КНІГІ ОНЛАЙН
Беларуская энцыклапедыя Т. 1
Беларуская энцыклапедыя Т. 12
Беларуская энцыклапедыя Т. 13
Беларуская энцыклапедыя Т. 15
Беларуская энцыклапедыя Т. 16
КУЛЯШОВА Валянціна Аркадзеўна (н. 27.1.1936, Мінск), бел. літ.-знавец, пе-ракладчыца. Дачка А..А..Куляшова. Скон-чыла Маскоўскі ун-т (1958). 3 1960 жы-ла ў Балгарыі. У 1967—71 выкладала ў БДУ, працавала на Бел. тэлебачанні, у час. «Вожык». Літ. дзейнасць пачала ў 1961 як перакладчыца з балг. мовы. У бел. друку выступае з 1984. Піша на бел. і рус. мовах. Аўтар кн. пра бацьку «Лясному рэху праўду раскажу...» (1989). Складальнік зб. Куляшова «Ма-налог», яго «Выбраных твораў» (т. 1—2, абодва 1989), фотаальбома «Аркадзь Ку-ляшоў» (1985), на балг. мове зб. «Бела-рускія апавяданні» (1968). Перакладае з балг. і польск. на бел. мову, з бел. на балг. і рус. мовы. Пераклала на рус. мо-ву раман П.Вежынава «Вагі» (1983). Тв.. 3 радаводу Аркадзя Куляшова // Род-нае слова. 1996. № 1—2, 4—5, 7. КУЛЯІІібВА Галіна Рыгораўна (н. 20.7.1928, г. Гомель), бел. музыказна-вец. Д-р • мастацтвазнаўства (1984). Скончыла Харкаўскую кансерваторыю (1956). 3 1956 выкладала ў Херсонскім і Гомельскім муз. вучылйпчах, у Бел. кансерваторыі. 3 1962 (з перапынкам) у ІМЭФ Нац. АН Беларусі. Асн. працы па тэарэт. пытаннях оперы і яе кан-крэтным сцэн. увасабленні. Аўтар ма-награфій «Беларуская савецкая опера» (1967), «Пьгганні драматургіі оперы» (1979), «Кампазіцыя оперы» (1983). На-вук. кіраўнік, рэдактар і сааўтар выдан-ня «Музычны тэатр Беларусі» (кн. 1—4, 1990—97). Распрацавала навуч. прагра-му і курс асноў опернай драматургіі для муз. ВНУ. Выстуііае як муз. крытык. Дзярж. прэмія Беларусі 1998. Тв.: Н.Н.Аладов. Л., 1970; Заметкн о бело-русской опере // Музыкальная культура Бе-лорусской ССР. М., 1977; Белорусская Kanra-Ta н ораторня. Мн., 1987. Р.М.Аладава. КУЛЯШОЎ Аркадзь Аляксандравіч (6.2.1914, в. Саматэвічы Касцюковіцка-га р-на Магілёўскай вобл. — 4.2.1978), бел. паэт. Нар. паэт Беларусі (1968). Засл. работнік культ. Украіны (1973). Вучыўся ў Бел. вышэйшым пед. ін-це (1931—33). Працаваў у газ. «Чырвоная змена», на Бел. радыё (1934—36), літ. кансультантам пры Саюзе пісьменнікаў Беларусі (1936—37). У 1941—43 у ар-мейскай газ. «Знамя Советов», потым у БШПР. У 1945—46 рэдактар газ. «Літа-ратура і мастаіггва», у 1958—67 нач. сцэнарнага аддзела, гал. рэдактар кіна-студыі «Беларусьфільм». Друкаваўся з 1926. Першыя зб-кі «Росквіт зямлі» (1930), «Па песню, па сонца!..» і «Медзі дождж» (1932) апявалі новую рэчаіс-насць, выяўлялі (часам рытарычна) юначую захопленасць жыццём, сац. перспектывамі. Паэмы «Крыўда» (1931), «Аманал» (1932), «Гарбун» (1934) выявілі пошукі новых сродкаў адлюстравання ў паэт. эпасе мінулага і сучаснасці, хоць не пазбаўлены фарма-ліст. перакосаў і штучнасці. У нізцы вершаў «Сонечнае заўтра» (1931) -— уз-багачэнне лірызму, спалучэнне ўзнёс-ласці з жывымі малюнкамі жыцця. Па-эма «У зялёнай дуброве» (1938) узнаў-ляла ў нар.