КНІГІ ОНЛАЙН
Беларуская энцыклапедыя Т. 1
Беларуская энцыклапедыя Т. 12
Беларуская энцыклапедыя Т. 13
Беларуская энцыклапедыя Т. 15
Беларуская энцыклапедыя Т. 16
Мазырскі касцёл і кляштар бернардзінцаў. 3 гравюры 1865. МАЗЫРСКІ КРАЯЗНАЎЧЫ МУЗЕЙ Засн. ў 1948, адкрыты ў 1949 у г. Мазыр Гомельскай вобл. Пл. экспазіцыі 273,2 м2, каля 23 тыс. адзінак асн. фонду (1999). Сярод экспанатаў жаночыя ўпрыгожанні бронзавага веку, амфара 12 ст., кафля і посуд 16—18 ст. з архе-ал. помнікаў на тэр. раёна; дакументы і матэрыялы пра рэв. рух 19 — пач. 20 ст., падзеі грамадз. вайны, пра дзей-насць падполля і партыз. руху на Ма-зыршчыне ў Вял. Айч. вайну, землякоў Герояў Сав. Саюза М.У.Барысава, М.П.Катлаўца, М.В.Мураўёва, пра Аза-рыцкія лагеры смерці, вызваленне раёна ад ням.-фаш. захопнікаў, гасп. і культ. жыццё ў пасляваен. час. Аб’ядноўвае музеі дэкар.-прыкладнога мастацтва ке-раміста М.М.Пушкара, прыроды і ар-хеалогіі і «Палеская веда», цэнтр рамёс-'гваў. І.І.Васількова. МАЗЬІРСКІ НАСТАЎНІЦКІ ІНСТЫ-ТЎТ. Існаваў у 1944—52. Засн. на базе пераведзенага ў Мазыр Рагачоўскага настаўніцкага інстытута. Рыхтаваў настаўнікаў 5—7-х кл. агульнаадук. школы. Тэрмін навучання 2 гады. Меў аддзяленні: фіз.-матэм., рус. і бел. мовы і л-ры, прыродазнаўча-геагр., гіст., за-вочнае і падрыхтоўчае. Працавалі ка-федры бел. і рус. мовы і л-ры, гісторыі, педагогікі і псіхалогіі, прыродазнаўства і геаграфіі, фізікі і матэматыкі, фіз. вы-хавання. Рэарганізаваны ў Мазырскі пе-дагагічны інстытут. МАЗЫРСКІ НАФТАПЕРАПРАЦбЎ-ЧЫ ЗАВОД. Будаўніцтва пачата ў 1971 у г. Мазыр Гомельскай вобл. У 1975 пу-шчана першая ўстаноўка па перапра-цоўцы нафты, у 1977 пачала працаваць бітумная ўстаноўка. 3 1994 адкрытае акц. т-ва ў складзе рас.-бел. адкрытага акц. т-ва «Нафтагазавая кампанія «Слаўнафта». Працуе на бел. нафце і з нафтаправода «Дружба». Вядзецца рэ-канструкцыя для больш глыбокай пе-рапрацоўкі нафты і павышэння якасці нафтапрадуктаў. Асн. прадукцыя (1999): аўтамаб. бензіны, рэактыўнае паліва. мазут, дызельнае паліва, вакуумны га-зойль, пячное паліва, бітумы нафтавыя, звадкаваны газ, сера тэхнічная. МАЗЫРСКІ ПАВЕТ, адм.-тэр адзінка ў ВКЛ, Рас. імперыі і БССР у 16—20 ст. Утвораны ў 1565 у складзе Кіеўска- га, з 1569 — Мінскага ваяв. ВКЛ. Цэнтр — г. Мазыр. Асн. частку М.п. складалі дзярж. Мазырская, Бчыцкая (Пціцкая) і Уборцкая воласці (з пач. 15 ст. належала Віленскаму каталіцкаму біскупству). У М.п. увайшла таксама тэр. на паўн. беразе р. Прыпяць ад р. Пціч да р. Случ з маёнткамі Ленін, Жыткавічы і інш. Найб. значныя мяс-тэчкі: Капаткевічы, Каралін, Лельчыцы, Ленін, Нароўля, Петрыкаў, Скрыгалаў. Пасля 2-га падзелу Рэчы Паспалітай павет скасаваны. 