пал. 17 ст.). Некаторыя кафлі датава-ныя. Кафлю канца 17 — пач. 18 ст. © © Цэнтры паветаў Дрыбін Мястэчкі О Іншыя населеныя пуннты Зубава Вёскі Прапойск Бахань О СУРАЖ О 1 закружма НАВАЗЫБКАЎ >Ветка • а>.....лі Стар. Дзятлавічы Холмеч ^Р^ ЗЛЫНКАІ Нарнао Л асовічы ОДнтонаўка ^ \ /) Паштовыя дарогі МЕЖЫ Дабранка 31° гародня Стар. Юркавічы^ уберняў паветаў Сучасныя граніцы дзяржаў Магілёўская кафля. Паліваная кафля з вы-явай картуша. 18 ст. МАГІЛЁЎСКАЯ ПРАВАСЛАЎНАЯ МАГІЛЁЎСКАЯ 459 часта аздаблялі т.зв. дывановым арна-ментам, рэльефнымі выявамі. Кафля канца 18—19 ст. мае гладкую вонкавую пласціну, пакрытую пераважна зялёнай палівай. У канцы 19 — пач. 20 ст. па-верхню вонкавай пласціны аздаблялі складаным рэльефным малюнкам. Літ.: Володько Р.Ф. Белорусскме мз-разцы. Мн., 1978; Т р у с а ў А.А., Ч а р -няўскі І.М., Кукуня В.Р. Архітэктур-на-археалагічныя даследаванні гістарычнага цэнтра Магілёва // Becui AH БССР. Cep. гра-мад. навук. 1983. № 5. А.А.Трусаў, І.М.Чарняўскі. МАГІЛЁЎСКАЯ КЕРАМІКА, трады-цыйныя ганчарныя вырабы рамеснікаў з г. Магілёў канца 15 — пач. 20 ст. Вы-раблялі посуд, йацкі і інш. прадметы хатняга ўжытку. У канцы 15 — 16 ст. гаршкі з прамой шыйкай і косым ці Да арт. Магілёўская кераміка. Талерка. 2-я пал. 17 ст. закругленым краем венчыка, макотры аздаблялі хвалістым арнаментам, накол-камі, насечкамі. Традыцыі арнамента-цыі непаліваных гаршкоў захоўваліся да 17—18 ст. 3 16 ст. пашырылася вьггв-сць паліванай і чорназадымленай керамікі. У 17—18 ст. выраблялі гаршкі, кубкі, куфлі, міскі, паўміскі, збаны, макотры, глякі, талеркі. Паліваны посуд (міскі і талеркі) упрыгожвалі арнаментам у выг-лядзе кругоў і кветак, збаны з вял. руч-кай — адбіткам пальцаў на яе краях і арнаментам у выглядзе наляпных кве-так на плечуках, куфлі — выявамі rap. герба і пакрывалі зялёнай палівай. У 2-й пал. 17 — 18 ст. выраблялі посуд (талеркі, збаны), аздоблены ангобнаю размалёўкаю (геам. і расл. арнамент). Выраблялі таксама кафлю (гл. Магілёў-ская кафля), дзіцячы посуд (кубачкі, та-лерачкі), падсвечнікі, рукамыйнікі, цэг-лу-пальчатку, непаліваную (плоскую і паўцыркульную) і паліваную зялёную дахоўку, магчыма, чорназадымленыя і паліваныя люлькі. А.А.Трусаў, НЛ.Здановіч. МАГІЛЁЎСКАЯ ПАНЧбіПНАЯ ФА-БРЫКА. Дзейнічала ў 1915 у Магілёве. Была эвакуіравана з Варшавы. Прайа-валі 232 рабочыя, выпускалі шкарпэткі для ваеннага ведамства. ЕПАРХІЯ, тэр.