-песенным ключы атмасферу згуртаванасці і таварыскасці людзей. У паэмах «Баранаў Васіль» (1937), «Хлоп-цы апошняй вайны» (1940), цыкле «Юнацкі свет» (1939—40) глыбокі роз-дум пра лёс маладога пакалення, якое ўвайшло ў жыццё ў 1930-я г., пафас патрыятызму і інтэрнацыяналізму, уз-мацненне гераічнага пачатку, тэмы міру і бяспекі Радзімы. Барацьбе народа суп-раць ням.-фаш. захопнікаў прысвечана паэма «Сцяг брыгады» (нап. 1942; Дзярж. прэмія СССР 1946). Прасякну-тая верай у перамогу, насычаная драм. падзеямі пач. перыяду вайны, сурова-велічная ў паказе абставін, яна стала адным з буйнейшых дасягненняў паэзіі таго часу. Вершы ваен. гадоў («Ліст з палону», «Над брацкай магілай», «Кам-самольскі білет» і інш ), паэмы «Прыго-ды цымбал» і «Дом № 24» (абедзве нап. 1944) паказваюць духоўны свет людзей у ваен. выпрабаваннях, раскрываюць моц нар. духу, іх жыццетрываласць і 18 куляшоў непераможнасць. У пасляваен. лірыцы мацнеюць публіцыст. матывы (верш «Слова да Аб’яднаных Нацый»). У паэ-мах «Новае рэчышча» (1948; Дзярж. прэмія СССР 1949), «Толькі ўперад» (1950) адлюстравана мірная стваральная праца, падсумоўваецца вопыт пакален-ня паэта. Гісторыка-рэв. паэма «Гроз-ная пушча» (1955) пра барацьбу працоў-ных Зах. Беларусі. 36. «Новая кніга» (у пер. на рус. мову, 1964) выявіў узбага-чэнне і ўскладненне свету сучасніка, якому ўласціва ўсё больш шырокае і поўнае далучэнне да навук.-тэхн. уяў-ленняў, адчуванне асабістай адказнасці за лёс чалавецтва. У зб-ках «Сасна і бя-роза» (1970), «Хуткасць» (1976), паэмах «Цунамі» (1968) і «Далёка да акіяна» (1970—71) складаныя калізіі часу атры-малі лірыка-філас. вытлумачэнне; аса-бісты лёс героя ўпісваецца ў гіст. шлях грамадства, пачуцці паэта набываюць маштаб і значнасць як якасці света-ўспрымання сучасніка, які ўсведамляе сваё месца ў свеце. Паэма «Варшаўскі шлях» (1973, прысвечана А.Твардоўска-му), напісаная ў форме трагедыйна-лі-рычнага маналога, сцвярджае ідэю ад-казнасці паэта перад грамадствам, вы-яўляе сувязь маральных і грамадзянскіх асноў асобы з усімі духоўнымі і творчы-мі пачаткамі жыцця. Раскрываючы праз прызму агульначалавечых праблем дра-матызм і складанасць свайго часу, паэ-зія К. паўстае як цэласны маналог-роз-дум пра месца чалавека ў грамадстве, пра абавязак мастака, сутнасць паэзіі; узбуйненае абагульненае лірычнае пе-ражыванне не траціць пры гэтым адзнак асабістасці, разгортваецца як ін-дывід. духоўны, творчы пошук. Драм. паэма «Хамуціус» (1975) — пра лёс і подзвіг К.