КНІГІ ОНЛАЙН
Беларуская энцыклапедыя Т. 1
Беларуская энцыклапедыя Т. 12
Беларуская энцыклапедыя Т. 13
Беларуская энцыклапедыя Т. 15
Беларуская энцыклапедыя Т. 16
Тэрмаметркчным параметрам звычайна слухыць магяігная ўспрыімлівасць % пара-магн. солей жалоза, кобальту, нікелю, рэдка-зямельных злемешаў. ядз. парамагнетыкэ (пры больш яізкіх т-рах Т < 0,1 К) і інш., у якіх х найпрасцейшым чыяам заіежыць ад т-ры: %=С/Т (,т. Кюры закон). Па замеранаму ў слабым знейшім магн. полі % і вадомай для дадаенага нарамагнетыка пастаяннай Кюры С вызначаюць т.зв. магн. т.ру ^ у ^вобласці т-р, дзе вшонваеццз закон Кюры, 2 супадае з тэрмадынамччай r-рай Т. Пры паніжэнні т-ры значэнні Т і Т могуць яе супадаць, тг-ды магн. т-ру пераводзяцв у тэрмадынаміч-ную па спец. табліцах і крывых. У.Л.Драгун. МАГНІТНАЯ ЎСІІРЫІМЛІВАСЦЬ, безразмерная фіз. велічыня, якая харак-тарызуе здолягасць рэчыва намагніч-зашіа пад уздзеяянем знешняга магн. поля. Абазначаедца х- У статычным магн. полі для аднароднага і ізаіропна-га магнетыка вызначаецца формулай: X = дзе 1 — модуль намагчічандсіп і Н — модуль налружанасці магнітнага поля. 3 магнітнай нраніканьнасцю ц (звязана суадносінамі) х=Н"1- У фера магнетыках дасягае некалькіх тысяч, у пара- і дыямагяетыках — у межах 1С"3—J0"5 (у дыямагнетыках — адмоў-ная). Гл. таксама Дыямагнетызм, Пара-магнегпшм, Ферамагнетызм. МАГНІТНЫ БАРАБАН. носьбіт ічфар-мацыі ў выглядзе йыліндра з немагніт-нага сллаву. на бакавую паверхню яко-га нанесена пакрыіде з магн. ўласці- васцямі. Інфармацыя запісваецца па ак-ружнасці М.б. (пры вярчэнні вакол восі) радамі паралельных дарожак. Маг-нітныя галоўкі чытання/запісу разме-шчаны ўздоўж утваральчай цыліндра па адной на кожную дарожку. Выкарыс-тоўваліся ў запамінальных прыстасаван-нях ЭВМ 1-га і 2-га пакаленняў; заме-нены магнітнымі дыскамі і паўправадні-ковай аператыўнай памяццю вял. аб’ё-му. МАГНІТНЫ ВАРЫЁМЕТР, гл. ў арт. Варыёмезпр. МАГНІТНЫ ГІСТЭРЭЗІС, гл ў арт Гістэрэзіс МАГНІТНЫ ДЫПбЛЬ, гл. ў арт Ды-поль. МАГНІТНЫ ДЫСК, носьбіт інфарма-цыі ў выглядзе дыска, на паверхню якога нанесена пакрыпцё з магн. ўлас-цівасцямі. Інфармацыя запісваец-ца/счытваецца (пры вярчэнні М.д. ва-кол ьосі) на канцэнтрычных дарожках з дапамогай блока магнітных галовак чы-тання/запісу. Бьтвае здымны (напр., дыскета) і няздымны (вінчэстэр). Вы-карыстоўваецца ў знешніх запаміналь-ных прыстасаваннях ЭВМ. На вял ЭВМ выкарыстоўваюцца стацыянарныя прылады дьтскавай памяці вял. ёмістас-ці (да некалькіх гігабайт). МАГНІТНЫ ЗАІІІС, спосаб запісу ін-фармацыі, лры якім эл. сіпіалы, што нясуць інфармацыю, пераўтвараюцца ў прасторавыя змены астаткавай намагні-чанасці магн. пакрыцця носьбіта інфар-мацыі. Пры М,з. выкарыстоўваюць маг-нітныя стужкі, магнгггныя оыскі маг-нітныя барабаны. Ужываюць для запісу гуку (у .магні’пафонах, дыктафоках), ві-дарысу і як> гукавога суправаджэння (у еідэамагнітафонах}, запісу тэііевізійных сігналаў, сігналаў вымярэння, кіраван-ня, вылічэння і інні. (у запамінальных прыстасаваннях). Сістэма М.