КНІГІ ОНЛАЙН
Беларуская энцыклапедыя Т. 1
Беларуская энцыклапедыя Т. 12
Беларуская энцыклапедыя Т. 13
Беларуская энцыклапедыя Т. 15
Беларуская энцыклапедыя Т. 16
526 МАКАВЕЛЬСКІ прысвечаны «Кнігі Макавейскія» са Старога запавету, яны лічацца нац. ге-роямі яўр. народа. Літ.: Йоснф Ф л а в н й. Нудейская война: Пер. с нем. Мн., 1991. МАКАВЕЛЬСКІ Аляксандр Восіпавіч (10.7.1884, г. Гродла — 16.12.1969), фі-лосаф. Чл.-кар. AH СССР (1946), чл.-кар. АН Азерб. ССР (1949). Засл. дз. нав. Азербайджана (1930). Скончыў Ка-занскі ун-т (1907) і працаваў там. 3 1918 праф. У 1913—18 у навук. камандзіроў-цы (Берлін, Мюнхен). 3 1920 у Бакін-скіх ун-це і пед. ін-це. 3 1945 дырэктар, з 1950 навук. супрацоўнік Ін-та філасо-фіі і права АН Азерб. ССР. Асн. навук. працы па гісторыі ант. філасофіі (ата-місты, сафісты), філасофіі народаў Б. Усходу, логіцы і псіхалогіі, па гісторыі філас. думкі Азербайджана, у т.л. літ. помнікаў (Авеста) і спадчыны Нізамі Ганджэві. У перакладзе М. і з яго ка-ментарыямі выдадзены шэраг прац ста-раж.-грэч. філосафаў. Тв.’. Понятае о душе в Древней Грецнн. Варшава, 1913; Досократнкн. Ч. 1—3. Ка-зань, 1914—1919; Введенне в фнлософмю. Ч. 1—5. Казань, 1915—1917; Софнсты. Вып. 1—2. Баку, 1940—41; Древнегреческне ато-мнсты. Баку, 1946; Авеста. Баку, 1960; йсто-рня логнкн. М., 1967. Літ:. АО.Маковельскнй: Бнблмогр. Баку, 1964. А.Ф.Самусік. МАКАВЕЦКІ Генадзь Іосіфавіч (н. 21.9.1935, в. Навапольцы Стаўбцоўскага р-на Мінскай вобл.), бел. вучоны ў га-ліне фізікі цвёрдага цела. Д-р фіз.-матэм. н. (1989), праф. (1991). Скончыў БДУ (1957). 3 1958 у Ін-це фізікі цвёрдага цела і паўправаднікоў Нац. АН Беларусі (у 1976—94 нам. дырэктара). Навук. працы па сінтэзе цвёрдых раствораў паўправадніковых сістэм на аснове складаных халькагенідаў пераходных металаў, даследаванні іх магн., эл., цеп-лавых і інш. фіз. уласцівасцей у шыро-кім дыяпазоне тэмператур і магн. палёў. Тв:. Фазовая днаграмма магннтного состо-яння снстемы теллурнд хрома—селеннд хро-ма // Фнзкка твердого тела. 1986. Т. 28, № 3; Структурные, магннтные н электрнческме свойства твердых растворов сястемы теллу-рвд хрома — теллурнд марганца (разам з АІ.Галясам, К.І.Янушкевічам) // Там жа. 1997. Т. 39, № 2. МАКАЁНАК Андрэй Ягоравіч (12.11.1920, в. Борхаў Рагачоўскага р-на Гомельскай вобл. — 16.11.1982), бел. драматург. Нар. пісьменнік Беларусі (1977). Скон-чыў Рэсп. парт. школу пры ЦК КП(б)Б (1949). У Вял. Айч. вайну цяжка пара-нены. У 1944—47 на камсамольскай і парт. рабоце. 