КНІГІ ОНЛАЙН
Беларуская энцыклапедыя Т. 1
Беларуская энцыклапедыя Т. 12
Беларуская энцыклапедыя Т. 13
Беларуская энцыклапедыя Т. 15
Беларуская энцыклапедыя Т. 16
Літ.: Я с н е ц Э.Я. К.Лавров. Л., 1977. ЛАЎРбЎ Пётр Лаўравіч (14.6.1823, в. Меліхава Пскоўскай вобл., Расія — 6.2.1900), рускі філосаф і сацыёлаг, публіцыст, ідэолаг рэв. народніцтва. Скончыў Міхайлаўскае артыл. вучылі-шча ў Пецярбургу (1842), выкладаў у ім (1844—66), потым у Пецярбургскай ар-тыл. акадэміі. 3 1852 выступаў як публі-цыст. 3 1862 у т-ве «Зямля і воля». У 1866 арыштаваны і сасланы ў Валагод-скую губ., адтуль уцёк у Парыж (1870). Быў чл. Парыжскага антрапалагічнага т-ва, чл. 1-га Інтэрнацыянала. Выдаваў час. «Вперёд!» (1873—77), газ. «Вперёд!» (1875—76). У 1883—86 Л. адзін з рэдак-тараў «Вестннка Народной волн». Яго філас. погляды сфарміраваліся пад уп-лывам сенсуалізму, пазітывізму, неаге-гельянства, неакантыянства, але ён не стаў прыхільнікам гэтых плыняў. Сваю філас. пазіцыю вызначаў як «антрапала-гічны пункт погляду», філасофію ўяўляў як філасофію прыроды, духу і гісторыі. Лічыў, што філасофія павінна грунта-вацца на тых жа рацыянальных асно-вах, пгто і прыродазнаўства. 3 яго імем звязаны т. зв. суб’ектыўны кірунак у са- цыялогіі. Лічыў, што грамадства, у ад-розненне ад прыроды, развіваецца па сваіх спецыфічных законах. Гал. асоба гісторыі -— чалавек. Гісторыю і яе зако-ны разглядаў праз прызму чалавечай свядомасці, функцыянавання «крытыч-най думкі». Чалавек свабодны ў дзеян-нях і ўчынках найперш з-за сваёй мэта-накіраванасці, наяўнасці пэўнага ідэала. 3 гэтага рабіў высновы пра ролю кры-тычна мыслячых асоб, паліт. партый у прагрэс. пераўтварэнні грамадства. Гра-мадскі ідэал Л. — «царства справядлі-васці», заснаванае на прынцыпах салі-дарнасці і «ўсеагульнай працы на ўсеа-гульнае шчасце»; дасягнуць яго магчы-ма шляхам сацыяльнай рэвалюцыі. Тв.: Фллософня н соцнологня. Т. 1—2. М., 1965 Літ:. Богатов В.В. Фмлософмя П.Л.Лаврова. М., 1972; Лукнн В.Н. П.Л.Лавров как эстетяк я лмтературный крн-тнк. Саратов, 1979; Семенкова Т.Г. Экономнческне взгляды П.Л.Лаврова. М., 1980; А н т о н о в В.Ф. Революцнонное творчество П.Л.Лаврова. Саратов, 1984. ТІ.Адула. П.Л.Лаўроў У.Дз.Лаўрыненкаў. ЛАЎРбЎСКІ (сапр. I в а н о ў) Леанід Міхайлавіч (18.6.1905, С.-Пецярбург — 27.11.1967), расійскі арт. балета, балет-майстар, педагог. Нар. арт. СССР (1965). Скончыў Ленінградскае харэа-графічнае вучылішча (1922). У 1922—35 артыст, у 1938—44 маст. кіраўнік балет-най трупы Т-ра оперы і балета імя Кі-рава, у 1935—38 — Малога т-ра ў Ле-нінградзе. У 1944—64 (з перапынкамі) гал. балетмайстар Вял. т-ра ў Маскве. 3 1964 маст. кіраўнік Маскоўскага харэа-графічнага вучылішча. У 1948—67 вык-ладаў у Дзярж ін-це тэатр. масгацтва (з 1952 праф.). Сярод партый: Амун («Егі-пецкія ночы» А.