КНІГІ ОНЛАЙН
Беларуская энцыклапедыя Т. 1
Беларуская энцыклапедыя Т. 12
Беларуская энцыклапедыя Т. 13
Беларуская энцыклапедыя Т. 15
Беларуская энцыклапедыя Т. 16
скага), Базіль, Салор («Дон Кіхот», «Ба-ядэрка» Л.Мінкуса), Вацлаў і Гірэй («Бахчысарайскі фантан» Б.Асаф’ева), Жан дэ Брыен («Раймонда» А.Глазуно-ва), Ма Лічэн («Чырвоны мак» Р.Гліэ-ра), Прынц, Даніла («Папялушка», «Ка-менная кветка» С.Пракоф’ева), Алі Ба-тыр («Шурале» Ф.Яруліна), Спартак («Спартак» А.Хачатурана). Аўтар прац па праблемах харэаграфіі. Дзярж. прэ-мія СССР 1951. Літ.: Нльнчева М. АМакаров. Л., 1984. МАКАРАЎ Барыс ГІаўлавіч (28.4.1915, г. Набярэжныя Чаўны, Татарстан — 9.12.1991), бел. спявак (тэнар). Засл. арт. Беларусі (1955). Скончыў Цэнтр. вучылішча тэатр. самадзейнасці ў Мас-кве (1936). У 1943—78 саліст Ансамбля песні і танца БВА. Творчую манеру М. вызначалі мяккая інтанацыя, шчы-расць, сцэн. свабода. У рэпертуары пес-ні сучасных, у тл. бел., кампазітараў. Валодаў таксама мастацтвам канферан-су. Найб. значная работа — вобраз Ва-сіля Цёркіна ў муз.-літ. кампазіцыі «Цёркін у запасе» паводле паэмы А.Твардоўскага «Васіль Цёркін». МАКАРАЎ Валянцін Мікалаевіч (30.8. 1919, г. Севастопаль, Украіна — 20.5. 1978), удзельнік баёў на Беларусі ў Вял. Айч. вайну, Герой Сав. Саюза (1943), ген.-маёр авіяцыі (1954). Скончыў Ка-чынскую ваен. авіяц. школу пілотаў (1939), Ваен. акадэмію Генштаба (1956), 3 чэрв. 1941 на Паўд.-Зах., Зах., Сталін-градскім; Данскім, Цэнтр., І-м Бел. франтах. Удзельнік ліквідацыі бабруй-скага *катла». вызвалення Бабруйска, Мінска, Баранавіч, Брэста, баёў у Польшчы, Германіі. Камандзір зні-шчальнага авіяпалка маёр М. зрабіў 635 баявых вылетаў, удзельнічаў у 150 па-ветр. баях, асабіста збіў 30 і ў складзе групы 9 самалётаў праціўніка. Да 1976 у Сав. Арміі. МАКАРАЎ Васіль Емяльянавіч (27.2.1903, Масква — 1.9.1975), генерал-лейтэнант (1944). Скончыў Маскоўскі прамысл-эканам. ін-т (1930). 3 1933 на выклад-чыцкай і парт. рабоце ў Маскве. 3 жн. 1941 чл. ваен. савета Бранскага, нач. палітупраўлення Зах. франтоў, з крас. 1944 чл. ваен. савета 3-га Бел. фронту, які ўдзельнічаў у Беларускай аперацыі 1944. У 1945—46 чл. ваен. савета Бара-навіцкай ваен. акругі. Да 1962 на ваен-на-паліт. рабоце ў Сав. Арміі. МАКАРАЎ Ігар Міхайлавіч (н. 22.10. 1927, г. Саратаў, Расія), расійскі вучоны ў галіне аўтам. кіравання. Акад. Рас. АН (1987). Замежны чл. Вашынггон-скай АН (1997). Скончыў Маскоўскі авіяц. ін-т (1950). 