3 1949 у час. «Вожык», у Саюзе пісьменнікаў Беларусі. У 1966— 77 гал. рэдактар час. «Нёман». Друка-ваўся з 1946. Пісаў гумарэскі, фельето-ны, нарысы. Першая п’еса — аднаакто-вая драма «Добра, калі добра канчаец-ца» (1946). Аднаактоўкі «Перад сустрэ-чай», «Жыццё патрабуе» (1950), «Аксе-ніна цялушка» і «Крымінальная справа» (1951), «Першае пытанне» (1952) выз- началіся актуальнасцю праблематыкі. Шматактовыя драмы «Ворагі», «Узыхо-ды шчасця» (абедзве 1947), «Выйгрыш» (1948) пры жыцці аўтара не друкаваліся і не ставіліся. У 1952 на сцэне Бел. т-ра імя Я.Купалы пастаўлена яго паліт. дра-ма «На досвітку» пра пасляваен. Фран-цыю. У сатыр. камедыі «Выбачайце, ка-лі ласка!» (паст. тамсама ў 1954) бес-кампрамісна крытыкуюцца заганныя метады кіраўніцтва нар. гаспадаркай, паказуха, фармалізм, казённае адмініс-траванне. Камедыі «Каб людзі не журы-ліся» (паст. тамсама ў 1959) і «Лявоніха на арбіце» (паст. тамсама ў 1961; Літ. прэмія імя Я Купалы 1962) прысвечаны жыццю пасляваен. вёскі. Сац.-паліт. накіраванасцю вызначаюцца наватар-скія п’есы «Зацюканы апостал» (паст. тамсама ў 1971) і «Трыбунал» (паст. Бел. т-рам Я Коласа, 1970), якія засвед-чылі значную эвалюцыю ў выяўл. мане-ры аўтара. Сатыр. камедыя-памфлет «Зацюканы апостал», насычаная прыё-мамі сцэнічнай умоўнасці, часам з пад-крэсленым ігнараваннем праўдападоб-насці, вызначаецца своеасаблівасцю маст. тыпізацыі, гранічнай абагульне-насцю персанажаў, не трацячы пры гэ-тым маст. канкрэтнасці. У трагікамедыі «Трыбунал», блізкай да традыцый нар. драмы, М. спалучыў нізкае з узвыша-ным, фарсавае з трагедыйным. Упер-шыню ў бел. драматургіі высокая героі-ка ўвасоблена ў камедыйным жанры. У пошуках новых жанравых і структурна-кампазіцыйных форм М. прыйшоў да камедыі-рэпартажу «Таблетку пад язык» (паст. т-рам імя Я.Купалы ў 1973; разам з «Трыбуналам» Дзярж. прэмія Беларусі імя Я.Коласа 1974), да складанай у жанравых адносінах камедыі «Кашмар» (паст. тамсама пад назвай «Святая прастата» ў 1976), якая падкупляе кло-патам пра ўсталяванне разумных сац.-паліт. узаемаадносін, гуманіст. пафасам. У канцы 1970 — пач. 1980-х г. на сцэне з’явіліся трагікамедыя «Пагарэльцы» (нап. 1966, апубл. 1980, паст. тамсама ў 1981) і камедыя «Верачка» [аўтарскае вызначэнне: сентыментальны фельетон, паст. Брэсцкім і Магілёўскім («Не су-муй, Верачка») абл. т-рамі ў 1979], якія адкрылі новыя грані драматургічнага таленту М. У «Пагарэльцах», прысвеча-ных выкрыццю прыстасавальніцтва, апалггычнасці, шкурніцтва, аўтар адмо-віўся ад традыц. сюжэтна-кампазіцый-най струкгуры твора, даў толькі «пралог і эпілог адной трагікамічнай гісторыі». Камедыя «Верачка» напісана ў больш звыклых, хоць і не кананічных жанра-вых формах; у эмацыянальным ладзе яе дамінуе мяккая, сцішаная танальнасць. Лірычныя моманты ёсць і ў п’есах «Ля-воніха на арбіце», «Таблетку над яэык», «Кашмар», але прысутнічаюць там пе-раважна ў аўтарскіх рэмарках-пралогах. Апошні закончаны твор М. — трагіка-медыя «Дыхайце эканомна» (апубл. 