КНІГІ ОНЛАЙН
Беларуская энцыклапедыя Т. 1
Беларуская энцыклапедыя Т. 12
Беларуская энцыклапедыя Т. 13
Беларуская энцыклапедыя Т. 15
Беларуская энцыклапедыя Т. 16
Тв.: Бел. пер. — у кн.: Па камянях, як па зорах: Выбр. старонкі сучаснай югасл. паэзіі. Мн., 1981; У кн : Ідзе Кастрычнік па зямлі. Мн., 1987; У кн.: Сербская паэзія. Мн., 1989; Рус. пер — Стнхотворення. М., 1971; Яз-бранное. М., 1977; Слово о любвн. М., 1988. І.А. Чарота. МАКСІМАЛІСТЫ, эсэры-максі-м а л і с т ы, палітычная плынь у рас. партыі сацыялістаў-рэвалюцыянераў (эсэраў) у 1904—12 і 1917—20. Узніклі ў 1904, арганізацыйна аформіліся ў «Саюз сацыялістаў-рэвалюцыянераў максімалістаў» у кастр. 1906. Кіраўнікі Ф.Я.Святлоў, М.І.Сакалоў, М.І.Рыўкін і інш. У 1905—07 — 2—2,5 тыс., у 1917 каля 3 тыс. чл. Друкаваныя органы — газеты «Вольный днскусснонный лнс-ток», «Трудовая республнка» і інш. Выступалі за неадкладны сац. перава-рот, ажыццяўленне эсэраўскай прагра-мы-максімум (адскмь назва): сацыяліза-цыю зямель, фабрык, заводаў. Асн. так-тыка — індывід. тэрор і экспрапрыя-цыі. У рэвалюцыю 1905—07 дзейнічалі арг-цыі М. у Віцебску, Гомелі, Гродне, Пінску, Слоніме. У 1912 М. часова спынілі дзейнасць, аднавілі яе пасля Лютаўскай рэвалюцыі 1917. Блакіравалі-ся з левымі эсэрамі. Удзельнічалі ў Кас-трычніцкай рэвалюцыі 1917, у працы 2— 7-га з’ездаў Саветаў і ВЦВК, але высту-палі супраць дыктатуры пралетарыяту і Брэсцкага міру 1918. Частка іх удзельні-чала ў антыбальшавіцкіх мяцяжах. У 1919 «Саюз» М. раскалоўся: большасць арг-цый выступіла за супрацоўніцтва з балыпавікамі, частка, у т.л. Аршанская арг-цыя, засталася на антыбальшавіцкіх пазіцыях. У маі 1920 арг-цыя М. сама-ліквідавалася, частка яе членаў уступіла ў РКП(б). Літ:. Жуков АФ Ндейно-полмтнчес-кнй крах эсеровского макснмалнзма. Л., 1979; П а в л о в Д.Б. Эсеры-макснмалнсты в первой россяйской революцлн. М., 1989. Э.А.Ліпецкі. МАКСІМАЎ Аляксандр Аляксандравіч (16.2.1874, С.-Пецярбург — 4.12.1928), расійскі гістолаг. Скончыў Ваен.-мед. акадэмію ў Пецярбургу (1896, у 1903— 22 праф.). 3 1928' праф. Чыкагскага ун-та (ЗША). Навук. працы па гісталогіі злучальнай тканкі і гістагенезе крыві. Стварыў тэорыю гістагенезу крыві, зра-біў класічнае абагульненне звестак па злучальных і крывятворных тканках. Правёў эксперым. даследаванні злу-чальнай тканкі пры запаленнях, паказаў значэнне свабодных макрафагаў (назваў іх палібластамі). М.АМаксімаў. МАКСІМАЎ Ігнацій, бел. майстар-ца-ніннік 17 ст. Жыў і працаваў у г.п. Ко-пысь Аршанскага р-на Віцебскай вобл. У 1654 (ці 1655) узяты патрыярхам Ні-канам у Валдайскі Іверскі манастыр, дзе наладзіў упершыню ў Расіі выраб паліхромнай кафлі. 3 1658 працаваў з Палубесам. 