3.5.1795 адноўлены ў складзе Мінскага намеснінтва, з 12.12.1796 — Мінскай губерні. Пл. 15,6 тыс. км2. У павеце было 8 мястэчак: Давыд-Гарадок, Ельск-Каралін, Капат-кевічы, Лахва, Ленін, Петрыкаў, Скры-галаў, Тураў; 6 каталіцкіх касцёлаў, 7 уніяцкіх і каля 50 правасл. цэркваў. У 1860 у М.п. 112 прыватных маёнткаў. У 1861 утворана 21 воласць: Буйнавіцкая, Бярозаўская, Грабаўская, Дзякавіцкая, Жыткавіцкая, Камаровіцкая, Капатке-віцкая, Лахвенская, Лельчыцкая, Ле-нінская, Лучыцкая, Ляскавіцкая, Мя-лешкавіцкая, Міхайлаўская, Петрыкаў-ская, Скараднянская, Слабода-Скрыга-лаўская (у 1913 падзелена на Слабадскую і Скрыгалаўскую), Тонеж-ская, Тураўская, Хорская, Чучавіцкая; пазней утворана Каралінская воласць. У 1878 — 95,3 тыс. чал. На 7.11.1917 у М.п. 23 валасці. 3 29.8.1919 да 10.8.1920 у Гомельскай губерні, потым зноў у Мін-скай. 18.3.1921 Бярозаўская, Лахвен-ская, Хорская і Чучавіцкая вол. адышлі да Польшчы, астатняя частка М.п. ўключана ў БССР. 17.12.1921 Ленінская вол. перададзена Слуцкаму пав. 3.3.1924 да М.п. далучана зах. частка Рэчыцкага пав. (7 валасцей цалкам і 3 часткова). 17.7.1924 М.п. скасаваны, тэр. ўключа-на ў Мазырскую акругу. В.Л.Насевіч. МАЗЫРСКІ ПЕДАГА1ІЧНЫ ІНСТЫ-ТЎТ імя Н. К. К р у п с к а й. Засн. ў 1952 у г. Мазыр на базе Мазырскага настаўніцкага інстытута. Імя Круп-скай прысвоена ў 1964. У 1998/99 на-вуч. г. 5,5 тыс. студэнтаў; ф-ты: фізіка-матэм., філал., педагогікі і методыкі пач. навучання, агульнатэхн. дысцып-лін і фізікі, абслуговай працы, інжы-нерна-пед., даінстытуцкай падрыхтоўкі. Навучанне дзённае і завочнае. Аспіран-тура з 1992; з 1993 працуе н.-д. Сектар. Mae музеі гісторыі ін-та і гісторыі тэхн. творчасці. В.С.Болбас. МАЗЫРСКІ ПОЛІТЭХНІЧНЫ тЗх-НІКУМ. Засн. ў Мазыры ў 1963. Спе-цыяльнасці (1998/99 навуч. г.): тэхнало-гія, абсталяванне і аўгаматызацыя ма-шынабудавання; прамысл. і грамадзян-скае буд-ва; вытв-сць буд. вырабаў і канструкцый; бухгалтарскі ўлік, аналіз і кантроль. Прымае асоб з базавай і ся-рэдняй адукацыяй. Навучанне дзённае. МАЗЫРСКІ РАЁН. На Пд Гомельскай вобл. Утвораны 17.7.1924. Пл. 1,6 тыс. км2. Нас. 21,1 тыс. чал. (1998, без г. Мазыр). Сярэдняя шчыльн. 