1983) — п’еса-прытча, у якой аб’ектам аўтарскага асэнсавання стала найваж-нейшая агульначалавечая праблема за-хавання Зямлі ад тэрмаядзернай катас-трофы. Аўтар кінааповесці «Твой хлеб» (1956), сцэнарыяў фільмаў «Шчасце трэба берагчы» (1958), «Кандрат Крапі-ва» (1961), «Рагаты бастыён» (1975), тэ-лефільма «Пасля кірмашу» (1973). Імя М. прысвоена Гродзенскай цэнтр. гар. б-цы і Журавіцкай СШ Рагачоўскага р-на, у якой створаны музей М. Тв:. 36. тв. Т. 1—5. Мн., 1987—90; Выбр тв. Т. 1—2. Мн., 1980. Літ.: Вншневская й. Комедая на орбнте. М., 1979; Сохар Ю.М. На пульсе жыцця: Андрэй Макаёнак і бел. тэатр. Мн., 1979; У с і к а ў Я.К. Андрэй Макаёнак. Мн., 1984. С. С.Лаўшук. MAKAK1 (Масаса), род вузканосых малпаў сям. мартышкападобных. 12 (па інш. звестках 19—20) відаў. Пашыраны ў Паўд. і Усх. Азй, 1 від — магот (М. sylvanus) — у Паўн. Афрыцы і Еўропе (Гібралтар). Жывуць у трапічных лясах, лясах умеранага пояса (Кітай, Японія). Вядуць паўдрэвавы спосаб жыцця, тры-маюцца статкамі. М. японскі (М. fuscata) зімой трапляецца сярод снеж-ных сумётаў (п-аў Сімокіта). 3 віды ў Чырв. кнізе МСАП. Даўж. цела да 76 см, хваста да 70 см (у ма-гота хваста няма), маса да 28 кг. Афарбоўка жаўтаватая, рыжаватая, чорная, у некат. уз-доўж спіны цёмная паласа, на галаве «шапач-ка», на твары бакенбарды, вусы, барада. Ка-нечнасці кароткія, дужыя. Ўсёедныя. Нара-джаюць 1, зрэдку 2 дзіцяняці. Выкарыстоўва-юцца ў мед. эксперыментах. Э.Р.Самусенка. Макака рэзус. МАКАЛУ, вяршыня ў Вял. Гімалаях, на мяжы Непала і Кітая, за 20 км на ПдУ ад г. Джамалунгма. Выш. 8470 м. Скла-дзена пераважна з гранітаў. Ледавікі (даўж. да 15 км). На У ад М. — цясніна МАКАРАВА 527 р. Арун, якая перасякае Гімалаі. Глыбі-ня цясніны ад грэбеня да рэчышча ракі да 7300 м (найб. на Зямлі). Ha М. ўпер-шыню ўзышлі франц. альпіністы ў 1955. МАКАЛЬ Пятрусь (Пётр Міхайлавіч; 25.8.1932, в. Крушыняны Беластоцкага ваяв., Польшча — 31.8.1996), бел. паэт. Скончыў Гродзенскі пед. ін-т (1953), Вышэйшыя літ. курсы ў Маскве (1962). Працаваў у газ. «Гродзенская праўда», нпотыднёвіку «Літаратура і мастацтва», час. «Маладосць» (1957—60, 1980—83). 