з. звычайна ўключае канал запі-су (узмашіядьчік эл. сігналаў, запісвальная магнітная гаяоўха), носьбіт-даных канал уз-наўлення (узнаўляльная магн. галоўка, узмац-няльніх эл сігналаў), мехачізм перамяшчэп ня носьбііа і галовак. Пры yank's эл. сігналы ўзмацняюцца, лераўгвараюцца запісвальнай Схема яапйгнага залісу: 1 — узмацняль-нік сігналаў, шго залісваюцца; 2, 4, 5 — маг ніткыя галоўкі запісу, сцірання і ўзнаўлення; 3 — крыніца падмагнічвальных сігналаў: 6 — узмаішяльніу. сігналаў, што ўзнаўлязоцца (счытваюцца); 7 — носьбіг запісу (магнітная сіужха). МАГНІТНЫЯ 483 магн. галоўкай у пераменнае магн. поле рас-сеялня, якое ўздзейнічае на магн. пакрьшпё носьбіта, што рухаецца адносна галоўкі, і на-магнічваннем яго асобных учасгкаў стварае дарожку запісу. Пры ўзнаўленні носьбіт руха-ецца адносна ўзнаўляльнай магм. галоўкі, яго астагкавы магн. паток наводзідь у абмотцы галоўкі эрс —сігналы шго ўтрымліваюць за-пісаную інфармацыю. Перавагі М.з. — імі-ненная гатоўнасць да работы, магчымасць шматразовага выкарыстання носьбіта. МАГНІТНЫ ЗУРАД дапаможная фіз. велічыня, якая ўводзіцца пры разліках стацыянарных магн. палёў па аналогіі з эл. зарадам, які стварае эл.-статычнае поле. Напр , пры разліках палёў у фера-магн. целах з нераўнамернай намагні-чанасцю ўводзяць паняцне аб’ёмнай і паверхневай шчыльнасці М.з. Рэальная крыніца стацыянарнага магн. поля — стацыянарны эл ток або пастаянны магніт. Гл. таксама Манаполь магнітны. МАГНПНЫ ЛАНЦЎГ, сукупнасць крыніц магнітнага патоку, ферамагн. цел і асяроддзяў, якія ствараюць і пра-пускаюць (накіроўваюць, замыкаюць) магн. паток. Бываюць палярызаваныя (магн. паток ствараецца пастаяннымі магнітамі) і нейтральныя (эл. токам), замкнёныя (магн. паток цалкам прахо-дзіць у ферамагн. целах) і з зазорам (напр., паветраным). З'яўляюцца час-ткай трансфарматараў, эл. машын, пры-лад, апаратаў і інш. Гл. таксама Магні-таправод. МАГНІТНЫ МАНАІЮЛЬ, гл. Мана-поль магнітны. МАГНІТНЫ мбМАНТ, фізічная велі-чыня, якая характарызуе магн. ўласді-васці часцінак рэчыва і макраскапічных цел. М м. плоскага замкнутага контура з эл. токам — вектар р^=ІЛЯ дзе I — сіла току; S — плошча, абмежаваная контурам; 7? — адзінкавы вектар нар-малі, накіраваны перпендыкулярна да плоскасці контура ў адпаведнасці з пра-віла.м правага вінта. Адзінка М.м. ў СІ —ампер-квадратны метр (Ам2). М.м. атамаў і малекул абумоўлены прасто-равым рухам электронаў (арбітальнь: М.м.), спшавымі М.м. электронаў (гл. Спіні зяр чальным рухам малекул (вярчальны М.м), a таксама М.м. атамных ядраў (гл. Магнетон',. М.м макраскапічнага цела роўны вектарнай суме М.м. мікрачасціц, з якіх гэтае цела складаецца, і вызначае яго намагнічанасць МАГНІТНЫ ІІАТОК, паток маг-нітнай індукцыі, паток вектара магнітнай індукцыі праз якую-н. павер хню. М.п. dф праз малы элемент паверхні dS, у межах яхота вектар магнітнай індукцыі ? можна лічыць пастаянным, вызначаецца формулай: dф - ^ dS = BdScosa, дзе d^-dSrt it — адзінкавы вектар нармалі да эле-мента паверхні dS, a— вугал паміж вектарамі 2? і 7?. М.п. праз адвольную паверхню S вы-значаецца інтэгралам Ф =f? ■ d/. Для зам-w кнёнай паверхні гэты інтэграл роўны нулю, што адлюстроўвае саленаідальны характар чагнітнага поля. Поўны М.п., звязаны з не-каторым эл. контурам (напр., саленоідам), наз. латокасчапленнем. Адзінка М.п. ў СІ — вебер. Магнітныя полюсы (N і S) намагнічанага стальнога стрыжня (лініі са стрэлкамі — маг-нітныя сілавыя лініі; яны замыкаюцца ў на-вакольнай прасгоры стрыжня). МАГНІТНЫ пблюс, часгка паверхні намагнічанага цела, на якой нармаль-ная кампанента вектара намагнічачасці адметная ад нуля. М.п., з якога выхо-дзяць сілавыя лініі, наз. п а ў н о ч -н ы м (А) ці дадатным, у які ўвахо-дзяць гэтыя лініі — паўднёвым (5) ці адмоўным. Назвы М.