КНІГІ ОНЛАЙН
Беларуская энцыклапедыя Т. 1
Беларуская энцыклапедыя Т. 12
Беларуская энцыклапедыя Т. 13
Беларуская энцыклапедыя Т. 15
Беларуская энцыклапедыя Т. 16
В.В. Краснова. ЛАМАІСЦКІЯ ШКОЛЫ, інстыгут ду-хоўнай адукацыі ў ламаізме. Існавалі пераважна пры манастырах, радзей у форме індывідуальнага навучання. Рых-тавалі ламаў. Да паступлення ў манас-тыр навучанне грамаце, пач. культавым абрадам і малітвам вялося ламай у сям’і. 3 6-гадовага ўзросту хлопчыка ад-давалі ў манастыр паслушнікам, потым ён займаўся ў пач. рэліг. школе, дзе ўдасканальваўся ў пісьме і веданні культу, вывучаў паэтыку, стылістыку, сінаніміку і кампазіцыю тэксту, астра-логію, асновы харэаграфіі і драмы (т. зв. «5 малых прадметаў»), Навучэнцаў знаёмілі таксама з «5 вялікімі прадмета-мі» (мовазнаўства, логіка, медыцына, філасофія, тэхналогія). Здольных вуч-няў у 15-—20-гадовым узросце размяр-коўвалі ў манастырскія (дацанскія) школы, якія падзяляліся на 3 класы: ні-жэйшы і сярэдні па 5 гадоў навучання, старэйшы — 4. У дацанскіх школах выкладалася т. зв. «ўнутраная наву-ка» — рэліг.-філас. сістэма будызму. Яе выпускнікі набывалі сярэднюю ступень адукацыі ламы і маглі паступаць у вы-шэйшую рэліг.-філас. школу (7 гадоў навучання). Заканчэнне яе давала права паступаць на багаслоўскія або філас. ф-ты пры буйнейшых манастырах, дзе 10—15 гадоў вучылі навук. і містычную філасофію, аддаючыся медытацыі для «дасягнення стану Буды». Выпускнікі ва ўзросце 50—60 гадоў атрымлівалі вышэйшыя вучоныя ступені. У 20 ст. шэраг Л.ш. існуе ў Тыбеце і інш. рэгіё-нах пашырэння ламаізму. 112 Л AM AKA ЛАМАКА Віктар Мацвеевіч (н. 19.5. 1940, г.п. Алеўск Жытомірскай вобл., Украіна), бел. фізік. Д-р фіз.-матэм. н. (1990), праф. (1992). Скончыў БДУ (1962), дзе і працуе. Навук. працы па фізіцы і тэхніцы паўправаднікоў, мікра-электроніцы, прыладабудаванні. Дасле-даваў механізмы радыяцыйнага пашко-джання паўправадніковых матэрыялаў і прылад. Выявіў вагальныя рэакцыі пе-рабудовы і фазавыя пераходы 2-га роду цвёрдых раствораў структурных дэфек-таў у матрыцы паўправадніка. Тв:. Колебательная реакцня перестройкн дефектов в кремннм (разам з П.В. Кучын-скім, Л.М. Шахлевіч) // Пнсьма в Журн. эк-спернмент. н теорет. фнзхкн. 1987. Т. 45, вып. 7; Радаацнонные эффекты в прнборах в ннтегральных схемах на арсенвде галлня. Мн., 1992 (разам з Я.Р. Аствацатур'янам, Дз.В.Громавым). ЛАМАКА Лідзія Ціханаўна (н. 25.5. 