3 1666 майстар Маскоўскай Аружэйнай палаты. Удзельнічаў у аз-дабленні Васкрасенскага сабора ў Із-майлаве (да 1674), царквы Грыгорыя Неакесарыйскага (да 1672) у Маскве і інш. МАКСІМАЎ (сапр. Л і п о в і ч ) Марк Давыдавіч (27.12.1918, г. Шчорс Чарні-гаўскай вобл., Украіна — 20.11.1986), расійскі паэт. Скончыў Кіеўскі пед. ін-т (1940). Удзельнік партыз. руху на тэр. Беларусі ў Вял. Айч. вайну. Асн. тэмы паэт. зб-каў «Спадчына» (1946), «Равес-нікі» (1947), «Праз дзесяць гадоў» (1956), «Салдат» (1959), «Незапатраба-ванае каханне» (1967), «Бясстрашныя» (1968), «Лірыка» (1976) і інш. — бра-тэрства народаў, героіка падполля і партыз. барацьбы, пераемнасць пака-ленняў. Аўтар п’есы «Ніколі не забу-дзем» («Назаўсёды», паст. 1954), сцэна-рыя фільма «Асабіста вядомы» (1958). На бел. тэматыку напісаў паэмы «Бла-кітныя агні», «У краі маўклівасці», раз-дзел з аповесці «Грыіпынцы», вершы («Курган Бессмяротнасці», «Маці», «Ноч перад расстрэлам», «Балада пра палаючае сэрца», «Лістоўка», «3 парты-занскага дзённіка», «Радзіма», «Балада пра маўклівасць», «Бярозка» і інш ). На бел. мову асобныя творы М. пераклалі К. Жук, М.Калачынскі, Г.Юіяўко, Я.Семяжон. Тв:. Мзбранное. М., 1982. Г.ЕБарысаў. МАКСІМАЎ Мікалай Аляксандравіч (21.3.1880, Масква —9.5.1952), расійскі 546 МАКСІМАЎ батанік, адзін з заснавальнікаў экалагіч-най фізіялогіі раслін. Акад. AH СССР (1946). Скончыў Пецярб. ун-т (1902). 3 1917 праф. ВНУ у гарадах Тбілісі, Крас-надар, Петраград, Саратаў, Масква. 3 1939 у Ін-це фізіялогіі раслін AH СССР (з 1946 дырэкгар). Навук. працы па ма-роза- і засухаўстойлівасці, штучным ас-вятленні, фотасінтэзе, дыханні, развіцці і росце раслін. Прэмія імя У.І.Леніна 1930. Тв.: Нзбранные работы по засухоустойчм-востн н знмостойкостя растеннй. Т. 1—2. М., 1952; Краткнй курс фнзмологнл расте-нмй. 9 нзд. М., 1958. МАКСІМАЎ Уладзімір Емяльянавіч (сапр. Самсонаў Леў Аляксандра-віч; 27.11.1930, Масква — 26.3.1995), расійскі пісьменнік, публіцыст. 3 1974 у эміграцыі. Жыў у Парыжы, Бруселі. Гал. рэдакгар час. «Контннент» (1974— 92). Друкаваўся з 1952. Аповесць «Жы-вы чалавек» (1962; інсцэніроўка 1965) пра падлетка, які апынуўся пасля арышту бацькі па-за грамадствам. У ра-манах «Сем дзён тварэння» (1971), «Ка-ранцін» (1973) драматызм штодзённага жыцця ва ўмовах сав. рэчаіснасці, зва-рот да хрысціянскага ідэалу. Раманы «Зазірнуць у бездань» пра адмірала Кал-чака, «Н аз воздам» (абодва 1986) пра лёс казакоў і Расіі. Аўтар зб-ка вершаў і паэм «Пакаленне на варце» (1956), апа-вяданняў і аповесцей «Мы абжываем зямлю» (1961), «Як у садзе пры даліне» (1993), раманаў «Каўчэг для няпроша-ных» (1976), «Качаванне да смерці» (1994), п’есы «Пазыўныя тваіх парале-лей» (1964), аўтабіягр. кн. «Развгганне з ніадкуль» (кн. 1—2, 1974—82), літ.-крытычных і публіцыстычных артыку-лаў і інш. Тв.: Собр. соч. Т. 1—9. М., 1991—93; йз-бранное. М., 1994. С.