Каліноўскага, паказ духоўнага і маральнага росту асобы ў змаганні за шчасце народа. Стыль К. вызначаецца рамантычнай адухоўленасцю, разгорну-тай метафарычнасцю, багаццем вобраз-на-асацыятыўных сувязей. Паводле ма-тываў паэмы «Песня аб разведчыках» («Песня аб слаўным паходзе», нап. 1935—51) у 1967 створана тэлеопера «Ранак» (муз. Г.Вагнера). К.— сааўтар сцэнарыяў фільмаў «Чырвонае лісце» (1958, з А.Кучарам) і «Першыя выпра-баванні» (паводле матываў трылогіі «На ростанях» Я.Коласа, 2 серыі, 1960—61, з М.Лужаніным). Выступаў з літ.-кры-тычнымі артыкуламі. На бел. мову пе-раклаў «Яўгенія Анегіна», паэму «Цыга-ны», асобныя творы А.Пушкіна, Т.Шаўчэнкі, У.Маякоўскага, С.Ясеніна, А.Твардоўскага, М.Ісакоўскага, А.Пра-коф’ева, АМалышкі, М.Рыльскага, М.Нагнібеды, К.Куліева і інш. Прэмія Ленінскага камсамола Беларусі 1968. Дзярж. прэмія Беларусі імя Я.Купалы 1970 за пераклады вершаў і паэм М.Лермантава, «Энеіды» І.Катлярэўска-га, «Спеву аб Гаяваце» Г.Лангфела. Імя паэта прысвоена Магілёўскаму ун-ту, школам у Мінску і Саматэвічах, у Мін-ску, на доме, дзе ён жыў, мемарыяль- ная дошка. У 1979 устаноўлена літ. прэ-мія імя К. Саюза пісьменнікаў Беларусі. У Саматэвічах створаны літ. музей К. Тв:. 36. тв. Т. 1—4. Мн., 1966—67; 36. тв. Т. 1—5. Мн., 1974—77. Літ.: Г р ы н ч ы к М. Аркадзь Куляшоў. Мн., 1964; Бярозкін Р. Аркадзь Куля-шоў. Мн., 1978; Твардовскнй А. Арка-днй Кулешов: Поэма «Знамя брнгады»: Зре-лость таланта // Собр. соч. М., 1980. Т. 5; Бечык В. Шлях да акіяна. Мн., 1981; К е н ь к а М.П. Майстэрства Аркадзя Куля-шова-перакладчыка. Мн., 1983; Куляшо-в a В.А 3 радаводу Аркадзя Куляшова // Роднае слова. 1996. № 1—2, 4—5, 7. В.Л.Бечык. КУЛЯШОЎ Леў Уладзіміравіч (13.1.1899, г. Тамбоў, Расія — 29.3.1970), расійскі кінарэжысёр, тэарэ-тык кіно, педагог; адзін з пачынальні-каў рас. кінамастацтва. Нар. арт. Расіі (1969). Д-р мастацтвазнаўства (1946). Вучыўся ў Маскоўскім вучылішчы жы-вапісу, скулыггуры і дойлідства. 3 1939 праф. Усесаюзнага дзярж. ін-та кінема-таграфіі. У кіно пачынаў як мастак (1916). Рэжысёрскі дэбют — фільм «Праект інжынера Прайта» (1918). Стварыў тэорыю мантажу («эфект К.»). Фармальныя і жанравыя пошукі ў філь-мах «Незвычайныя прыгоды містэра Веста ў краіне бальшавікоў» (1924), «Прамень смерці» (1925), «Гарызонт», «Вялікі суцяшальнік» (абодва 1933) і інш. Стужкам К. ўласцівы напружа-насць сюжэтаў, востра акрэслены ма-люнак роляў, высокая выяўл. культура. Аўтар кніг «Мастацтва кіно» (1929), «Асновы кінарэжысуры» (1941) і інш. Тв.: Собр. соч.: В 3 т. Т. 1—2. М., 1987— 88. Літ:. Г р о м о в Е.