1928, в. Багушэвічы Бярэзінскага р-на Мінскай вобл.), бел. вучоны ў галіне педыятрыі. Д-р мед. н. (1982), праф. (1986). Скончыла Міііскі мед. ін-т (1953). У 1956—92 у Бел. НДІ аховы мацярынства і дзяцінства (заг. аддзела). Навук. працы па функцыян. асаблівас-цях сардэчна-сасудзістай сістэмы ў но-ванароджаных у норме і паталогіі, ка-рэкцыі яе парушэнняў. Тв.: В семье заболел ребенок. Мн., 1975; Кровообрашенме новорожденного пря забо-леванмях матерн. Мн., 1988 ЛАМАКА Міхаіл Мікалаевіч (н. 6.5. 1929, Мінск), бел. вучоны ў галіне фты-зіятрыі і пульманалогіі. Д-р мед. н., праф. (1969). Засл. дз. нав. Беларусі (1975). Скончыў Мінскі мед. ін-т (1953). У 1958-—91 дырэктар Бел. НДІ фтызіятрыі і пульманалогіі, з 1971 адна-часова ў Мінскім мед. ін-це (у 1991—98 заг. кафедры). Навук. працы па фун-кцыянаванні ўнутр. органаў і сістэм пры паталогіі органаў дыхання, удаска-наленні дыягностыкі і лячэння захвор-ванняў органаў дыхання, барацьбе з ту-беркулёзам. Тв.. Туберкулез органов дыхання н отяго-шаюшне его факторы. Мн., 1985 (у сааўт.); Руководство по фтнзяатрян. 2 нзд. Мн., 1991 (разам з С.І. Суднікам, С.А. Собалем). ЛАМАКІН Гаўрыіл Якімавіч (Іаакіма-віч; 6.4.1812, г. п. Барысаўка Белгарод-скай вобл., Расія — 21.5.1885), рускі ха-равы дырыжор, педагог. Сын прыгон-нага. 3 1822 спяваў і вучыўся ў капэле графа Дз.М. Шарамецева, адпушчаны ім на валю. 3 1830 выкладчык спеваў, у 1850—72 кіраўнік капэлы, з 1874 узна-чальваў мужчынскі хор С.Дз. Шараме-цева. Адначасова ў 1848—59 выкладаў у навуч. установах Пецярбурга. 3 М.Бала-кіравым заснаваў Бясплатную муз. шко-лу, яе першы дырэктар і выкладчык (1862—68). Аўтар хар. твораў і перала-жэнняў для хору, дапаможнікаў «Карот-кая метода спеваў» (1878) і «Кіраўніцтва да навучання спевам у народных шко-лах» (б.г.), «Аўтабіяграфічных запісак» (выд. 1886). Ліш:. Г о р я й н о в ІО.С. Г.Я. Ломакнн М„ 1984. ЛАМАМІ (Lomami), рака ў Цэнтр. Аф-рыцы, у Дэмакр. Рэспубліцы Конга, ле-вы прыток р. Конга. Даўж. каля 1500 км, пл. басейна 110 тыс. км2. Пачына-ецца на плато Катанга, цячэ на Пн у глыбокай даліне, парожыстая. Сярэдні расход вады каля 1700 м3/с. Пад’ём уз-роўню вады ў сезон дажджоў з вер. да красавіка. Суднаходная на 330 км ад вусця. У вусці — г. Ісангі. М.АЛаман ЛАМАН Мікалай Афанасьевіч (н. 1.1.1941, в. Загор’е Карэліцкага р-на Гродзенскай вобл.), бел. вучоны ў галі-не фізіялогіі раслін. Чл.-кар. Нац. АН Беларусі (1996), д-р біял. н. (1993). Скончыў Гродзенскі с.-г. ін-т (1963). 3 1968 у Ін-це эксперым. батанікі Нац. АН Беларусі, з 1974 вучоны сакратар Аддзялення біял. навук Нац. АН Бела-русі, з 1979 заг. лабараторыі, з 1997 ад-начасова нам. дырэктара Ін-та экспе-рым. батанікі Нац. АН Беларусі. Навук. працы па марфафізіял. заканамернасцях структурна-функцыян. арганізацыі рас-лін, біял. асновах павышэння прадук-цыйнасці с.