Арэнскага), Альберт («Жызэль» А.Адана), Дэзірэ, Зігфрыд («Спячая прыгажуня», «Лебядзінае во-зера» П.Чайкоўскага), Юнак («Шапэні-яна» на муз. Ф.Шапэна). Сярод паста-новак: «Каўказскі нявольнік» Б.Асаф’е-ва (1938), «Рамэо і Джульета» С.Пра-коф’ева (1940), «Раймонда» А.Глазунова (1945), «Чырвоны мак» Р.Гліэра і «Вальпургіева ноч» з оперы «Фауст» Ш.Гуно (1949), «Фадэта» на муз. Л.Дэ-ліба (1952), «Сказ пра каменную квет-ку» Пракоф’ева (1954), «Паганіні» на муз. С.Рахманінава (1960), «Начны го-рад» на муз. Б.Бартака і «Старонкі жыцця» А.Баланчывадзе (1961). Аргані-затар і кіраўнік (1959—64) першай у краіне ірупы «Балет на лёдзе». Дзярж. прэміі СССР 1946, 1947, 1950. Літ.: Луцкая Е. Л.М.Лавровскнй // Мастера Большого театра. М., 1976; Л.М.Лавровскнй: Документы. Статьн. Воспо-мннання М., 1983. ЛАЎРбЎСКІ Міхаіл Леанідавіч (н. 29.10.1941, Тбілісі), расійскі артыст ба-лета, балетмайстар. Сын Л.М.Лаўроў-скага. Нар. арт. СССР (1976). Скончьгў Маскоўскае харэаграфічнае вучылішча (1961), Дзярж. ін-т тэатр. мастацтва (1980, педагог Р.Захараў). У 1961—88 саліст Вял. т-ра ў Маскве. Маст. кіраў-нік Т-ра імя Паліяшвілі (Тбілісі, 1983— 85). Класічны танцоўшчык рамантыка-трагедыйнай накіраванасці. Сярод пар-тый: Блакітная птушка, Зігфрыд, Шчаў-кунок («Спячая прыгажуня», «Лебя-дзінае возера», «Шчаўкунок» П.Чайкоў-скага), Вацлаў («Бахчысарайскі фантап» Б Асаф’ева), Альберт («Жызэль» А.Ада-на), Прынц, Рамэо («Папялушка», «Pa-Mao і Джульета» С.Пракоф'ева), Ферхад («Легенда пра каханне» А.Мелікава), Базіль («Дон Кіхот» Л.Мінкуса), Спар-так («Спартак» А.Хачатурана). Сярод пастановак: «Рамэо і Джульета», джаз-балет на муз. оперы «Поргі і Бес» Дж.Гершвіна (абедзве 1983) у т-ры імя Паліяшвілі; тэлебалеты і інш. Аўтар ус-памінаў пра бацьку. 1-я прэмія Міжнар. конкурсу артыстаў балета ў Варне (1965), прэмія В.Ніжынскага (Парыж, 1972). Ленінская прэмія 1970. Дзярж. прэмія СССР 1977. Літ.: Лопухов Ф. Росснйскне апосто-лы танпа // Сов. балет. 1986. № 6 ЛАЎРЫ, знак ці сімвал перамогі, тры-умфу, славы. Паходзіць ад звычаю ў стараж. грэкаў і рымлян увенчваць пе-раможцаў вянком з лісця лаўра высака-роднага. ЛАЎРЫНЕНКАЎ Уладзімір Дзмітрые-віч (17.5.1919, в. Птахіна Пачынкаўска-га р-на Смаленскай вобл., Расія — 14.1.1988), удзельнік вызвалення Бела-русі ў Вял. Айч. вайну. Двойчы Герой Сав. Саюза (1943, 1944), ген.-палк. авіяцыі (1971). Скончыў Чугуеўскае ва-ен. авіяц. вучьшішча (1941), ваен. ака-дэміі імя Фрунзе (1948) і Генііггаба (1954). 