п. уведзены, зыходзячы з напрамку ўстанаўлення стрэлкі магн. компаса ў магн. полі Зям-лі: паўн. полюс стрэлкі паварочваеіша ў бок геагр. Поўначы (гл. Магнітныя по-люсы Зяічлі) Аднаймекныя М.п. ад-штурхоўваюцца, разнайменныя — пры-цягваюцца. МАГНІТНЫ РЭЗАІіАНС, выбіральнае паглынанне рэчывам эл.-магн. хваль пэўнай частаты, абумоўленае зменай ірыентацыі магнітных момннтаў часціц рэчыва (электрокаў, атамных ядраў). Энергет. ўзроўні часціцы, якая мае магніт-ны момант, у знешнім магн. полі расшчапля-юцца на магн. падузроўні, кожнаму з якіх ад-павядае пэўная арыентацыя магн. моманту адаосна поля (гл. Зеемана з’ява). Эл.-магн. поле рэзананснай частаты выклікае квангавы пераход паміж магн падузроўнямі. Пры па-глынанні энергіі ялрамі атамаў назіраецца ядзерны магнітны рэзананс, у ларамагнетыках паглынанне энергУ абумоўлена магн. моман-тамі няспараных электронаў — электтнны парамагнітнн рззананс, у магнітаўпарадкава-ных рэчывах адрозніваюдь ферачагнітны рэ-зананс, антыферамагнітны рэзананс, ферымаг-нітны рэзананс Выкарыстоўваецца для дасле-давання ўну.р. структуры цвёрдых цел і вад- касдей, для неразбуральнага хім. аналізу, прэцызійных метадаў вымярэння і стабыіза-цыі магн. палёў, у ферытавых прыладах ЗВЧ, мазерах і інш. Літ:. Слнктер Ч.П. Основы теорнм магнмтного резонанса: Пер. с англ. 2 нзд. М., 1981. Р.М.Шахлевіч. МАГНІТНЫЯ БЎРЫ, моцныя ўзбу-рэнні магнітнага поля Зямлі, якія рэзка парушаюць яго плаўны сутачны ход. Выклікаюцца ўздзеяннем узмоцненых патокаў сонечнай плазмы (сонечнага ветру) на магнітасферу Зямлі. У гады спакойнага Сонца іх колькасць 1—2, у перыяды найб. актыўнасці — 20—40 за год, пры гэтым павялічваецца коль-касць вял. і вельмі вял. бур. Часцей на-зіраюцца каля максімумаў 11-гадовага цыкла сонечнай актыўнасці і маюць тэндэнцыю да 27-дзённай паўтараль-насці (перыяд абарачэння Сонца). Цяг-нуцца ад некалькіх гадзін да некалькіх сутак. Найб. інтэнсіўнасць у высокіх шыротах. Уздзейнічаюць на стан зда-роўя людзей, ускладняюць радыёсувязь, вядомы выпадкі пашкоджання эл. сіла-вых ліній, сігналізацыі на чыгунках і ІНШ. Я.І Майсееў. МАГНІТНЫЯ ВЫМЯР^ННІ, тэсрыя, метады і сродкі вымярэнняў магн. велі-чынь. Вымяраюцца вектар магнітнай індукцыі, магнітны паток, напружа-насць, ірадыент і інш. параметры маг-нітнага поля (магнітометрамі) і магн. ўласцівасці (характарыстыкі, парамет-ры) магнітных матэрыялаў (спец. ўста-ноўкамі, якія маюць вымяральныя бло-кі, прыстасаванні для намагнічвання і размагнічвання вырабаў, тэрмакамеры і інш.). Пры вымярэнні і даследаванні ўласцівас-цей мапі. матэрыялаў і параметраў магн по-ля найб. пашыраны метады: і н д у к ц ы й -н ы (засн на вымярэнні эрс, якая ўзбуджа-ецца ў другаснай — вымяральнай абмотцы ўзору лры прапусканні праз першасную аб-мотку намагнічвальнага току), м а г н і т a -статычны (засн. на вымярэнні сілавога ўздзеяння магн. поля ўзору, што вывучаеода, на магн. стрэлку), халарыметрычны (засн на вымярэнні цеплавой энергіі, што вылучаецца ўзорам пры яго намагнічванні ў камеры каларыметра), магнітааптыч-н ы я (засн. на магнітааптычных эфехтах — Кера эфекце, Фарадзя эфекцё), парамет-р ы ч н ы я, або маставыя (засн. ла выхарыс-таняі масгоў пераменнага току, у адно з пля-чэй якіх уклю'іаюш* абмотку, што намагніч-вае ўзор), холаўскі (засн. на вымярэнні параметраў магн. поля з дапамогай пераўтва-ральнікаў Хола). Пры даследаванні тонкай магн. структуры рэчываў выкарысгоўваюць метады ядіернага магнітнага рэзанансу, элек-троннага парамагяікнага рэзанансу, ферамаг-ніткага рзмнчмсу і ініг