С. Л.В.Кулешов. М., 1984. КУЛЯШОЎ Уладзімір Аляксеевіч (н. 26.6.1941, станіца Ніжнячырская Сура-вікінскага р-на Валгаградскай вобл., У.Куляшоў у ролі Гаева. Расія), бел. акцёр. Нар. арт. Беларусі (1979). Скончыў Бел. тэатр.-маст. ін-т (1964). Працуе ў Бел. т-ры імя Я Кола-са. Выканаўца гераічных і характарных роляў. Яго творчасці ўласцівы аналітыч-насць, інтэлектуальнасць, псіхалагізм, тонкае раскрыццё душэўных зрухаў. Стварыў адметныя характары ў нац. драматургіі: Евель Цывін («Бацькаў-шчына» К.Чорнага), Казік Жыгоцкі («Вайна пад стрэхамі» паводле А.Ада-мовіча), Аскольд («Чатыры крыжы на сонцы» А.Дзялендзіка), Размысловіч («Трывога» А.Петрашкевіча), Кунцэвіч і Каліноўскі («Званы Віцебска» і «Кас- А.АКуляшоў У.АКуляшоў У.У. Кумельскі. тусь Каліноўскі» У.Караткевіча) і інш. У класічным рэпертуары ролі адметныя арыгінальнасцю сцэн. трактоўкі: князь Валкоўскі («Прыніжаныя і зняважаныя» паводле Ф.Дастаеўскага), Крачынскі («Вяселле Крачынскага» А.Сухаво-Ка-быліна), Восіп («ЧП-1» і «ЧП-2» па ма-тывах «Рэвізора» М.Гогаля), Гаеў («Вішнёвы сад» А.Чэхава), Эдмунд, Бе-нядзікт («Кароль Лір», «Многа шуму з нічога» Ў.Шэкспіра), Лейстэр («Марыя Сцюарт» Ф.Шылера). Сярод інш. ро-ляў: Даменіка («Філумена Мартурана» Э. Дэ Філіпа), Кухар («Матухна Кураж і яе дзеці» Б.Брэхта), Анчугін і Шама-наў («Правінцыяльныя анекдоты» і «Летась у Чулімску» А.Вампілава). Найб. значныя ролі апошніх гадоў: Па-вел («Хам» паводле Э.Ажэшкі), Гапон («Залёты» В.Дуніна-Марцінкевіча), Падкалёсін («Жаніцьба» М.Гогаля), Не-маўля («Шчаслівае здарэнне» С.Мрожа-ка). Зняўся ў кіна- і тэлефільмах: «Мі-равы хлопец», «Чорная бяроза», «Трэ-цяга не дадзена», «Паводка», «Людзі на балоце» і «Подых навальніцы», «Фруза» і інш. Т.Я.Гаробчанка. КУЛЯШОЎ Фёдар Іванавіч (18.6.1913, в. Вял. Стралкі Рагачоўскага р-на Го-мельскай вобл. — 29.12.1993), бел. літ.-знавец і крытык. Д-р філал. н. (1964), прафі. (1965). Скончыў Ленін-градскі пед. ін-т (1935). У 1938 рэпрэсі-раваны. Зняволенне адбываў пад Вар-кутой. Вызвалены ў 1943. 3 1944 выкла-даў у ВНУ, у 1951—55 і з 1961 — у БДУ. Даследаваў гісторыю рус. л-ры 19 — пач. 20 ст., сучасную бел. л-ру. Аўтар кніг «Жыццё і творчасць Л.М.Талстога» (1953), «Сатырычная па-эзія М.А.Някрасава» (1954), «Міхась Лынькоў» (1961), «Іван Мележ» (1968), «Сучасная беларуская проза» (1970), «Лекцыі па гісторыі рускай літаратуры канца XIX — пачатку XX ст.» (ч. 1—2, 1976—80), «Літаратурныя партрэты»