-г. раслін і ўстойлівасці іх аграфітацэнозаў, эвалюцыйных аспек-тах фарміравання функцыян. сістэм аў-татрофаў. Прапанаваў гіпотэзу аб перы-адычнасці светлавых крызісаў у эвалю-цыі жыцця на Зямлі. Тв.: Бмологнческмй потенцнал ячменя: Ус-тойчмвость к полеганню н продуктнвность Мн., 1984 (разам з Н.М Стасенка, С.А. Ка-лер); Потенцнал продуктнвностм хлебных злаков: Технол аспекты реалмзацмн. Мн., 1987 (разам з Б.Н. Янушкевічам, К.І. Хмур-цом); Методнческое руководство по нсследо-ванню смешанных агрофнтоценозов. Мн., 1996 (у сааўт ). ЛАМАН Пётр Аляксандравіч (н. 11.7.1949, в Маласелыіы Карэліцкага р-на Гродзенскай вобл.), бел. пісьмен-нік, акцёр. Скончыў Бел. тэатр.-маст. ін-т (1971). Працуе ў Бел. т-ры імя Я. Коласа ў Віцебску. Друкуецца з 1970. У зб-ках паэзіі «Зерне імгненняў» (1983), «Стары млын» (1988), кнізе аповесцей «Астравы» (1989) — прыгажосць род-най зямлі, трывогі і клопаты сучасні-ка. ЛАМАНАЯ РЫФМА, канцавая рыфма, якая звязвае не цэлыя словы, а толькі часткі іх, раздзеленыя (разламаныя) міжрадковымі паўзамі: Яны вучылі ненавідзець пана, яшчэ — кахаць хаўрус сям’і працоў- ных і працы. I ў абшарпана-га пастушка будзілі кроў. (У. Дубоўка. «Там, дзе азёры»). Пры фармальнай зададзенасці Л.р. можа служыць больш дынамічнаму, рытмічнаму стварэнню вобразаў: Прысніў-ся мне звон дзіў-ны ў сне. Прыйшоў я ў гай — мой жоў-ты край. (Я. Сіпакоў. «Мелодыя на званах»), В.П. Рагойша. ЛАМАНбвіЧ Ніна Іосіфаўна (н. 27.8. 1951, в. Лапічы Асіповіцкага р-на Ма-гілёўскай вобл.), бел. харавы дырыжор. Засл. дз. маст. Беларусі (1999). Скон-чыла Бел. кансерваторыю (1977, клас \.Кагадзеева). 3 1976 хормайстар, з 1991 гал. хормайсіар Нац. акад. т-ра оперы Беларусі. Спектаклі, пастаўленыя з яе ўдзелам, вызначаюцца высокай якасцю харавога гучання: «Новая зямля» Ю.Се-мянякі, «Дзікае паляванне караля Ста-ха» У.Солтана, «Майстар і Маргарыта» Я.Глебава, «Князь Наваградскі» А.Бан-дарэнкі, «Візіт ламы» С.Картэса, «Лэдзі Макбет Мцэнскага павета» Дз.Шаста-ковіча, «Князь Ігар» А.Барадзіна, «Ба-рыс Гадуноў» М.Мусаргскага, «Рыга-лета», «Набука», «Дон Карлас» Дж.Вердзі, «Паяцы» Р.Леанкавала, «Сельскі гонар» П.Масканьі, «Лючыя ды Ламермур» Г.Даніцэці, «Турандот» Дж.Пучыні, вак.-харэаграфічнае прад-стаўленне «Карміна Бурана» на муз. К.Орфа, балет «Страсці» А.Мдывані (хар. фінал). У рэпертуары Л. таксама буйныя творы хар. класікі, у т.