3 1949 у Ін-це аўга-матыкі і тэлемеханікі AH СССР, з 1962 у ЦК КПСС і CM СССР, у 1988—96 гал. вучоны сакратар прэзідыума Рас. АН. Навук. працы па сродках аўтаматы-кі лятальных апаратаў, мікраэлектроні-цы, інфарматыцы, робататэхніцы, тэх-ніцы штучнага інтэлекту. Дзярж. прэмія СССР 1984, Дзярж. прэмія Расіі 1995. Тв.: Робототехннка. М., 1984 (у сааўг); Ро-бототехннка м гнбкме автоматнзмрованные проязводсгва. [Кн.] 1. Снстемные прннцяпм создання гнбкнх автоматнзнрованных пронз-водств. М., 1986; Время-нмпульсные снстемы автоматяческого управлення. М., 1991 (у са-аўт.). І.І.Леановіч. МАКАРАЎ Мікалай Фёдаравіч (22.5.1914, г. Сасава Разанскай вобл., Расія — 1988), расійскі канструкгар аўтам. стралковай зброі. Герой Сац. Працы (1974). Скончыў Тульскі мех. ін-т (1941). 3 1941 на з-дае абароннай прам-сці. Стварыў 9-мм пісталет (ПМ-9), 23-мм авіяц. пуіпку (разам з інш.). Дзярж. прэміі СССР 1952, 1967. МАКАРАЎ Сцяпан Восіпавіч (8.1.1849, г. Мікалаеў, Украіна — 13.4.1904), ра-сійскі флатаводзец, акіянограф, паляр-ны даследчык, вынаходнік. Віцэ-адмі-рал (1896). Скончыў марское вучылішча ў Нікалаеўску-на-Амуры (1865). 3 1869 на Ціхаакіянскім, з 1871 на Балтый-скім, з 1876 на Чарнаморскім флоце. 3 1881 даследаваў марскія цячэнні ў пра-ліве Басфор. У 1886—89 на карвеце «Віцязь» і 1894—96 ажыццявіў 2 крута-светныя падарожжы. У 1898—99 і 1901 на першым у свеце ледаколе «Ярмак», пабудаваным паводле яго праекта, вёў даследаванні ў Арктыцы. На пач. рус.-яп. вайны 1904—05 камандаваў Ціха-акіянскай эскадрай у Порт-Артуры, за-гінуў на браняносцы «Петрапаўлаўск», які падарваўся на міне. Аўтар прац па ваен.-марской такгыцы, караблебуда-ванні, артылерыі, міннай справе, гід-раграфіі. За працу «Віцязь» і Ціхі акіян» (т. 1—2, 1894) прэмія Пецярбургскай АН і залаты медаль Рус. геагр. т-ва. Літ.: Деятельность вмце-адмнрала С.О.Ма-карова в судостроеннн: [Очеркн]. Л., 1977; Потапов Ю.П. С.О.Макаров (1848— 1904). Л., 1982; С е м а н о в С.Н. Макаров. 2 нзд. М., 1988. МАКАРАЎ Уладзімір Васілевіч (н. 21.11.1928, г. Цвер, Расія), бел. мова-знавец. Д-р філал. н. (1973), праф. (1974). Скончыў Калінінскі пед. ін-т (1949). 3 1964 працуе ў Мінскім лінгвіс-тычным ун-це (у 1964—70 прарэктар, у 1990—95 рэкгар). Аўтар прац па раман-скім мовазнаўстве, франц. культуры: «Праблемы лексіка-семантычнай дыфе-рэнцыяцыі раманскіх моў» (1972), «Аў-тографы лёсу» (1993). У 1978—84 Пас-таянны прадстаўнік Беларусі пры ААН па пытаннях адукацыі, навукі і культу-ры (ЮНЕСКА). МАКАРАЎСКАЕ вбЗЕРА У Лепель-скім р-не Віцебскай вобл., у бас. р. Ту-раўлянка, за 24 км на ПнУ ад г. Лепель. Пл. 0,23 км2, даўж. 940 м, найб. шыр. 380 м, найб. глыб. 13,3 м, даўж. берага-вой лініі каля 2,3 км, Пл. вадазбору 7,32 км2. Схілы катлавіны выш. да 22 м (на Пд 6—8 м), разараныя, у ніжняй ч. пад хмызняком. Берагі зліваюцца са схіламі, на У і 3 нізкія, пясчаныя, пад хмызняком, на Пн часткова сплавін-ныя. На 3 забалочаная пойма шыр. да 70 м. Дно да глыб. 1,5 м пясчанае, ні-жэй — сапрапелістае. МАКАРАУЦЫ, вёска ў Бераставіцкім р-не Гродзенскай вобл., каля р. Свіс-лач. Цэнтр сельсавета. За 24 км на ПнЗ ад г.