Ф.Кузьміна. МАКСІМАЎ Юрый Леанідавіч (н. 2.8. 1925, г. Ульянаўск, Расія), бел. вучоны ў галіне жывёлагадоўлі. Д-р біял. н. (1970), праф. (1979). Засл. дз. нав. Бела-русі (1995). Скончыў Ульянаўскі с.-г. ін-т (1950). 3 1973 у БСГА (у 1981—84 прарэктар, да 1995 заг. кафедры). На-вук. працы па біялогіі ўзнаўлення, пггучнага апладнення і развядзення с.-г. жывёл. Распрацаваў навук. абгрунтаван-не падбору пар жывёл для атрымання эфекту гетэрозісу, імуналагічныя мета-ды тэстыравання спалучальнасці вы-творнікаў. Тв. Влмянне окнсленного жнра м антнок-свдантов на продуктнвность н воспронзвода-тельные функцнм с.-х. жмвотных. Горкн, 1983 (разам з Н.І.Максімавай); Прогнознро-ванне сочетаемостн роднтельскнх пар прн ннднвндуальном подборе (у сааўг.) // Докла-ды ВАСХННЛ. 1990. № 12. МАКСІМЕЙ Іван Васілевіч (н. 5.10.1935, г. Стрый Львоўскай вобл., Украіна), бел. вучоны ў галіне кібернетыкі і вы-ліч. тэхнікі. Д-р тэхн. н. (1989), праф. (1990). Скончыў Маскоўскі інж.-фізіч-ны ін-т (1964). 3 1974 у Гомельскім ун-це. Навук. працы па камп’ютамет-рыцы, кіраванні выліч. працэсам у ЭВМ і выліч. сістэмах, тэхналогіі іміта-цыйнага эксперыменту на ЭВМ, праек-тным мадэліраванні тэхнал. працэсаў дыскрэтнай вытв-сці, чыг. транспарту і буд-ва. Тв.: Функцноннрованне вычнслнтельных смстем: (Нзмеренне н аналнз). М., 1979; Нмнтацнонное моделнрованме на ЭВМ. М., 1988 МАКСІМЕЙКА Мікалай Аляксеевіч (17.6.1870, с. Валашноўка Роменскага р-на Сумскай вобл., Украіна — 14.4.1941), украінскі гісторык права. Чл.-кар. АН УССР (1925), д-р гісторыі права (1914). Скончыў Кіеўскі ун-т (1892). Дацэнт, праф. гісторыі рус. пра-ва Харкаўскага ун-та (1897—1920) і інш. ВНУ Харкава (1920—26), аднача-сова ў камісіі па вывучэнні гісторыі зах.-рус. і ўкр. права АН УССР, чл. гэ-тай камісіі да 1940. Вывучаў гісторыю права Стараж. Русі і ВКЛ, у т.л. прабле-мы ўплыву норм польск. права на зака-надаўства Беларусі, Літвы, Украіны 14—16 ст. У працы «Крыніцы крымі-нальных законаў Літоўскага Статута» (1894) адзначаў кіруючую ролю «рускага права» ў фарміраванні прававых норм Статугаў ВКЛ 16 ст. Тв.: Сеймы Лнтовско-Русского государства до Люблннской уннм 1569 г. Харьков, 1902; Опыт крнтнческого нсследовання Русской Правды. Вып. 1. Харьков, 1914; Снстема Руськоі Правда в й' пошнреній редакцп. Кн-ів, 1926; Інтерполяцй' в тексті пошнреноі Руськоі Правдн. Кнів, 1929. Дз.У. Караў. МАКСІМЕНКА Мікалай Васілевіч (н. 15.9.1942, в. Ліпень Асіповіцкага р-на Магілёўскай вобл.), бел. фізік-тэарэтык. Д-р фіз.-матэм. н. (1993), праф. (1994). Скончыў Гомельскі пед. ін-т (1965). 3 1974 у Гомельскім ун-це. Навук. працы па фізіцы эл.-магн. узаемадзеянняў ад-ронаў у састаўных мадэлях рэлятывіс-цкай квантавай тэорыі поля. Распраца-ваў падыход да апісання палярызаваль-насці адронаў, атрымаў ураўненні для звязаных сістэм зараджаных часціц у эл.