13 чал. на 1 км2. Цэнтр — г. Мазыр. Уключае 93 ЗдудзЫі МАЗЫРСКІ 517 МАЗЫРСКІ ПАВЕТ у канцы XVI ст. ^ільнав/чы A Р 0 Кузьмічы -ДаманавЬы-^- (Ілеевічы Дзяк Ізяневічы ТУРАЎ ЗагаллеО Гарадзяцічы Харомцы II * ° Парзчча] Снаві БелкІ Іваніь Сякерычы Яшчычы Шацілаеіч^^г । Якімаі ___________/ ^Хвастдвіч^ 1 _ Л лГалоўчычы Вятчын\НамаровІЧЬІ л^чы^ УБо6рьІКПІЛІ"МІЧЫ* 2 -—•' Грабаеа Ванюмычы В^чзв/чы Міхедав/чы Чзлюшчавічы^ 'Бялова Шыднавічы Кольна 'Борні Тонеж £ Бунча м Прыбылавічы. Радзіеілавічы / ФСялюцкы Брынёеа^ Ляскавічы Напатновічй, Капцэвічы _ Д^еню ₽м* Яоймайал Летрыкавічы,^^^^*^ Перароў Смядынь Дуброеа^ іБараеое _ Ліпляні ^Іельчычы Грабё • ^/Ьалосаены MapMaf Нястанае/чыо q V * ЬХвойна I •__________ФДіувінавіч^ С^^М^ьГчы- ^Азарыілі ^Сла^ь 30' Bopchu • Пуйяцічы^ ® Варпавічы ^ Вязонд ^НубЬедзічы Ператрута&чы Навасёлкі ОнаЯловічы^ А в Б Т \ / КапяёіыЛ^^ ^Даманав/чы, ® Нротмаф Т Наса&чы\ Церабаоаў ШыНы „ ° ! Васілевічы е о О ° 0: ■ ■ ■■ О 1 ..---<-— «, Якн«&м ЯСуЛчНы Замкце\^ Нолкі МіхнавЬы ^Дудзічы ІНамнкаеЬы ^ 52° Маканавічь 'Балажэ^ .р^ Скрыг^ Барысйёіч Зтмшчы* Мялешнавічы Бокава Буйнаеічк Нотчышчы^'^ь^^ Шарын. г^АШтм™ ^Нрышычы 1 Стрм 'МіхалкІ 'ядзельіім Юра'еічы Аленсічы Загал^ё Аеад^чЬР^л / Агульная пл. с.-г. угоддзяў 43,6 тыс. га, з іх асушаных 11,2 тыс. га. На 1.1.1999 у раёне 13 калгасаў, 4 саўгасы, 14 фермерскіх гаспадарак, Мазырская агароднінная ф-ка (в. Каменка) і птуш-кафабрыка (в. Ляхаўцы), сортавьтраба-вальная станцыя і эксперым. база «Крынічная», Палеская с.-г. доследная станцыя Акадэміі агр. навук. Асн. кі-рункі сельскай гаспадаркі: малочна-мясная жывёлагадоўля, свінагадоўля, птушкагадоўля, вырошчванне збожжа, бульбы, кармавых культур, рапсу, ага-родніны, насенняводства. Прадпрыем-ствы горназдабыўной, дрэваапр., буд. матэрыялаў, лёгкай і харч. прам-сці. Па тэр. раёна праходзіць чыг. Калінкаві-чы—Оўруч. Раённы цэнтр звязаны аў- Завайць 'нД^ы ^мкыр-' ^ ^ / Вялаўсно J —-Іх У Скароднаеі ігуцічы Нанатоі Смалі%9ны Дзянідав'чы Z> —*4- ^ Антона&чы Вы^туповічы \ БягуньО ЙАВ.ечм _ Е ®ўОМажары С Гладкаеічы ° В 29°- Лоўсты Лес НАСЕЛЕНЫЯ ПУННТЫ паводле адміністрацыйнага значэння О U2»linM паввтаў Q Цэнтры буйнейшых уладанняў (валасцей) О Іншыя населеныя пуннты МЕЖЫ Вялікага княства Літоўскага — • — — ваяводстваў Аўтар нарты М Ф.Спірыдонаў паводле тыпу паселішча МАЗЫР Гарады Загалле Мястэчні Лучычы Вёсні ------ — паветаў Сучасная граніца Рэспубліні Беларусь паводле прыналежнасці О Дзяржаўная ўласнасць О Шляхецкая ўласнасць D Уласнасць праваслаўнай царквы • Уласнасць каталіцкай царквы ^- Замкі ў населеных пунктах І Цэрквы === Найважнейшыя дарогі сельскія населеныя пункты, 10 сельса-ветаў: Асавецкі, Барбароўскі, Каменкаў-скі, Козенскі, Крынічны, Махнавіцкі, Міхалкаўскі, Прудкоўскі, Скрыгалаўскі, Слабадскі. Раён пацярпеў ад аварыі на Чарнобыльскай АЭС. Тэрыторыя раёна размешчана