л. Рэ-квіем Вердзі. Адна з арганізатараў (1990) Дзіцячага муз. т-ра-студыі пры Нац. т-ры оперы. ЛАМАНбСАВА ХРЫБЕТ, падводны хрыбет у Паўн. Ледавітым ак. Распасці-раецца ад Новасібірскіх а-воў праз цэнтр. ч. акіяна да в-ва Элсмір у Ка-надскім Аркгычным архілелагу амаль на 1800 км. Шыр. ад 60 да 200 км. Уз-вышаецца над дном акіяна ў сярэднім на 3300—3700 м. Найменшая глыб. над асобнымі вяршынямі 900 м. Схілы стромкія, расчлянёныя каньёнамі, укрытыя слоем пясчаністага ілу. Ад-крыты у 1948 сав. экспедыцыямі. На-званы ў гонар М.В. Ламаносава. ЛАМАНЙСАВА ЦЯЧ^ННЕ, Эква-тарыяльнае падпаверхне-вае супрацьцячэнне, у Ат-лантычным ак. Працягласць каля 5000 км. Шыр. ад 370 — 440 км на 3 да 185 — 220 км на У. Макс. скорасць ця-чэння 3,6 км/гадз у сярэдняй ч. патоку. Рухаецца на У паміж 2° паўд. ш. і 22° паўн, ш. на глыб. ад 50 да 200 м пад Паўднёвым Пасатным цячэннем, якое ідзе на 3. Адкрыта ў 1959 сав. экспеды-цыяй на судне «Міхаіл Ламаносаў». Назва ад імя судна. ЛАМАНОСАЎ Міхаіл Васілевіч (1911. 1711, в. Дзянісаўка, цяпер с. Ламаноса-ва Халмагорскага р-на Архангельскай вобл., Расія — 15.4.1765), рускі вучоны-прыродазнавец, паэт, мастак, гісторык, асветнік. Акад. Пецярбургскай АН (1745), чл. рас. Акадэміі мастацтваў (1763). Ганаровы чл. Шведскай (1760) і Балонскай (1764). Вучыўся ў Славя-на-грэка-лац. акадэміі ў Маскве (1731—35), у акад. ун-це ў Пецярбургу (1735), у Германн (1736—41). 3 1742 у Пецярбургскай АН, праф. хіміі (з 1745). 3 1748 працаваў у першай у Расіі хім. лабараторыі пры АН (створана па яго ініцыятыве), адначасова (з 1756) на за- МВЛаманосаў Ж.Б.Ламарк снаванай ім шкляной ф-цы. Навук. даследаванні па хіміі, фізіцы, астрано-міі, геаграфіі, геалогіі, металургіі. Рас-працаваў асновы карпускулярнага (атамна-малекулярнага) вучэння; мале-кулярна-кінетычную тэорыю цяпла і га-заў, тэорыю колераў. Эксперыменталь-на даказаў закон захавання масы рэчы-ва ў хім. рэакцыях (1756), сфармуляваў прынцып захавання матэрыі і руху. Адзін з заснавальнікаў фіз. хіміі. Аб-грунтаваў неабходнасць выкарыстання фіз. метаду ў хіміі, даў фіз. хіміі азна-чэнне, блізкае да сучаснага, напісаў «Увядзенне ў сапраўдную фізічную хі-мію» (1752). Прапанаваў канструкцыю шэрагу (каля 100) розных прылад, у т. л. аптычных. Адкрыў існаванне атмас-феры на Венеры (1761). У працы «Пер-шыя асновы металургіі або рудных спраў» (1763) апісаў уласцівасці металаў і пракгычныя метады іх атрымання. Выклаў асновы тэорыі геал. развіцця Зямлі і зямной кары. Растлумачыў па-ходжанне многіх карысных выкапняў і мінералаў. Быў кіраўніком Геагр. дэ-парзамента. 3 яго ўдзелам складаўся геагр. «Атлас Расійскі». Даследаваў мар-скія льды і даў іх першую класіфіка-цыю. Выказаў ідэю аб важнасці для Ра-сіі даследавання Паўн. марскога шляху і асваення Сібіры. У 1755 па ініцыятыве Л. створаны Маскоўскі ун-т.