3 ліл. 1942 на Зах., Варонеж-скім, Сталінградскім, Паўд., 3-м і 1-м Бел. франтах, удзельнік баявых вылетаў з авіяпалком «Нармандыя—Нёман»: ка-мандзір звяна, эскадрыллі знішчальнага авіяпалка. Зрабіў 448 баявых вылетаў, збіў 46 самалётаў ворага. Чл. ЦК КПБ (1966—71), Дэп. Вярх. Савета БССР (1967—71). Аўтар кн. «Вяртанне ў неба» (1974), «Сокал-1» (1976), «Без вайны» (1982) і інш. ЛАЎРЫНбВІЧ Міхаіл Фёдаравіч (н. 4.12.1929, в. Цялуша Бабруйскага р-на Магілёўскай вобл ), гаспадарчы дзеяч, адзін з арганізатараў аўтамаб. прам-сці Беларусі. Засл. машынабудаўнік Бела-русі (1984). Скончьгў БШ (1961). 3 1950 у вытв. аб’яднанні «Белаўтамаз» (з 1982 ген. дырэкгар аўтазавода). 3 1994 прэзі-дэнт Бел. навук-прамысл. асацыяцыі. ЛАЎРЭНСІЙ 161 Дзярж. прэмія Беларусі 1974, Дзярж. прэмія СССР 1977. ЛАЎРЫНбвІЧ Уладзімір Сцяпанавіч (1913, в. Порса Вілейскага р-на Мін-скай вобл. — 31.1.1945), Герой Сав. Са-юза (1945). 3 1944 на 2-м і 1-м Бел. франтах. Кулямётчык сяржант Л. вы-значыўся ў час ліквідацыі варожай гру-поўкі ва Усх. Прусіі: 31.1.1945 адбіваў атакі гітлераўцаў, падтрыманых танкамі і самаходнымі гарматамі; з гранатамі кі-нуўся пад танк і падарваў яго. Яго імем названа вуліца ў г. Вілейка. ЛАЎРЫНОВІЧ Эдуард Віктаравіч (27.10.1909, в. Кулакова Верхнядзвін-скага р-на Віцебскай вобл — 12.3.1982), Герой Сав. Саюза (1944). 3 1938 старіпыня калгасаў у Буда-Каша-лёўскім р-не. 3 жн. 1941 у тыле ворага: камандзір дыверсійнай групы, узвода, 1-й Гомельскай партыз. брыгады. Зван-не Героя прысвоена за мужнасць і гера-ізм пры выкананні ўрадавых заданняў. У 1943—71 на сав. і адм. рабоце. Аўтар кн. «Вогненныя рэйкі» (2-е выд., 1974). У.С.Лаўрыновіч Э.В.Лаўрыновіч ЛАЎРЫХА, С м ы ч ы ц а, рака ў Мя-дзельскім р-не Мінскай вобл. і Пастаў-скім р-не Віцебскай вобл., левы прыток р. Галбіца (бас. р. Дзісна). Даўж. 21 км. Пл. вадазбору 128 км2. Цячэ па ўзго-рыстай раўніне, значна забалочанай і аблесенай. Л. — водапрыёмнік мелія-рац. каналаў. ЛАЎРЫШАВА, Л а ў р ы ш а ў, вёска ў Шчорсаўскім с/с Навагрудскага р-на Гродзенскай вобл. На левым беразе р. Нёман. За 27 км на У ад Навагрудка, 189 км ад Гродна, 55 км ад чыг. ст. На-ваельня. 232 ж., 109 двароў (1998). Узнікла ў 13 ст . як паселішча вакол Лаўры-шаўскага манастыра. 3 1795 у Рас. імперыі. У 1885 сяло Нягневіцкай вол Навагрудскага пав., 460 ж., 52 даары, школа, царква, каплі-ца. У 1908 — 513 ж., 77 двароў. 3 1921 у Польшчы, вёска Нягневіцкай гміны Нава-грудскага пав., 214 ж., 38 двароў. 3 1939 у БССР, з 1940 цэнтр сельсавета Любчанскага, з 1956 — Навагрудскага р-наў. 3 1959 у Шчорсаўскім с/с. Базавая школа, дзіцячы сад, Дом культуры, б-ка, аддз. сувязі. Помнік землякам, якія загінулі ў Вял. Айч. вай-ну. Помнік архітэктуры — Успенская царква (1798), помнік святому Елісею Лаўрышаўскаму (1996). У.У.Бянько. ЛАЎРЫШАЎСКАЕ ЕВАНГЕЛЛЕ, бел. рукапісны помнік 1-й пал. 14 ст. Напі- сана для Лаўрышаўскага манастыра ўставам на пергаменце царк.-слав. мо-вай. Тэкст размешчаны ў 2 калонкі. Mae 374 нумараваныя старонкі. Змя-шчае кананічны тэкст 4 евангельскіх кніг Новага запавету, што ўзыходзіць да стараж.