п. Вял. Бераставіца, 41 км ад Грод-на, 34 км ад чыг. ст. Бераставіца. 264 ж., 98 двароў (1999). Сярэдняя школа, клуб, б-ка, бальніца, амбулаторыя, ап-тэка, аддз. сувязі. Помнік землякам, якія загінулі ў Вял. Айч. вайну. Помнік архітэктуры — Крыжаўзвіжанскі касцёл (канец 18 ст.). МАКАРАЧКІН Міхаіл Фёдаравіч (17.11. 1891, с. Галубкі Навасільскага р-на Ар-лоўскай вобл., Расія — 5.8.1963), расій-скі і бел. вучоны ў галіне груніазнаў-ства і фундаментабудавання. Чл.-кар. Акадэміі буд-ва і архітэктуры СССР (1957). Д-ртэхн. н., праф. (1945). Скон-чыў Тульскі настаўніцкі ін-т (1915), Маскоўскі ін-т шляхоў зносін (1927). Працаваў у праектных apr-цыях сістэ-мы шляхоў зносін. 3 1953 у БПІ. Навук. працы па пытаннях грунтазнаўства, праектавання і буд-ва фундаментаў з выкарыстаннем мясцовых буд. матэры-ялаў. ІЛЛеановіч. МАКАРОННАЯ ПРАМЫСЛОВАСЦЬ. галіна харчовай прамысловасці, прад-прыемствы якой выпускаюць макарон-ныя вырабы. Каля 80% прадукцыі вы-рабляецца з мукі вышэйіпых гатункаў, у некаторыя вырабы дадаюцца малочныя прадукты, яйкі і інш. Атрымала шыро-кае развіццё ў многіх краінах свету, па-колькі макаронныя вырабы пажыўныя і высокакаларыйныя, добра зберагаюцца, хутка і проста гатуюцца. Найбуйней-шыя вытворцы макаронных вырабаў з’яўляюцца Італія (35 кг на 1 чал. за год), Японія (12 кг), Францыя (6 кг), Венгрыя, Германія, Расія, ЗША. На Беларусі да 1920-х г. вытв-сць макарон-ных вырабаў вялася пераважна саматужным спосабам. Толькі ў Брэсце працавала паравая макаронная ф-ка (17 рабочых у 1908). Як са-мастойная галіна М.п. створана ў пач. 1920-х г. У 1931 у Барысаве, на базе дражджавога з-да пабудаваны макаронна-мукамольны камбінат (з 1944 макаронная ф-ка). На базе арцелі ўзнікла макаронная ф-ка ў Віцебску. У 1940 выпушчана 13,5 тыс. т макаронных вы-рабаў. У 1963 на баэе арцелі створана Слуц-кая макаронная ф-ка. Ў 1977 дзейнічала 14 аўтаматычных, 18 механізаваных паточных ліній, комллексна-механізаваны ўчастак; вы-пушчана 49,1 тыс. т макаронных вырабаў. У 1997 М.п. давала 0,9% валавой прадукцыі харч. прам-сці. У ёй занята 1,2% прамысл. персаналу харч. прам-сці. Вытв-сць макарон-ных вырабаў склала 41,5 тыс. т, што ў 1,5 ра-за менш, чым у 1990. Працуюць 57 прадпры-емстваў і выгв-сцей па выпуску макаронных вырабаў, найбуйнейшыя з іх Барысаўская ма-каронная фабрыка (адкрытае акц. т-ва «Бары-мак»), ф-кі ў Слуцку і Віцебску, цэх пры Ма-гілёўскім хлебазаводзе Створаны шэраг су-месных прадпрыемстваў, у т.л. чэшска-бел. працпрыемства Pastaala у Нясвіжы, якое вы-рабляе 10 найменняў макаронных вырабаў. П.