пераважна ў межах Мазырскага Палесся, паўн. ўскраіна — Прыпяцкага Палесся. Паверхня ўзгорыста-раўнінная, 77% яе вышэй за 150 м, найвыш. пункт 221 м на Мазырскай градзе (паміж вёс-камі Бабры і Бабраняты). Агульны нахіл з ПнЗ на ПдУ, да даліны р. Прыпяць. Карыс-ныя выкапні: каменная соль, торф, пяскі, ©МАЗЫР Цэнтр павета Межы _______________________ Тэрыторыя Чучавшкай оТураў Цэнтры валасцей — - губерняў ^ТЯ вояасці. перададзеная -----Сучасныя граніцы _—паветаў tZ21 ў канцы ХІХст ў Слуц-Ьеларусі__________________-....ваяасцей кі павет_____________________ Аўтар В.Л.Насевіч гліны і суглінкі, мінер. фарбы, буры вуталь, крыніца мінер. вады. Сярэдняя т-ра студз. -6,4 °C, ліп. 18,8 °C. Ападкаў 600 мм за год. Вегетац. перыяд 197 сут. Найб. рэкі Прыпяць э прытокамі Трэмля, Іпа, Ненач, Мытва; р Чэрцень (прьггок р. Славечна). Лешнеўскае вадасховішча. Пераважаюць глебы дзярнова-падзолістыя (48,2%), поймавыя (алювіяль-ныя, 22,4%), дзярнова-падзолістая забалоча-ныя (18%), тарфяна-балотныя (7,2%). Пад лесам 53,3% тэрыторыі. Лясы пераважна хва-ёвыя, бярозавыя, дубовыя, чорнаальховыя. Найб. лясістасць на 3 раёна. Пл. балот 14,2 тыс. га, з іх асушана 11,2 тыс. га. Найб. бало-ты: Майсееўскае, Скалодзінскае, Махнавіц-кае, Чэрцень. Ландшафтны заказнік рэсп. значэння Мазырскія Яры Помнікі прыроды мясц. значэння: валуны «Каменныя быкі» ка-ля пас. Крьшічны, дубровы ў Асавецкім, Слабадскім, дуброва і хвойнік у Мазырскім лясніцтвах; бат. мікразаказнікі Белая, Стрэльскі-2, Раманавічы, Качуры. тадарогамі з Калінкавічамі, Оўручам, Нароўляй, Лельчыцамі, Петрыкавам, Ельскам, Хойнікамі. Суднаходства па р. Прыпяць. У раёне 11 сярэдніх, 9 база-вых, 5 пач., 3 муз., дзіцячая спарт. шко-лы, 21 дашкольная ўстанова, 34 дамы культуры і клубы, 33 б-кі, 4 бальніцы, паліклініка, амбулаторыя, 25 фельч.-ак. пунктаў. Філіял Бел. дзярж. маст. музея ў в. Гурыны. Арх. помнікі: сядзіба (19 ст.) у в. Барбароў; капліца (часткова разбурана) і абеліск (1897) у памяць аб 'Кіітрапаліце Макарыю ў в. Скрыгалаў. Выдаецца газ. «Жыццё Палесся» Літ Памяць: Гіст.-дак. хроніка Мазыра і Мазырскага р-на. Мн., 1997. МА Капач, ГС.Смалякоў. МАЗЫРСКІ СОЛЕВЫВАРНЫ КАМ- БІНАТ Дзейнічае з 1982 у г. Мазыр Го-мельскай вобл. на мясц. радовішчы ка-меннай солі, па тэхналогіі, заснаванай на выпарванні солі з ачышчанага расо-лу. У 1988 дасягнуў праектнай магут-насці 360 тыс. т солі за год. 3 1997 ад-крытае акц. т-ва «Мазырсоль». Асн. прадукцыя (1999): кухонная соль «Па-лессе» з дадаткамі ёду і фтору, соль прафілактычная з дадаткамі розных мікраэлементаў, соль без дадаткаў.