-адм. адзінка правасл. царквы з цэнтрам у Магілёве. Утворана ў 1632 па ініцыятыве мітрапаліта Пятра Магілы як адзіная тады правасл. епархія на Беларусі (усе астатнія былі пераве-дзены ў унію). У 1633 зацверджана прывілеем караля Рэчы Паспалітай Уладзіслава IV. 3 1675 наз. таксама Бе-ларускай, пазней назвы мяняліся. Пад-парадкоўвалася Кіеўскай мітрапоМ. Пасля пераходу апошняй пад юрысдык-цыю Маскоўскай патрыярхіі (1685) ма-гілёўскіх епіскапаў прызначала Масква, але па-ранейшаму зацвярджала кара-леўская ўлада. Пасля ўваходжання Ма-гілёва ў склад Рас. імперыі (1772) залі-чана ў 1774 да 2-га класа. 3 1833 ахоп-лівала толькі тэр. Магілёўскай губ. У 1920—30-я г. епархіяй кіравалі абнаў-ленцы, якія ў 1924 стварылі Беларускую аўтаномную праваслаўную царкву. У ся-рэдзіне 1930-х г. яе прыходы перайшлі пад юрысдыкныю кананічнай Мінскай епархіі. У канцы 1930-х г. М.п.е. з-за антырэліг. палітыкі ўлад фактычна спы-ніла дзейнасць. У сак. 1942 адноўлена ў складзе Беларускай аўтакефальнай пра-васлаўнай царквы. Пасля Вял. Айч. вай-ны епіскапы не прызначаліся. У 1989 дзейнасць епархіі адноўлена ў складзе Беларускай праваслаўнай царквы Мас-коўскай патрыярхіі. Ахоплівае тэр. Ма-гілёўскай вобл. У 1997 — 52 царквы. І.А.Пушкін. МАГІЛЁЎСКАЯ ПРАВІНЦЫЯ, адм-тэр. адзінка ў Магілёўскай губ. Рас. ім-перыі ў 1772—76. Цэнтр — г. Магілёў. Пл. каля 700 тыс. дзес. Паводле ўказа ад 22.7.1773 падзялялася на 3 паветы: Быхаўскі (Старабыхаўскі), Магілёўскі, Шклоўскі (створаны на аснове Астраў-лянскай, Любавійкай, Макрэдскай, Мі-кулінскай, Обальскай, Руднянскай, Сенненскай парафій). Уключала 19 мястэчак, 61 сяло, 627 вёсак; каля 164 тыс. чал. падатковага насельніцтва. На тэр. правінцыі знаходзілася Магілёўская эканомія. Буйнейшыя прыватныя ўла-данні — Быхаўскае графства (належала кн. А.Сапегу), Шклоўскае графства (на-лежала кн. А.Чартарыйскаму). Я.К.Анішчанка. «МАГІЛЁЎСКАЯ ПРАЎДА», абласная грамадска-паліт. газета. Выдаецца з 10(23).1.1918 у Магілёве. Выходзіць 2 разы на тыдзень на бел. і рус. мовах. У 1918 (№ 1—10) наз. «Язвестня Могн-левского Совета рабочнх н солдатскмх депутатов», з № 11 «йзвестня Могнлев-ского губернского нсполннтельного ко-мнтета Советов крестьянскнх н рабочнх депутатов», у ліст.— снеж. — «йзвес-тмя Могялевского губернского револю-цнонного комятета». У сак.— кастр. 1918 у час акупацыі Магілёва ням. вой-скамі не выходзіла. Са студз. 1919 наз. «Соха н молот», з 10.10.1924 — «Магі-лёўскі селянін», з ліст. 1929 да 1941 — «Камунар Магілёўшчыны». У Вял. Айч. вайну выходзіла ў падполлі пад назвай «За Радзіму» як орган Магілёўскага падп. абкома КП(б)Б (№ 1 выйшаў 24.3.1943). 3 12.8.1956 наз. «Магілёўская праўда». Асвятляе пытанні грамадска-паліт., эканам. і культ. жыцця вобласці, рэспублікі. Змяшчае матэрыялы па пы-таннях культуры, л-ры і мастацтва. 3 1984 мае штотыднёвы дадатак «Днеп-ровская неделя». А./.Тарпачоў.