І.Рогач. МАКАРбННЫЯ ВЫРАБЫ, харчовыя вырабы з прэснага, замешанага на вадзе і высушанага да вільготнасці 12,5—13% 18. Зак. 456. 530 МАКАРСКАЯ пшанічнага цеста. Да іх адносяцца ма-карона, вермішэль, локшына, фігурныя вырабы (ракавінкі, зорачкі) і інш. Вы-рабляюць з мукі вышэйшых гатункаў, якая багата пратэінамі. Вызначаюцца добрым смакам, высокай пажыўнасцю і каларыйнасцю (1,5 кДж на 100 г М.в.), лёгкасцю прыгатавання; доўга захоўва-юцца без страты пажыўных і смакавых якасцей. Гл. таксама Макаронная пра-мысловасць. МАКАРСКАЯ (па мужу Л е г р э) Соф’я (1769?, в. Быцень Івацэвіцкага р-на Брэсцкай вобл. — ?), танцоўшчыца. Прыгонная падскарбія надворнага літ. А.Тызенгаўза. Вучылася ў яго балетнай школе ў Паставах (педагог Ле Ду). Па-водле завяшчання Тызенгаўза стала ўласнасцю караля Станіслава Аўгуста Панятоўскага. У 1785—94 (з перапын-камі) у складзе балетнай трупы «Т-ва танцоўшчыкаў яго каралеўскай вялікас-ці» і ў Нац. т-ры ў Варшаве. У 1794—97 у трупе С.Галніцкага і антрэпрызе Т.Трускаляскага. У 1797 па ініцыятыве і за кошт Станіслава Аўгуста Панятоў-скага паступіла фігуранткай на імпера-тарскую сцэну ў Пецярбургу (у даку-ментах за 1797—99 пад імем Максер-скай). Г.І.Барышаў. МАКАРТНІ (McCartney) Джэймс Пол (н. 18.6.1942, г. Ліверпуль, Вялікабрыта-нія), англійскі эстрадны і рок-спявак, кампазітар. 3 1959 у квартэце «Бітлз» (бас-гітара, клавішныя, труба). Пасля 1970 выступаў і запісваў альбомы з гру-пай «Уінгз» (1971—81), Дж.Харысанам, Р.Старам, М.Джэксанам і інш. Сярод лепшых сольных альбомаў «Ансамбль у руху» (1973), «Уінгз» вакол Амерыкі» (1976), «Усё лепшае» (1986), «Зноў у СССР» (1987, 1989), «Па-над зямлёй» (1993). Яго музыцы ўласцівы выйлючны меладызм, найб. яскрава выяўлены ў песнях «Учора», «Няхай будзе так», «Мыс Кінтайр» і інш. Аўгар «Лівер-пульскай араторыі» (1991, першы твор у жанры класічнай музыкі). У 1996 М. нададзены тытул рыцара. Літ.: Б a г н р о в А. «Бнтлз» — любовь моя. Мн., 1993; Benson R. Paul McCartney Behind the Myth. London, 1992. Я.У.Новікаў. МАКАР'ГУР (MacArthur) Дуглас (26.1. 1880, г. Літл-Рок, штат Арканзас, ЗША — 5.4.1964), амерыканскі ваен. дзеяч. Ген. арміі (1944). Скончыў ваен. вучылішча ва Уэст-Пойнце (1903), якое ўзначальваў у 1919—22. Удзельнік 1-й сусв. вайны. У 1930—35 нач. штаба ар-міі ЗША, 1935—37 ваен. саветнік на Філіпінах (у 1936—37 фельдмаршал фі-ліпінскай арміі), потым у адстаўцы. У 2-ю сусв. вайну з ліп. 1941 зноў на ва-ен. службе: камандуючы ўзбр. сіламі ЗША на Д. Усходзе. У 1942—51 галоў-накамандуючы саюзнымі ўзбр. сіламі ў паўд.-зах. частцы Ціхага ак., прыняў ка-пітуляцыю Японіі; адначасова ў 1945— 51 узначальваў акупацыйныя сілы ЗША ў Японіі. У 1950—51 камандуючы ўзбр.