3 1966 заг. ліг. часткі Бел. рэсп. тэатра юнага гледача, з 1975 літ. кансультант Саюза пісьменнікаў Беларусі, у 1978— 80 у выд-ве «Мастацкая літаратура». Друкаваўся з 1949. Імкненне раскрыць духоўную змястоўнасць і складанасць жыцця, багацце перажыванняў сучасні-ка — асноўнае ў паэзіі М. Ёй уласцівы метафарычна асацыятыўная вобраз-насць, алегарычнасць, выкарыстанне сродкаў іронй і сатыры: зб-кі «Першы след» (1955), «Вятрам насустрач» (1958), «Вечны агонь» (1960), «Круглы стол» (1964), «Акно» (1967), «Дотык да зямлі» (1975), «Поле» (1978; Літ. прэмія імя А.Куляшова 1980), «Смак яблыка» (1981; Дзярж. прэмія Беларусі імя Я.Ку-палы 1984), «Калыска долі» (1984), «Асенняя пошта лістоты» (1987), «Азбу-ка любві» (1989), «Лагода» (1992), «Твар і душа» (1995). Аўтар п’ес «За лясамі дрымучымі» (з А.Вольскім, 1958), «Ад-чыніце, казляняткі!» (1970), «Дай вады, калодзеж!» (1971), «На ўсіх адна бяда» (1974; усе паст. Бел. рэсп. т-рам юнага гледача), «Марынка-крапіўніца» (з А.Вольскім, 1962, паст. Дзярж. т-рам лялек Беларусі). Выдаў кніжкі для дзя-цей «Хлопчык будзіць сонца» (1966), «Песня згоды» (1983), «Чарадзейная скарбонка» (1987), «Я гатую абед» (1989). На бел. мову пераклаў анталогію сучаснай славацкай паэзіі «Татры пя-юць» (1976), зб-к вершаў М.Валека «Крылы», АШасцінскага «Помню і люблю» (абедзве 1978) і інш. Тв:. Выбр. тв. Т. 1—2. Мн., 1982; Выбра-нае. Мн., 1994; Заручыны. Мн., 1979. Літ:. Грачанікаў А Адлегласць ад сяўбы да жніва... // Полымя. 1976. № 4; Б a -равікова Р. Адчуванне часу і дарогі // Маладосць. 1980. № 5. А.С.Гурская. МАКАНІН Уладзімір Сямёнавіч (н. 13.3.1937, г. Орск Арэнбургскай вобл., Расія), расійскі пісьменнік. Скончыў Маскоўскі ун-т (1960), вучыўся на Вы-шэйшых курсах сцэнарыстаў і рэжысё-раў у Маскве. У зб-ках аповесцей і апа-вяданняў «Аповесць пра Стары Пасё-лак» (1974), «Галасы» (1982), «Рака з хугкім цячэннем» (1983), аповесці «Дзе сыходзілася неба з узгоркамі» (1984) і інш. пошукі асэнсаванага быцця, дра-матызм бескампраміснасці, псіхалогія няцэльнай асобы. Аўтар раманаў «Пра-мая лінія» (1967), «Партрэт і вакол» (1978), «Андэграўнд, ці Герой нашага часу» (1998), аповесцей «Адзін і адна» (1987), «Стол накрыты сукном і з графі-нам пасярэдзіне» (1993), «Каўказскі вя- зень» (1995) і інш. У творах спалучэнне рэалізму і мадэрнізму, унутр. маналогі. Тв:. Нзбранное. М., 1987; Рассказы. М., 1990; Лаз. М., 1991. С.Ф.Кузыніна. МАКАО, былая тэрыторыя Партугаліі ва Усх. Азй, з 1999 — тэр. Кітая; гл. Аамынь. МАКАРАВА Галіна Кліменцьеўна (27.12.1919, г.п. Старобін Салігорскага р-на Мінскай вобл. — 28.9.1993), бел. акгрыса. Нар. арт. Беларусі (1967). Нар. арт. СССР (1980). Скончыла студыю Бел. т-ра імя Я.Купалы (1938), у якім і