-рус. традыцыі, дастасаваны да царк. службы (т. зв. апракас), а таксама 14 разгорнугых запісаў 14—16 ст. пра ўклады ў манастыр землямі, дваровымі людзьмі, збожжам, грашамі з упамінан-нем мясц. прозвішчаў і геагр. пунктаў. Укладныя запісы перамяжоўваюцца ўстаўкамі на старабел. мове і маюць сціслыя каментарыі 16—17 ст. на бел. і польск. мовах. Кніга аздоблена вял. колькасцю па-мастацку выкананых іні-цыялаў у тэраталагічным стылі і 19 мі-ніяцюрамі на евангельскія сюжэты, не-каторыя — складаныя шматфігурныя кампазіцыі. Пераплёт зроблены з до-шак, абцягнутых аксамітам. На пера-плёце замацаваны адзін з самых стараж. бел. абкладаў. На верхняй вокладцы 4 навугольнікі з бірузой. Іх краі аздобле-ны суцэльным карункавым арнаментам У цэнтры абклада на сярэбранай плас-ціне выява святога з дзідаю і шчьггом. Некат. даследчыкі лічаць, што ў вобразе святога ўвасоблены заснавальнік Лаў-рышаўскага манастыра Войшалк, на думку інш. даследчыкаў — гэта Дзміт-рый Салунскі. Сярэднік на ніжняй вок-ладцы — пазалочаны крыж-распяцце. Кніга рэстаўрыравана ў 1887. Зберага-ецца ў б-цы імя Чартарыйскіх у Крака-ве. Літ:. Ш а п о в Я.Н. Восточнославянскме н южнославянскне рукопнсные кннгн в соб-раннях Польской Народной Республмкл. М., 1976. С. 78—85; Свентнцкнй Н.С. Лав-рашевское Евангелве начала XIV в.: (Пале-огр.-граммат. опмсанме) // Нзв. отд. Рус. яз. м словесностн нмп. Академнн наук. СПб., 1913. Т. 18, кн. 1. А.МПяткееіч. Лаўрышаўскае евангелле. Пераплёт з абкла-дам (16 ст.’). ЛАЎРЫШАЎСКІ МАНАСТЫР, адзін са старажытных манастыроў Беларусі. Існаваў у 13—19 ст. у в. Лаўрышава ка-ля г. Навагрудка Гродзенскай вобл. Засн. ў 13 ст. вял. кн. ВКЛ Войшал-кам — у манастве Лаўрыш (паводде царк. версіі, заснавальнікам манастыра лічыцца прападобны Елісей Лаўрышаў-скі, якому ў 1996 у Лаўрышаве пастаў-лены помнік). У 13 ст. быў адным з цэнтраў летапісання Беларусі. Каля 1329 тут створана Лаўрышаўскае еван-гелле. У 14—15 ст. манастыр атрымаў ад бел. феадалаў і шляхты зямельныя па-дараванні, вёскі з сялянамі, права збору царк. дзесяціны. У 16 ст. пры манасты-ры працавала правасл. школа. У 1569 манастыр стаў уніяцкім, з 1615 належаў базыльянам. У сувязі са скасаваннем мітрапалітам І.Руцкім архімандрыі ў Лаўрышаве і адбіраннем свецкімі асоба-мі падараванняў у сярэдзіне — 2-й пал. 17 ст. манастыр збяднеў і заняпаў. Ма-настырскі комплекс адбудаваны ў 1775—80. У канцы 18 — 1-й трэці 19 ст. тут дзейнічала Брэсцкая епархіяль-ная уніяцкая семінарыя, былі б-ка (ка-ля 500 т., 1824) і архіў з вял. зборам да-кументаў 14—19 ст. Пры царкве існава-ла брацтва. У 1816 манастыр валодаў 3 вёскамі з 18 валокамі зямлі і 588 сяля-намі. У 1824 было 5 манахаў. У 1834— 36 скасаваны, збудаванні не зберагліся.