-магн. полі. Тв.' Полярнзуемость н гмрацня элементар-ных частмц (разам з Л.Р.Марозам) // Вопр. атомной наукм м техннкл. Сер. Обшая н адерная фнзнка. 1979. Вып. 4 (10); Эффект релятнвнстского «дрожання» кварков в элек-трнческой полярнзуемостн мезонов (разам з С.Р.Шульгой) // Ядерная фнзнка 1993. Т. 56, выл. 6. МАКСІМЕНКА Сяргей Афанасьевіч (н. 13.8.1954, г.п. Крывічы Мядзельскага р-на Мінскай вобл.), бел. фізік-тэарэ-тык. Д-р фіз.-матэм. н. (1997). Скончыў БДУ (1976). 3 1980 у НДІ прыкладных фіз. праблем, з 1986 у НДІ ядз. праблем БДУ. Навук. працы па дыфракцыі эл,-магн. хваль на прасторава перыядыч-ных струкгурах, часовых эфекгах пры распаўсюджванні і дыфракцыі хваль у лінейных асяроддзях, электрадынаміцы кіральных і біанізатропных асяроддзяў, нанаструктурах на аснове вугляродных нанатрубак і квантавых пункгаў. Тв.: Light pulse dispersion under Laue diffraction from a spatial holographic grating (pa- зам з У.Р.Барышэўскім) // Optics Communication. 1992. Vol. 94; Nonlinear electron transport effects in chiral carbon nanotube (y сааўт.) // Physical Review letters. 1997. Vol. 79. МАКСІМЕНЯ Іосіф Маркавіч (16.8.1912, в. Старына Капыльскага р-на Мінскай вобл. — 15.8.1964), Герой Сав. Саюза (1940). У Чырв. Арміі з 1934. Удзельнік сав.-фінл. вайны 1939—40. 5.3.1940 пад агнём праціўніка закідаў гранатамі варожы дот, заняў вы-шыню і 1,5 гадз утрымліваў яе да пады-ходу падраздзялення, 7 сак. адзін з пер-шых фарсіраваў р. Вуокса і забяспечваў пераправу батальёна. У Вял. Айч. вайну камандзір узвода партыз. атрада брыга-ды імя М.Шчорса Мінскай вобл. Пасля вайны на гасп. рабоце. Максімілян I. Пар-трэт работы АДзю-рэра. 1519. МАКСІМІЛЯН I (Maximilian; 22.3.1459, г. Вінер-Нойштат, Аўстрыя — 12.1.1519), германскі кароль (з 1486), імператар «Свяшчэннай Рымскай імперыі» [1493— 1519], эрцгерцаг Аўстрыі. 3 дынастыі Габсбургаў. Сын і пераемнік імператара Фрыдрыха ІП, бацька Філіпа I Прыго-жага, дзед Карла V і Фердынанда I. У выніку дынастычнага шлюбу 1477 з Марыяй Бургундскай (дачка Карла Сме-лага, п. ў 1482) атрымаў ва ўладанне Ні-дэрланды і Франш-Кантэ. Сапернічаў з франц. каралём Людовікам XI. Заснаваў войска ландскнехтаў. Пацярпеў пара-жэнне ў т.зв. Швабскай вайне 1499 з швейцарцамі. Дынастычнымі шлюбамі забяспечыў сваім наследнікам ісп., вен-герскі і чэш. прасталы. Пачаў фаісгыч-нае аб’яднанне аўстр. уладанняў Габ-сбургаў і цэнтралізацыю іх кіравання, намагаўся зрабіць Германію цэнтрам універсальнай дзяржавы Габсбургаў. Быў прыхільнікам гуманізму, спрыяў мастакам, у тл. А.Дзюрэру, і вучоным (найперш ням. гуманістам); сучаснікі называлі яго «апошнім рыцарам». Аўтар некалькіх літ.-аўтабіягр. твораў.